fríggjadagur 29. apríl 2011síða 19

19 Fríggjadagur 29. apríl 2011 · Nr. 49 Sosialurin SALT fer at arbeiða fyri og leggja karmar til; hann er bangin fyri, at hetta fer at niðurlaga føroyskt mentanarvirksemi við at taka burtur av ment­anar­ játtanini hjá Landstýrinum. Helms­dal óttast stórliga fyri, at ”Saltsiloin [...] fer at tyngja føroyskt mentanarlív, so at ein stórur partur av løgtingsins játtan til føroyska mentan fer at verða nýttur til at upphita og viðlíkahalda eitt stórt, flott og tómt hylki í [S]uðuroy”. Bæði menta­ málaráðharrin og nýsetti f í g g j a r ­m á l a rá ð h a r r i n hava annars alment lov­ að, at eingin peningur av mentanarjáttanini verður brúktur til SALT-verkætl­an­ ina. Viðvíkjandi tí tóma hylk­ inum í Suðuroy, kunnu undir­ ritaðu einans viðganga, at vit vita ikki um nakra meira framsókna ætlan fyri at menna og framføra føroyska mentan og list fyri heiminum enn SALT. Tað er tó ein rímiligur spurningur at seta, hví ein framtíðar mentanar­kate­ dralur í Suðuroy skal fáa - ikki bert árligan stuðul úr Landskassanum – men eisini eina dópsgávu frá øllum føroyingum upp á 20 mió. kr.? SALT skal verða eitt hús fyri allar Føroyar og all­ an heimin. Tí eru sam­an­ beringarnar, ið bæði Djur­ holm og Helmsdal gera við onnur mentanarhús í land­ inum, sjálsagt burtur­við. Voltaire ávaraði ímóti at gera tað besta til fíggindan hjá tí góða; Landsstýrið hev­ ur ikki ráð at fíggja hvørj­ um einasta kaffihúsi og lista­skála í Føroyum, men hetta merkir ikki, at ávís ment­anarhús ikki kunnu fáa ein part av fíggjarlógini. Løg­tings­limurin fyri Fólka­ flokkin og rektarin í Hoy­døl­ um kunnu væl ikki veruliga meina, at um landskassin ikki kann rinda til alla mentan í Føroyum, so skal hann ikki rinda til nakra mentan yvirhøvur? Hevði hetta ikki merkt, at heldur ikki tann leingi saknaði Tjóðleikpallurin kann fáa kundi fingið almennan stuð­ ul? Undirritaðu hava sam­ kenslu við teimum sjón­ leikarum og sjón­leika­áhug­ aðu, ið kenna seg lopin um – ótrúliga arbeiðið, ið føroyskir sjónleikarar hava sýnt millum ár og dag, eig­ ur at verða teimum lønt aft­ur við einum glæsiligum tjóðar­leikpalli. Men minnist til orðini hjá Voltaire – vit mugu ansa okkum fyri ikki at seta tvær góðar sakir sum SALT og Tjóðleikpallin upp sum fíggindar; lat okk­um heldur síggja SALT framt í verki sum eitt tekin uppá eitt skifti í føroyskum ment­ anarpolitikki. SALT má ger­ ast einans byrjanin uppá hetta skiftið. Bjarni Djurholm dregur eisini Kirkjubømúrin fram, sum um kjakið ikki er gruggað nóg mikið við óviðkomandi tosi: “Tá vit ikki í ártíggju hava klárað Tjóðleikpallin og Kirkjubømúrin betur enn higartil, so er hugsandi, at hvaðna verri kann tað tað [sic] gerast við Saltsiloini á Tvøroyri. Livst so spyrst.” Tað er sjálvandi rætt, at tann, ið einki ger, ger heldur einki galið; men tað er keðiligt at síggja ein garvaðan politikara fyri ein ‘framburðssinnaðan’ flokk sum Fólkaflokkin at hava ein so ódjarvan hugburð um avbjóðingar sum hesa. Sjálvandi vilja allir føroy­ ingar, at ‘Múrurin’ skal varð­ veitast, tí hann er okkara størsta og týdningarmesta fornminni; men hetta kjakið hevur nú koyrt í áratíggju, um ikki øldir, og enn er ongin endalig loysn funnin, hóast tørvurin enn er tann sami. Hetta er eitt sera trupult mál. Við SALT er øðrvísi – ein loysn fyriliggur. At brúka varðveitingina av einum søguligum húsi í Kirkjubø ímóti varðveitingini av einum søguligum húsi á Drelnesi er sera vánaligt! Serliga, tí Bjarni Djurholm hevur, sum ein av longst sitandi løgtingslimum, havt nógv ár at finna eina hald­bara loysn viðvíkjandi Kirkju­bø­ múrinum. (Hóast undirritaðu harðliga mótmæla brúk av almennum pengum til bygg­ ing av eini nýggjari kirkju á Argjum – tí vit halda fast um, at Landsstýrið skal ikki gera mun millum átrún­ aðir við at fremja og gjalda fyri virkseminum hjá bert ein­um teirra – so halda vit orsøk verða fyri at stuðla eini alment fíggjaðari um­ væling av katólsku kirkuni í Kirkjubø. Hetta, ikki einans, so føroyingar varðveita ein søguligan dýrgrip, men eisini tí tað er ørt at byggja enn eina kirkju í Tórshavnar kommunu, ið frammanundan er á tremur við alskyns trúar­ húsum!) SALT er eitt frálíkt høvi hjá øllum føroyingum at varð­veita ein týdningar­mikl­ an bygning og hjá føroyskari mentan og list at røkka nýggj­um hæddum. Ætlanin er greið; floksformenn hava játtað pening, eins og Tvør­ oyrar kommuna hevur; og víst er á óteljandi møgu­ leikar, ið hesin depilin eina­ ferð í nærmastu framtíð kann brúkast til. Um man hyggur at, hvussu Saltsilan skal rekast, so er lætt at síggja, at ment­ anar­húsið fer bæði at virka í nær­um­hvørv­inum, tjóðarliga og altjóða. Hetta virksemið fær sjálvsagt jaligar avleið­ ing­ar fyri ferðavinnuna í Før­oy­um sum heild. Suðuroyggin kennist fyri nógvar føroyingar sum eitt fjart og ókent stað. SALT skal verða fyri allar føroyingar, og um vit øll vilja kennast við hana, kann Saltsilan á Drelnesi við tíðini verða við til at skapa meiri ferðslu og samstarv og harvið knýta tætt­ari bond millum allar før­oyingar. Undirritaðu vóna, at SALT verður móttikið av øll­um við sama jaliga anda, sum blásti lív í verkætlanina frá byrj­anini. Fólk mugu ikki lata seg ávirka av mis­vís­ andi og óærligum tosi um Tjóðleikpallin, Kirkjubø­ múrin og ymisk mentanar­ hús í landinum, ið ikki fáa almennan stuðul. Slíkt er bíligt uttanumtos hjá fólkum, ið einans nevna Atlantis og Mentanarhúsið í Fuglafirði fyri at mótarbeiða eini verk­ætlan í Suðuroy, ið als ikki stendur í andsøgn við nakað mentanarvirksemi norð­an­fjørðs. Hetta kemur frá politikarum, ið ikki áður hava víst mentanardeplum ans, og bert vilja flyta fokus frá SALT við eittans endamáli fyri eyga – at SALT gerst til onkis. Um hesum landi skal verða lív lagað, so mugu allir føroyingar gera sær greitt, at vit eru øll í sama báti – Føroyar má síggjast sum eitt land, so togtoganin millum miðstað og útjaðara steðgar – vit føroyingar mugu líta á hvør annan og koma hvørjum øðrum við. Okkara ment­an er tað, ið bindur okk­ um saman sum fólk, og listin kann verða tað, ið vit fylkj­ast um sum tjóð. Hon kann verða okkara andlit út í heim, og tað fyrsta vit bjóða fremm­ andum vælkomnum við.