mikudagur 23. mars 2011síða 19

19 Mikudagur 23. mars 2011 · Nr. 35 Sosialurin Oyggjablaðið Juliane Henningsen og Høgni Hoydal, Norðuratlantsbólkurin Vit í Norðuratlantsbólkinum hava nú á 10. ári skip­að samstarv millum føroyskar og grøn­lendsk­ar fólka­ tingslimir. Her arbeiða vit í felag við øllum málum, ið hava týdning fyri grundleggjandi rættindini og fólka­ræðið hjá grønlendska og føroyska fólkin­um. Høvuðsmál okkara eru, at føroy­ingar og grøn­lend­ ingar hava rættin til fult sjálvræði og hava sínar egnu røddir í heiminum. Flokkar okkara – Inuit Ataqatigiit og Tjóðveldi – eru samstundis systurflokkar, ið byggja á samhalds­ fasta hugsjón, og vit hava samstarvað leingi um mál av felags týdningi. Bæði beinleiðis ímillum okkara, umframt at vit samstarva í norður­lendskum høpi, í Útnorðurráðnum og í arktisk­um samstarvi. Í okkara samstarvi hava vit somuleiðis stremb­að eftir at knýta beinleiðis sambond mill­u­m føroyingar og grønlendingar. Bæði millum føroy­ingar og grøn­ lendingar í Danmark – ikki minst millum tey lesandi. Og sambond millum felags­skapir, politikarar og fólk í londunum báðum sum heild. Grønland og Føroyar søguliga Vit hava allar orsøkir at økja um beinleiðis sam­bond­ ini. Sæð úr føroyskum sjónarhorni, hevur Grønland havt markabrótandi týdning fyri føroy­ingar. Frá 1930’unum og fram til 80’ini var Grønland sera týðandi grundarlag fyri føroyska búskapin og fyri inn­tøkuna hjá húsarhaldunum i flestu føroysku bygd­ unum. Í Føroyingahavnini, á teimum mongu útróð­ rar­plássunum og við før­oysk­um skipum virkaðu væl omanfyri 2000 føroyingar frá vári til heystar á hvørjum ári. Og nútímans føroysk flakavinna byrjaði í Føroyingahavnini. Neyvan finst nøkur føroysk familja, ið ikki hevur havt samband á onkran hátt til Grønlands. Søguliga var beinleiðis samstarvið og sam­band­ ið millum føroyingar og grønlendingar tó av­markað av politiskum ávum øll hesi árini, har grøn­lendingar høvdu lítla ávirkan á egin viður­skifti. Ikki hava eins nógvir grønlendingar havt sítt virksemi í Føroyum. Men víst er tað, at fyri før­oy­ ingar, ið hava verið í Grønlandi og fyri grøn­lendingar, ið hava verið í Føroyum, verða bond knýtt, ið ikki fara burtur aftur. Ymisk í stødd – somu avbjóðingar Í dag ber til hjá okkum at samstarva beinleiðis og á jøvnum føti. Hóast londini eru so ólík í stødd og vavi, hava fólkini nógv í felag. • Grønland og Føroyar hava somu royndir sum samfeløg, ið skulu menna seg við grund­arlagi í havinum og livandi náttúru­til­feinginum. • Bæði londini standa fyri komandi olju- ella øðrum ráevnisvinnum og teimum búskapar­ ligu, sosialu, mentanarligu og umhvørvisligu avbjóðingunum, ið tað hevur við sær. • Vit hava somu mentanarligu avbjóðingar við at styrkja okkara samleika, mál og mentan í altjóðagerðini. • Á útbúgvingarøkinum skulu bæði lond­ini tryggja miðal- og hægri útbúgvingar-møgu­ leikar, og draga útbúgvið fólk heim. • Veðurlagsbroytingar, varandi orka úr náttúru­ keldunum, nýggjar siglingarleiðir og áhuga­mál hjá stórveldum í náttúruríki­døm­inu­m eru onnur stórmál, ið krevja samstarv fram­eftir. Ítøkilig átøk krevjast Seinastu árini hava vit ígjøgnum Norðuratlants­ bólkin, í norðurlendskum samstarvi og ikki minst í Út­norðurráðnum, miðvíst virkað fyri at styrkja sambondini í Útnorði millum Føroyar, Grønland og Ísland. Tað krevur, at vit bøta um møguleikarnar fyri beinleiðis sambandi millum fólk, vinnu, út­búgvingar-, granskingar- og mentanarstovnar í Út­n­orði. Og her hava vit sett eina røð av upp­skotum fram: • Tað skal gerast lættari og bíligari at ferðast ímillum londini. (Her hava tíbetur verið ávísir batar. Eydnast tað at fáa fleiri ferða­fólk, næmingar, heilsusamstarv, vinnu­lívs­samstarv o.a. millum londini, kunnu ferða­møguleikarnir betrast framyvir.) • Longu í fólkaskúlunum eiga at vit at læra munandi meira um samfeløgini, mentanina, málini og søguna hvør hjá øðrum. • Ítøkiligt samstarv millum hægri læru­stovn­ar, mentanar- og granskingarstovnar í lond­um okkara skal skipast – og er lutvíst byrjað. • Vit hava skotið upp at stovnaðir verða so­ nevndir “útnorðurháskúlar”, har næmingar úr okkara londum kunnu fara í styttri háskúla­ skeið hvør hjá øðrum. • Vit hava skotið upp, at tíðindir og send­ing­ar úr londum okkara verða send regluliga hvør hjá øðrum. • Vit hava arbeitt leingi fyri felags altjóða átøku til tess at betra um tilbúgving og trygd á sjónum í Norðuratlantshavi og arktiska økinum. Ein sáttmáli um hetta verður vænt­ andi undirskrivaður í Nuuk í summar. • Og vit hava lagt fleiri uppskot fram, ið kunnu styrkja samstarvið millum vinnu og politisku skipanirnar í londunum báðum – millum ann­ að at skipa fyri árligum “topp-fundi” millum politisku leiðararnar í londunum. Miðdeplar – ikki útjaðarar Okkara visjón er, at londini í Norðuratlantshavi standa saman um okkara felags áhugamál í einum av heimsins ríkastu og mest áhugaverdu økjum, tá ræður um um náttúrutilfeingi, orkumøguleikar og mentanarligt tilfeingi. Vit skulu ikki síggja okkum sjálv sum útjaðaraøkir, men sum miðdeplar í Norður­ atlantshavi og arktiska økinum. Skal hetta eydnast, gerst tað ikki bert við polit­ iskum proklamasjónum. Beinleiðis sam­band­ið millum fólk, er fortreytin. Beinleiðis samband millum grønlendska og føroyska fólkið Allar orsøkir eru til, at grønlendingar og føroyingar samstarva og hava beinleiðis samband hvør við annan. Til tess krevjast bæði visjónir og ítøkilig átøk