fríggjadagur 4. mars 2011síða 64

nr. 27 · 4. februar 2011 24 VIKUSKIFTI Búskaparráðið vil taka rættin frá politikarunum at áseta fiskidagar og býta út kvotur, tí verandi skipan er búskaparliga og lívfrøðiliga óforsvarlig. Landsstýrismaðurin við fiskivinnumálum er ímóti uppskotinum, kanska tí hann missir vald og stuðul, um hann ikki sleppur at lata reiðarum milliónavirðir í havinum. Sostatt brótast nú gamla feudala siðvenjan, har trúskapur mótvegis ávísum politikarum kann geva tilfeingi ókeypis, og eitt liberalistiskt ynski um at selja fólksins ogn í havinum frítt Liberalistisk sjónarmið hótta gamla feudalskipan Fiskivinna Uni Arge ua@sosialurin.fo   Reiðararnir á havinum eru sum kongs­ bøndurnir á landi fyrr í tíðini, hava summi sagt. Teir berjast ímóti øll­um broytingum í mátanum, sum til­feingið verður umsitið, tí verandi skip­an er nøktandi fyri teir. Teir kunnu hvørt ár trýsta tinglimir at áseta fiskidagarnar eftir egnum ynski heldur enn lív­ frøðiligum og sam­felags­búskapar­ligum ynskjum, og tá kvotur verða býttar út, kunnu teir ganga á landsstýrismannin við fiski­vinnu­málum, sum einaráðandi situr í Fiski­málaráðnum og býtir út fisk fyri hundraðtals milliónir. Eru lands­ stýris­maðurin og teir, ið vilja hava millióna­virðir frá honum, samsintir, er trýst als ikki neyðugt. Í skipanini verður tá bara tigandi semja um, at hann býtir út fiskin, tá stundin er komin, og afturfyri fær hann so trúskap og tæn­astur frá teim­um, ið fáa ágóðan av fiskinum, eitt nú tá løgtingsval eru. Báðir partar verja so eisini áhaldandi verandi skipan ímóti broytingum. Í mangar mátar minnir hendan skip­ anin um feudalskipanina, sum var gald­ andi í nógvum evropeiskum londum í miðøldini. Límið í teirri skipanini var tví­vegis trúskapur og skyldur millum ymisk løg í skipanini. Kongur var ovast og hevði tørv á, at ríkið hekk saman, og fyri at fáa tað at hanga saman, lænti hann stór­monnum brúksrættin til ein part av jørðini. Afturfyri svóru stór­ menn­inir kongi trúskap og átóku sær at berjast fyri hann, tá tað var neyðugt. Stór­menninir læntu aftur góðs­eig­ar­ unum ein part av sínari jørð, sum so svóru stórmonnunum trúskap og átóku sær av verja teir. Næstniðastir í skip­ anini vóru altso góðseigararnir, sum so høvdu bøndur í arbeiði og kravdu av­gjøld frá teimum. Afturfyri at bønd­ ur­nir sluppu at arbeiða hjá góðs­eigar­ unum, vardu góðseigararnir teir. Niðast í feudalu skipanini var tó mang­an ótespiligt at vera. Meira enn so kundi trýstið á bøndurnar gerast so stórt, at teir nærum gjørdust trælir hjá góðs­eigarunum. Tá hetta hendi, mistu teir allan hug til at skapa framtøk og menna landbrúkið. Teir høvdu hvørki stundir ella orku til tess. Góðseigararnir sjálvir høvdu ongan tørv á at nýmenna nakað, tí teir høvdu fyri onki fingið jørð­ina at umsita, og samstundis høvdu teir bíliga arbeiðsmegi, ið teir við­fóru, sum teir vildu. Hendan skip­ anin var bara møgulig orsakað av út­ lutaða tilfeinginum, jørðini, ið bant løgini í skipanini saman gjøgnum trú­ skap og sínámillum verju. Øll løgini vardu hvørt annað, so tey ikki mistu síni framíhjárættindi, men offrið var oft­ast niðasta lagið, bøndurnir, og ný­ skapan var altso ongin. Vald sum kongur Landsstýrismaðurin við fiskivinnu­ málum hevur á ein hátt vald á tilfeing­ inum sum kongur í feudalskipanini. Hann situr á skrivstovu síni í Fiski­mála­ ráðnum við eini í grundini ótrú­ligari heimild. Hann kann býta út til­feingi í havinum til vinir, kenningar og onnur fyri ovurstórar upphæddir hvørt ár. Búskaparráðið nevnir sum dømi í sein­ astu frágreiðing síni, at verður roknað við, at makrelkvotan í 2011 verður 100.000 tons, og 8 kr. fáast fyri hvørt kilo, er talan um eitt avreiðingarvirði upp á 800 milliónir krónur. Hesi virðir kann lands­stýrismaðurin bara býta út, sum hann vil, og í fjør gjørdi hann tað so lættliga, at hann ikki so frægt sum gjørdi tað eftir kunngerð. Hetta var ólógligt, hevur landsstýrismannanevndin stað­ fest. Búskaparráðið nevnir, at um landið seldi hesi 100.000 tonsini fyri 2 kr. kilo í eini tilfeingisbúð, fingust 200 mió. kr. í tilfeingisgjaldi burtur úr søl­ uni. Felagið Nótaskip hevur tó víst á, at makrel­kvotan í fjør var 71.000 tons, og at av­reiðingar­virðið fyri hvørt kilo var 4,30 kr. ella tilsamans 304 mió. kr. Undir øllum umstøðum  vil tann, sum er vanur við at fáa tílíkt til­ feingi fyri onki, treyðugt sleppa sín­ um fram­íhjárættindum, og hann, sum hevur roynt at selt rættindi til fisk víðari og fekk hundraðtals millión­ir burtur úr tí, hevur als onga grund til at broyta skipanina, tí hann kendi í krónum og oyrum søta rákan av sínum framíhjárættindum. Tá var verri hjá teimum, sum keyptu rætt­ind­ini í dýrum dómum. Har vaks skuldin upp um bæði oyru. Skalt tú tískil sleppa so bíliga sum gjørligt, er lætt­ast at kenna fartelefon­ nummarið hjá lands­stýris­manninum við fiskivinnu­málum, sum Pól Huus Sólstein, stjóri, segði á Vinnudegnum 1. oktober í fjør. Við hesi útsøgn setti hann speiskliga orð á, hvussu tilfeingis­ umsitingin hongur saman. Stendur tú kongi nær og svør honum trúskapareið, er góður møguleiki fyri, at hann gevur tær nøkur framíhjárættindi til fiskin, sum løg­tingið annars langt síðan hevur samtykt er fólksins og tískil landsins ogn. Tá Búskaparráðið og fleiri politiskir flokkar, Fólkaflokkurin tó undantikin, stríðast fyri, at skipanin skal broytast, so landsstýrismaðurin ikki skal sleppa at vera kongur í fiskivinnumálum, og ting­limir ikki skulu sleppa at áseta fiski­ dagarnar, so elvir tað til saman­brestir millum sterk áhugamál. Fiskivinnan er so gomul vinna í Føroyum, at nógv siðvenja er knýtt at henni. Fleiri aktørar í vinnuni eru eisini sera sterkir, og teirra retorikkur um, at øll onn­ur skulu halda uppat at tosa um gjøgnumskygdar tilfeingisbúðir, tí fiskivinnan breyðføðir landið, er bæði áhaldandi og ofta speiskur. Fólk, sum ikki hava pissað í saltan sjógv, og sum kanska bara hava sitið á skúlabonki, eru øvundsjúk um tey, sum duga at tjena pengar, verður ofta sagt. Heldur skuldu tey takkað stórreiðarunum fyri teirra dirvi at gera íløgur í skip, sum kunnu fáa tilfeingið upp úr havinum. Hesin retorikkur verður oftast førdur fram, tá fólkafloksmenn tosa. Teir verja verandi skipan í fiskivinnuni við hond