mánadagur 24. januar 2011síða 5

5 Mánadagur 24. januar 2011 · Nr. 10 Sosialurin - Í fjør vóru 39 fosturtøkur í Føroyum. Hetta vísir ein upp­gerð, sum heilsu­myndug­leik­ar­nir hava gjørt til lands­stýris­ mann­in í heilsumálum. Hetta eru 12 fosturtøkur færri enn í 2009, tá ið 51 fostur­tøkur vóru í Føroyum. Jenis av Rana, tingmaður fyri Miðflokkin, hevur spurt lands­stýrismannin í heilsu­ mál­um um fostur­tøk­ur. Hann heldur, at talið á fostur­tøkum er alt ov høgt og at gongdin er kanska enntá, at fleiri og fleiri fosturtøkur verða framdar. Hesum er Aksel V. Johannesen, lands­stýris­mað­ ur í heilsumálum, ikki samd­ ur í. Hann sigur, at upp ígjøg­ num nítiárini var talið á fost­ ur­tøkum í Føroyum lut­fals­ liga høgt, tí tá lá tað sum heild ímillum 50 og 60 fostur­tøk­ur um árið, men so tók tað at minka. Men taka vit alt tíðar­skeið­ ið frá 1994 til í dag undir ein­ um, er gongdin tann, at tal­ið á fosturtøkum lækkar. Í miðal hava 47 fostur­tøk­ur verið í Føroyum hesi árini frá 1994 til í dag. Annars vísir hann á, at í 1997 fingu vit ráðgevingina, ið nevnist Sjálvhjálpin og síðani er talið á fosturtøkum mink­að. Hesi seinastu trý árini hev­ur talið á fosturtøkum ver­ið 42 í miðal, men ár­ini. framman­undan var miða­l­ tal­ið 46 fosturtøkur um árið. Sostatt hevur lóggávan ikki alt at siga um talið á fostur­tøkum hækkar ella lækk­ar, heldur hann. Hann sigur, at onnur viður­skifti, sum gera seg gald­andi, eru tær sosialu skipan­ir­nar, sum eru settar í gildi og sum hjálpa teimum, sum koma illa fyri. Órættvís mynd Hinvegin kann eisini stað­ fest­ast, at tað eru mong í Løg­ tingi­num, sum ikki eru so vís í, at almennu tølini vísa eina rætt­vísa mynd av, hvussu fostur­tøkur í veruleikanum eru í Føroyum. Tey vísa á, at fostur­ tøkulógin er so mikið av­ mark­andi, at tað er ikki óvan­ ligt, at føroyskar kvinnur fara til Danmarkar at fáa fost­ur­tøku og tí er tað ongin, sum veruliga veit, hvussu høgt talið í Føroyum er. Tey vísa á, at fyri at ser­ lig­ar orsøkir skulu til fyri at fáa fosturtøku í Føroyum og tí rópa kvinnur seg upp á yms­ar sálarligar ella sosialar trupul­leikar fyri at fáa lækn­ an at góðtaka, at fostrið kann takast. Tað merkir so eisini, at tað verður viðmerkt í sjúkradagbókini hjá kvinnu­ ni, at hon hevur trupulleikar og onkusvegna ikki er før fyri at hava eitt barn, uttan at hetta neyðturvuliga er so og hendan viðmerkingin í sjúkra­dagbókini forfylgir so kvinnu­ni alt lívið. Aksel V. Johannesen sigur, at veruleikin er ongin veit hetta við vissu, tí tað verður ikki skrásett nakrastaðni - Tølini, sum lands­stýris­ maðurin vartar upp við, er eitt skuggatal, tí eg veit, at tað eru kvinnur, sum fara uttanlands at fáa fostur­tøku, staðfestir Bjørt Samuel­sen, løgtingskvinna fyri Tjóð­ veldi. Skal lógin um fosturtøku í Føroyum broytast, má máls­ økið fyrst yvirtakast frá døn­ um. Tað staðfestir Aksel V. Johannesen, lands­stýris­mað­ ur í heilsumálum. Av tí, at fosturtøkulógin er danskt málsøki, hava vit so­statt ikki heimild at broyta hana í Føroyum, hóast vit vilja, leggur hann afturat. - Antin má málsøkið yvir­ takast, ella má Løgtingið sam­tykk­ja at heita á danska Fólka­ting­ið, um at gera ávís­ ar broytingar. Annars vísir hann á, at í Løgtinginum verður tað tórført at semjast um nakrar broyt­ing­ar. Ein partur av tinglimum, bæði í samgongu og and­ støðu­ni, vilja herða lógina og ein annar partur, bæði í samgongu og í andstøðu, vilja hava eina frælsari fostur­tøkulóg. Má broytast Jenis av Rana er ein ting­lim­ u­r, sum heldur, at lógin er so gom­ul, at hon eigur at verða broytt. Men hann vil ikki vera við, at hann vil hava hana strang­ari. Hinvegin heldur hann, at vit mugu koma burtur úr teirri støðu, vit nú eru í, har tað eru tvær læknar, altso kommunu­læknin og læknin, sum fremur fosturtøkuna, sum gera av um ein kvinna kann fáa fosturtøku ella ikki. Hann vísir á, at í Danmark stend­ur tað øllum kvinnum frítt at fáa fosturtøku fyri 12, viku, men eftir 12, viku skal hon til samráð hjá serkønari nevnd. Hann heldur, at tað skul­di altíð verið galdandi í Før­oy­um, so vit fingu eina nevnd, sum minnur um ta donsku Mødre­ hjælpen. - Tað mugu ongantíð verða sosialir trupulleikar, sum eru orsøkin til at ein kvin­na vil hava fosturtøku. - Er talan um sosialar tru­ pu­l­leikar, skulu teir loysast, so at tað ikki verður ein grund­ gev­ing fyri at fáa fost­ur­tøku. Hinvegin vísa aðrir løg­ tings­limir á, at vit mugu an­sa serstakliga væl eftir at vit ikki gera lógina ov av­mark­andi, tí tað fer at birta upp und­ir ólógligar fosturtøkur. Tað er vælkent aðrastaðni og tað er eisini vælkent, at tað kostar nógvum kvinnum lív og heilsu og eina slíka støðu mugu vit ikki koma okkum í Føroyum í. Talið fellur Hesi seinastu ár­ini hevur talið á fostur­tøk­ um í Føroyum verið: 1994: 57 1995: 59 1996: 58 1997: 38 1998: 59 - - - - - - 2005: 29 2006: 41 2007: 46 2008: 37 2009: 51 2010: 39 Sera fáar fostur­ tøkur Aksel V. Johannesen, landsstýrismaður í heilsumálumm, staðfestir, at í Føroyum eru serstakliga fáar fosturtøkur afturímóti hinum norðanlondunum. Hann sigur, at frá 1994 til nú, hevur talið talið á fosturtøkum í Føroyum verið 5-7% av øllum barnsburðunum í hesum tíðarskeiði. Í Danmark er talið 23-25% Í Finnlandi er talið 18-19% Í Álandi er tað 22-27% Í Íslandi er tað 19-22% Í Noregi er tað 25-26% Í Svøríki er tað 34-35% Og í Grønlandi eru fosturtøkurnar heilt upp ímóti 50% av øllum barnsburðunum Ósemja um at broyta lógina um fosturtøku 39 fosturtøkur í Føroyum í fjør Hesi seinastu árini er talið á fosturtøkum sum heild verið fallandi, sigur Aksel V. Johannesen, landsstýrismaður í heilsumálum, men tað skilst eisini, at ongar ætlanir eru um at broyta lógina Færri fosturtøkur