fríggjadagur 11. mars 2011síða 57

nr. 30 · 11. mars 2011 25 VIKUSKIFTI gjalda kirkju­skatt, hóast hesin skattur hvørt ár kostar teimum okkurt um eina ferð suður­eftir. Hetta kemst av, at fólk hóast alt fegnast um kirkjuna, tí í svárum og meinings­leysum stundum er hon altíð til reiðar at bjóða fólki á gátt. John Lennon skrivaði í einum sangi í 1970, at Gud er eitt hugtak, sum vit máta okkara líðing eftir. Er ongin líð­ ing, er hugtakið fjart fyri okkum. Er líð­ingin nógv, fyllir hugtakið nógv í okk­um. Útsagnirnar í orðaskiftinum mánakvøldið um kristindómin minna nógv um hesa niðurstøðu. Okkum tørv­ ar kirkjuna, um so illa skal vilja til, at vit missa fótafestið ella ikki skilja mein­ ingsloysið í okkara tilveru. Haraftrat varð víst á, at kirkjan mentanarliga og søguliga er djúpt rótfest í skandinavisku sam­feløgunum. Hon hevur havt stóran týdning fyri sálarlívið hjá fólki í samfull 1000 ár.   Trúgvandi føroyingar Júst hesin veruleikin man ikki minst gera seg galdandi fyri føroyska sam­ felagið. Í Føroyum minnir støðan hjá kirkjuni nógv um støðuna hjá kirkj­ uni í grannalondunum. Hon er eitt gamalt hús, sum altíð hevur ver­ið har, og vanliga geva flestu fólk henni ikki so nógv gætur. Men tá til skarp­ sker­ingar kemur í sambandi við dóp, kon­firmatión, hjúnarvígslur, deyða og høgtíðir, er kirkjan brádliga miðdepilin. Um tað er tí, at fólk trúgva øllum, sum sagt verður í kirkjuni, ella tí kirkjan mentanar­liga og søguliga altíð hevur tikið sær av hesum viðurskiftum, veit hvør einstakur best at svara. Í útvarpssending varð herfyri víst til ritgerð, sum Janna Egholm Hansen hevði gjørt um átrúnað í Føroyum, og har niðurstøðan var, at Føroyar eru mun­andi minni sekulariserað samfelag enn eitt nú danska samfelagið. Meðan 2 prosent ganga í kirkju og á møti fast í Danmark og Svøríki, er talið 25 pro­sent í Føroyum. Hetta vísir greitt, at átrúnaðurin hevur sterka støðu í Føroyum, og at bondini millum fólk gjøgn­um átrúnaðin eisini eru sterk. Hví hetta er so, kann so verða kjakast um, men ein grund er ivaleyst, at Føroyar eru fjar­skotið oyggjaland. Sum fjarskotið oyggjaland eru vit í fyrsta lagi avbyrgd frá øðrum. Í øðr­um lagi eru vit umgyrd av havi, og veðrið er sera skiftandi. Í triðja lagi hava vit søguliga verið noydd at lív­bjargað okkum á uppøsta havinum og í brøttu bjørgunum. Vandarnir har vóru mang­ an so stórir og óskiljandi, at fólkið varð noytt at leggja lívsins gongd í hend­ur­ nar á Várharra. Onki menniskja megn­ aði at gera umstøðurnar tryggar, og størsti uggin gjørdist bønin. Føroyar sum undantak Janna Egholm Hansen vísti á, at leingi hevur Evropa verið mett sum norm­ urin í heiminum, tá um gransking í sekularisering ræður. So hvørt sum evropeisku samfeløgini vórðu ný­ mótans­gjørd, misti átrúnaðurin sín týdn­ing og gjørdist minni sjónligur. Gransking í dag hevur tó ikki Evropa sum norm viðvíkjandi sekularisering í heim­inum. Evropa verður tvørturímóti mett sum undantakið, tí bæði í Mið­ eystri, USA og Fjareystri eru sam­fel­ øgini munandi meira átrúnaðar­lig enn í Evropa. Føroyar eru so undantakið í sekulari­seraða Evropa. Evropeiska sekularisering­in hevur ongantíð rætt­ iliga fingið fastatøkur heima hjá okkum, og tí minnir føroyska samfelagið nógv meira um USA og onnur átrúnaðarlig lond enn eitt nú Danmark. Útboðið av samkomum í Føroyum er stórt, hóast vit hava havt eina statskirkju, ið hevur fingið sín skatt frá fólkinum. Janna Egholm Hansen nevnir í grein á www. videnskab.dk, at umframt harðbalnu umstøðurnar í Føroyum kunnu seink­ aður modernitetur og málsliga stríðið í kirkjuni hava elvt til stóra útboðið av samkomum. Fólk gjørdust kreativ og skaptu tíðliga sín egna,  fjølbroytta kristin­dóm uttan fyri dansktmæltu kirkj­una. Yvirskipað hava føroyingar ongan­ tíð samtykt nakra grundlóg eins og ameri­kanarar, danskarar og mong onn­ur. Í Føroyum hava vit tí ongantíð tikið fólkaræðiliga støðu til, hvussu tætt átrúnaður og fólkastýri skulu hanga saman. Men í uppskotinum um nýggja føroyska stjórnarskipan stendur, at í Føroyum hevur kirkjan søgu­liga havt serstøðu í Føroyum, og tað skal hon framhaldandi hava, tó at hend­an áseting ikki má gera seg inn aðrar fatanir. Haraftrat verður staðfest, at vit skulu hava trúarfrælsi, tvs. rætt til als ikki at vera kristin, men trúgva tí, vit hava hug til. Í USA vórðu átrúnaður og fólkastýri sundurskild í 1776. Í Danmark vórðu tey við grundlógini í 1849 samanblandað. Í Føroyum eru tinglimir og prestar javnsettir á tjóðarhátíðini, tá tingið verður sett Mynd: Jens Kristian Vang Gud er eitt hugtak, sum vit máta okkara líðing eftir. Er ongin líð­ing, er hugtakið fjart fyri okkum. Er líð­ingin nógv, fyllir hugtakið nógv í okk­um