mikudagur 13. apríl 2011síða 12

Mikudagur 13. apríl 2011 · Nr. 44 12 Sosialurin Kjak Hava framvegis brúk fyri donskum Opið bræv til mentanarnevnd løgtingsins viðv. ætlaðu broytingunum í lærugreinini danskt Nú landsstýriskvinnan í mentamálum hevur boðað frá broyttum lærugreinaligum raðfestingum í studenta­ skúl­um og HF-skeiðum og hægri handilsskúlum, er tørvur á rættleiðing og kunn­ing um støðuna. Undir­ritaðu dansktlærarar eru sera ørkymlaðir viðvíkj­ andi ætlanunum um, at lærugreinin danskt verð­ur tikin av sum kravd læru­ grein. Grundgevingin fyri broyt­ ingina er nýggja avtalan við danska kenslumálráðið, ið við­ur­kennir føroyskt sum førleikagevandi móður­máls­ lærugrein á jøvnum føti við móðurmálslærugreinir í øðr­um Norðurlondum. Vit fegnast um viðurkenningina, sum føroyskt loksins hevur fingið. Vit skilja tó ikki, at hetta skal vera orsøk til at taka av danskt sum læru­ grein. Danskt inniheldur undir­vísing í bókmenta-, lista- og mentanarsøgu, sum ikki beinleiðis kann flytast í føroyskt. Henda undirvísing er neyðug fyri at geva næmingunum innlit í europeisk bókmentalig og hugsjónarlig rák, ið ikki eru umboðaði í føroyskum bókmentum, hvørki upp­ runa­ligum ella týddum. Eisini føroysktlærarar vísa á týdningin í hesum, og nýggj phd-ritgerð hevur út­greinað hesi viðurskifti. Undir-vís- ing­in í donskum er tískil ein týdningarmikil liður í tí almennandi partinum av studentsútbúgvingini, sum annars tykist vikna í nýggju skipanini. Danskt gevur næming­ un­um førleikar at samskifta bæði í skrift og talu í øllum Norðurlondum, gevur teim­um lætta atgongd til norðurlendsku mentaninar, og er ein sera týdningarmikil málsligur førleiki hjá teimum mongu av næmingunum (uml. 80-90%), sum velja at lesa í Danmark. Í viðgerðini av málinum higartil hev­ur mest verið víst til uni­versi­tetsút­ búgvingar, men ein stórur partur av næm­ing­unum taka professiónsútbúgvingar, og eisini har er førleikin í donskum týdningarmikil. Í Íslandi er danskt kravd læru­grein bæði í fólka- og miðnámsskúlum. Á máls­ligu deild í íslendsku stu­denta­ skúlunum er danskt kravd lærugrein í 3 ár. Í fjør heyst vóru umboð fyri danskt­ lærarar í Ís­landi á vitjan í Føroyum fyri at kunna seg um undirvísingina í donskum í studentaskúlunum í Føroy­ um. Tørvurin á undirvísing í donskum hevur verið vaks­ andi í Íslandi, m.a. tí fleiri og fleiri íslendskir ungdómar velja at taka útbúgving í Dan­mark og øðrum Norður­ londum. Sambært heima­ síðuni hjá Háskóla Íslands velja 65% av teimum íslend­ ingum, sum ætla at lesa uttanlands, at fara til onnur Norðurlond, og av hesum fara 60% til Danmarkar. Ísland er ikki eins tætt knýtt at Danmark og Føroyar, og tí tykist tað løgið og ørkymlandi, at meðan Ísland sum sjálvstøðugt Norðurland arbeiðir við at menna læru­ greinina danskt, taka vit lærugreinina av. Hvørki ís­ lendingar ella føroyingar duga danskt av sær sjálvum, og hvørvur danskt sum læru­ grein í føroysku skúlunum, fer tað at taka nógv ár at byggja førleikan í donskum uppaftur. Í øllum Norðurlondum læra tey mál, sum gera tey før fyri at samskifta lætt og neyvt í norðurlendskum høpi, t.v.s. at lærugreinir í skandinaviskum málum eru kravdar í miðnámsskúlunum í øllum Norðurlondum (finn­ lendingar hava svenskt, í­slendingar danskt, grøn­ lend­ingar danskt o.s.fr.). Tað fer at tykjast margháttligt, um vit - sum tey einastu - velja eina heilt aðra kós at avmarka okkum til enskt. Harumframt fer tað at fáa avleiðingar fyri støðið í donskum á Læraraskúlanum og í undirvísingini í fólka­ skúlanum, um læru­grein­in verður tikin av í stu­denta­ skúlunum og HF-skeiðunum og á handils­skúlunum. Hesar avleiðingar kunnu gerast álvarsligar, tá vit hugsa um, at føroyska skúlaskipanin framvegis í stóran mun er treytað av donskum undir­ vísingartilfari, serliga á mið­ námsskúlastigi. Tað er framvegis brúk fyri undirvísing í donsk­ um í føroyskum stu­denta­ skúl­um og HF-skeið-um og á handilsskúlum. Nýggja avtalan við danska kenslu­ málaráðið broytir ikki hetta, men vit hava nú møguleikan at skipa innihaldið í læru­ greinini eftir okkara egna tørvi. Okkara tilmæli er tí, at ein nevnd verður sett at viðgera, hvussu innihaldið í lærugreinini danskt skal skipast í nýggju føroysku skipanini. Við virðing Dansktlærarar í føroysku studentaskúlunum og HF-skeiðunum og handilsskúlunum Arnfinnur Thomassen, Marie-Luise Christensen, Birgit Jacobsen, Eivin Simonsen, Nikolina Olsen, Turid Thomsen, Ann Ellefsen, Bjørg Róin, Vár í Ólavsstovu, Gerda Poulsen, Hanne Jacobsen, Rasmus Wiin Larsen, Dorthe Pedersen, Kinna Poulsen, Rakul Napoleonsdóttir Joensen, Hanus Kapilin, Bergur Djurhuus Hansen, Sanna Maria Klein, Hans Andreas Dam Joensen, Randi Benedikte Mohr, Malan Poulsen. Bjarni Skála Tveittur út úr Herberginum Eg vil bara við hesum vísa á, hvussu harmur er eri um, at nýggi leiðarin í Herberginum hjá Frels­ unar­herinum hevur tveitt meg á dyr. Eg havi búð har í níggju mánaðir og verið edrúur alla tíðina. Eg hevði tað so gott, og eg var sera fegin um at búgva har. Eg veit, at øll starvsfólk og øll sum búgva har stuðla mær. Eg havi hildið meg til reglarnar og verið edrúur alla tíðina, meðan eg havi búð har. Nýggi leiðarin segði, at eg skyldaði húsa­ leigu, men tað var ein lítil trupul­leiki, sum eg lovaði at rætta beinanvegin - og sum var ein feilur hjá bank­ anum. Nú eri eg ein maður, sum er koyrdur niður í øskuna, og tað harmar meg nógv. Hans Dávid Dam SEV - skyn­ semi sigraði Eftir í eina drúgva tíð at hava fyrireika stóra vatnorkuútbygging í Norð­ urstreymi, boðar nevnd­ar­ formaðurin í SEV nú frá, at ætlanin fyribils er slept. Vit eru mong sum fegnast um hesa skynsomu avgerð. At henda mikla náttúru­ hóttan nú er løgd í eina skuffu gerð, at vit aftur kenna okkum trygg við at landsluturin Norður­streym varðveitur sítt náttúru­ marg­feldni, eitt ríkidømi fyri okkum øll og okkara eftir­komarar - Ein avgerð í tænur SEV til miklan sóma. Málið um munandi øking í grønu orkuframleiðsluni er ikki rokkið við hesi av­ gerðini, sum heldur má takast sum ein fráboðan um at kósin verður broytt. Tað er eitt stót stig hjá elfelagsskapi okkara, at sleppa vanahugsan og vera opin og kreativ í mun til stóru tøkniligu framstigini á orkuøkinum sum henda í hesum døgum. Nærliggjandi er at kanna hvat troytsat kann av orku úr vindi og sjóar­ fallsstreymi. Tí streym ynskja vit, enn­tá býligan grønan streym til okkara støðugt vaksandi orkunýtslu. So eftir er bert at ynskja SEV eydnu við nýggju skyn­ somu kósini.