fríggjadagur 4. mars 2011síða 65

nr. 27 · 4. februar 2011 25 VIKUSKIFTI og fót, og teir hava eisini í mong ár havt síni umboð sitandi í sessinum, har kvoturnar verða býttar út og fiski­ vinnupolitikkurin annars lagdur til rættis. Í øðrum flokkum er hugburðurin til skipanina ein annar. Bæði Tjóðveldi, Javnaðarflokkurin, Miðflokkurin, ein partur av Sjálvstýrisflokkinum og ein partur av Sambandsflokkinum hava sagt seg vera fyri, at ein tilfeingisbúð verð­ur sett á stovn, so umsitingin av fiska­tilfeinginum kann gerast fræls og gjøgnumskygd og haraftrat lívfrøðiliga og búskaparliga burðardygg. Enn hava hesir flokkar ikki megnað ella torað at gjøgnum­ført hesa nýggju skipan uttan um Fólkaflokkin, men tað vil Búskapar­ ráðið hava, at teir gera.   Alt á uppboðssølu Í seinastu frágreiðing síni sigur Bú­ skapar­ráðið, at frægasta loysnin hjá tí almenna at luta út fiskirættindi hevði verið at selt tey á almennari upp­boðs­ sølu. Hetta hevði skundað undir til­ lagingar í flotanum eftir marknaðar­ ligum treytum og gjørt, at mest lønandi og effektivu fyritøkurnar fingu hendur á fiskirættindunum. Um loyvir vórðu seld regluliga á eini uppboðssølu, sum vóru galdandi í styttri tíð enn í verandi skipan, hevði vinnan sloppið undan at tikið stóran váða á seg fyri at fáa hendur á rættindunum, eins og talan er um nú, sigur Búskaparráðið. Ein tílík skipan hevði eisini gjørt tað møguligt hjá lands­kassanum og samfelagnum, sum eiga tilfeingið, at fingið lut í til­ feingis­rentuni, sigur ráðið, ið heldur, at byrjast skal beinanvegin at royna nýggju skipanina. Ráðið skrivar: »Ein møguleiki er, at tað almenna byrjar við at luta út rættindi eftir eini skipan við uppboðssølu til nýggj­an fiskiskap, sum tekur seg upp í før­oyskum sjógvi ella aðrastaðni í millum­landa­ samstarvi. Dømi um tílíkan fiskiskap eru makrelfiskiskapurin í føroyskum sjógvi og toskafiskiskapurin á Flemish Cap. Skotið verður upp, at rættindi til tílíkan fiskiskap, sum ikki eru givin við søguligum rættindum, verða seld eftir eini skipan við uppboðssølu. Hetta hevði tryggjað, at landskassin sum umboð fyri eigaran, Føroya fólk, hevði fingið lut í tilfeingisrentuni. Tað skilabesta fyri fiskivinnuna er, at hon virkar eftir marknaðarligum treytum eins og aðrar vinnur. Tí verður skotið upp, at allur beinleiðis ella óbeinleiðis stuðul til fiskivinnuna verður strikaður, og at forðingar fyri fríari kapping og tillaging eisini verða strikaðar.« Ongin ivi er um, at Búskaparráðið her mælir til eina liberalistiska skipan heldur enn eina skipan, sum minnir um gomlu feudalskipanina, har ávísir aktørar í politisku skipanini og í fiski­vinnuni hanga saman í tví­ vegis trúskaparbondum. Gongdin í fiskivinnuni síðstu árini vísir, at karm­ arnir um fiskivinnuna eru ikki av tílíkum slag, at fiskivinnan gevur størst møguligt avkast, sigur Búskappar­ ráðið. Størsti trupulleikin fyri fiski­ vinnuna er, at hon er ikki lívfrøðiliga burðardygg. Ein fyritreyt fyri at fáa størst møguligt avkast í vinnuni er júst, at hon er lívfrøðiliga burðardygg. Ráðið heldur, at har loyvt er at fiska, er í veruleikanum frítt fiskarí í dag, tvs. at aktørarnir í fiskivinnuni kunnu gera, sum teir vilja, tí politiska skipanin loyvir tí. Stovnarnir verða av hesi orsøk niðurpíndir, og flotin fær ikki konsoliderað og endurnýggjað seg.   Óhefta umsiting Búskaparráðið staðfestir, at royndirnar úr verandi skipan, har politiska skipanin ásetir fiskidagarnar, vísa týðiliga, at politiska skipanin er ikki før fyri at taka atlit til langtíðarstøðuna hjá fiskastovnunum og fiskivinnuni sum heild. Freistingin hjá politisku skipanini at taka stutttíðaratlit er stór, m.a. tí løgtingsval eru við jøvnum millumbilum. T.d. er trupult hjá politisku skipanini at skerja dagatalið í fiski­dagaskipanini munandi, hóast hetta lívfrøðiliga er tað skilabesta at gera. Ein betri skipan, staðfestir ráðið, hevði verið, at ein óheftur stovnur fekk ábyrgdina av at áseta eitt mest loyvda dagatal fyri fiskiskapin undir Føroyum eftir lívfrøðiligum treytum. Hesin stovn­ur kundi so verið sami stovnur, sum hevði ábyrgdina av at skipa eina upp­boðssølu við fiskirættindum. Ráðið ásannar, at tað verður ikki lætt at fáa fiskivinnuna at góðtaka hesa skipanina, og kanska er tað ikki so løgið, tí undir verandi skipan eru politik­ ararnir ofta vegurin fram at til­feing­ inum í havinum. Ráðið nevnir eis­ini tann veruleika, at fiskiloyvir hava ment seg til frítt um­setilig virðir, ið ofta hava nógv størri virði enn fiskiførini, tey eru knýtt at. Hendan skipan hevur havt við sær, at skuldin hjá heimaflotanum nærum tvívaldaðist frá 2000 til 2007. Skipanin er hvørki heppin fyri vinnuna ella fíggingarstovnarnar, ið taka óneyðuga stóran váða á seg. Betri hevði verið, um fiskirættindi høvdu verið seld regluliga á eini uppboðssølu, sigur ráðið, tí sum støðan er nú, verður ov nógv fiskað. Tað trýstir stovnarnar og dregur til­feingisrentuna úr vinnuni. Her stendur so málið um tilfeingis­ umsitinigina hjá Fiskimálaráðanum og løgtinginum. Um gomlu feudal­skip­anina verður annars í søgubókum sagt, at hon upploystist so líðandi, tá stórmenninir orsakað av friðar­iligari tíðum ikki longur høvdu tørv á at vera trúgvir ímóti kongi. Leingi vóru bøndurnir tó prís­givnir undir góðseigarunum, men við fronsku kollveltingini, sum loysti teir úr haftinum, og tankunum um ein kapitalist­iskan búskap, har tann besti yvirlivdi eftir marknaðarligum treytum, upploystist feudalskipanin og við henni trúskaparbondini og skyldurnar millum ymsu løgini í henni. Fólka­ræði, gjøgnumskygni og rætturin til at smíða sær eydnuna góða eftir liberalistiskari hugsan vunnu á gomlu framí­hjárættindunum, og burtur úr hesum skaptist stórur framburður og ný­skapan. Verandi fiskivinnuskipan hevur havt við sær, at skuldin hjá heimaflotanum nærum tvívaldaðist frá 2000 til 2007, vísir Búskaparráðið á í síni frágreiðing. Tí má skipanin broytast, heldur ráðið Mynd: Jens Kristian Vang