mikudagur 1. juni 2011síða 14

Mikudagur 1. juni 2011 · Nr. 63 14 Sosialurin Tað var á heysti 2009, at Smyril Line fekk tað hugskot at skipa fyri eini ferð til Seyðisfjørðin, har vitj­ast skuldu støð, har føroyskir fiski­menn og útróðrarmenn hava havt síni spor. Sum ein, ið visti eitt sindur um hetta, varð eg biðin um at koma við sum frásøgumaður. Tað vísti seg beinanvegin, at tað var stór undirtøka fyri hesum hug­ skoti. Eftir stuttari tíð høvdu út móti 100 fólk teknað seg. Ta ferðina varð farið norður á Bakkafjørðin. Í Seyðisfirði varð vitjað í kirkju­garð­ inum, har teir menn, sum doyðu við bátinum á Riddaranum í 1927, liggja grivnir. Henda grøv er ein ímynd av lagnunum hjá nógvum føroyskum fiskimonnum undir Íslandi. Henda ferðin eydnaðist so mikið væl, at í apríl seinasta ár varð aftur skipað fyri einum túri, har tað aftur teknaðu seg úti við 100 fólk. Hesa ferðina varð eisini farið suðureftir til Neskaupstaðin og Vattarnes. Til ferðina í ár var áhugin størri enn nakrantíð, og aftur vóru tveir fullir bussar av hugaðum lut­tak­ arum sum, umframt tað teir fingu at síggja, eisini fingu frá­sagn­ir um føroysku søguna í vitj­aðu støð­ unum. Hetta hevur alt verið so væl umtókt, at fleiri av lut­tak­ar­unum fyrru túrirnar vóru við aftur í ár. Tíðin, sum er til taka á eini slíkari ferð, er frá týsmorgun til mikukvøld. Hetta gevur tveir dagar. Skráin er eitt sindur broytt fyri hvørja ferð. Tískil varð hesa ferðina bert farið suðureftir. Lítla Moskva Tann fyrra dagin varð eins og í fjør vitjað á Norðfjørðinum ella Nes­ kaup­staði, sum býurin eisini verður kallaður. Seinasta ár varð í Miðvikuni greitt frá teirri vitjanini á Norð­ fjørðinum. Millum annað frá fyril­ estrinum hjá søgumanninum Gesti Smárson, har hann segði, at tað vóru føroyingar, sum seinna part­in í 19. øld lærdu íslendingar á Eystur­landinum vinnuligan fiski­skap, bæði við veiðu og tilvirking av fiski. Hesa ferð var betri tíð til júst hesa vitjan. Her má enn eina ferð takast til blíðskapin, sum før­oy­ ingar møta í Íslandi. Vertir á Norð­ fjørðinum var tann stóra fyritøkan Sildavinnslan, og tann sum stóð fyri sum vertur var Karl Johann Birgisson, sum aftur hevði skipað fyri eini áhugaverdari skrá, m.a. við rundferð í býnum. Her varð millum annað greitt frá, at Norðfjørðurin varð í síni tíð kallaður Lítla Moskva, tí teir vinstrahallu í mong ár høvdu valdið í býráðnum. Eisini sóust tær kavaforðingar, sum vóru gjørd­ar omanfyri býin at forða fyri skalva­ lopum, sum áður hava kostað fleiri mannalív. Drama hjá føroyingum og ís­lend­ingum Eins og í fjør var møguleiki hjá føroyingunum at hitta gamlar ís­ lendskar fiskimenn, sum høvdu siglt saman við føroyinginum. Her hittust tískil eisini gamlir skips­ felagar aftur. Ein av hesum var Kaj Johanne­ sen, ættaður úr Fuglafirði. Hann var við trolaran Goðanes, sum var av Norðfirði, tá ið skipið á veg inn á Skálafjørðin rendi á Flesjarnar 3. januar 1957 og skiparin umkomst. Nú kom Kaj at hitta millum aðrar sín gamla skipara Birgir Sigurðson, sum er pápi tann umrødda Karl Johann og beiggi skiparan á Goða­ nes, Petur. Ein annar var Torbjørn Joensen úr Kollafirði. Hann var eisini í Íslandi um somu tíð og kendi somu menn. Ein partur av hesi søgu er eisini illveðrið fyrst í 1959, tá ið Hans Hedtoft gekk burtur. Tað vóru eisini føroysk og íslendsk skip, sum kundu fingið somu lagnu. Mortan (hjá Andreas) Johannesen var eisini við á ferðini, og hann var sjálvur við Fiskanes, sum var á hesum leiðum. Birgir Sigurðsson var skipari á Gerpi. Teir vóru á veg til New Foundland at fiska, tá ið teir rendu seg í hetta illveðrið. Tað stóð so nógv á, at skiparin hevði skipsráð umborð at taka støðu til, hvat gerast skuldi, um teir skuldu venda ella halda áfram. Sjálvur mælti hann til at halda fram. Ein grundgeving var, at tað stóð so illa til fíggjarliga hjá skipinum, at komu teir heim við ongum, so var vandi fyri, at teir mistu skipið. Teir fóru til New Foundland og fingu ein rimmartúr, sum bjargaði skipinum. Men so væl gekk ikki hjá øllum. Tað var so kalt, at størsti vandin var yvirísing av skipinum, sum so aftur kundi føra til, at skipið koppaði. Tað var eisini hetta, sum hendi um somu tíð við íslendska trolaran Juli, sum hvarv við 30 monnum. Tað var tó eingin føroyingur við. Tá vóru tíðirnar broyttar í Føroyum. Bert tvey ár frammanundan var tað javnan, at meira enn helvtin av manningini á íslendskum trolarum var føroyingar. Tað stóð eisini nógv á hjá Torkell Mána. Hann var so yvirís­ að­ur, at hann kundi eins væl verið koppaður. Men her gjørdi mann­ ingin tað bragd, at teir fingu kvett tær yvirísaðu mastrarnar av, so tær fóru fyri borð við øllum ísinum. Hetta bjargaði teimum. Mortan greiddi frá, at Torkell Máni og Fiska­nes komu í senn til Grimsby at selja, men báðir trolarar vóru so illa farnir, at teir vórðu lagdir av sýn­in­um, til neyðugar ábøtur vóru gjørdar. Einki er frætt um nakar før­ oyingur var við Torkell Mána. Men um nakar var, kundi verið áhuga- vert at frætt frá viðkomandi. Fjarðabyggð Norðfjørður er ein partur av Fjarða­ byggð kommunu, har tað tilsamans búgva um 4.500 fólk. Umframt Norð­ fjørðin eru bygdirnar Eskifjørður, Reyðarfjørður, Fáskrúðsfjørður og Støðvarfjørður. Norðanfyri Norðfjørðin er Mjói­ fjørður, har tað fyrst í undanfarnu øld var ein norsk hvalastøð, sum tá var ein tann størsta í heiminum. Har arbeiddu upp til 200 fólk. Her hava føroyingar eisini róð út. Petur Martin Petersen greiðir frá í Føroya Siglingarsøgu, at abbi hansara, S.P. Petersen í Fuglafirði, kallaður gamli Sámal Petur, sendi í 1913 sonin Pidda til Íslands at kanna møguleikan at rógva út við motorbátum. Teir valdu Mjóa­ fjørðin, tí her vóru góðir møguleikar at hýsa manningini og at taka móti fiski. Sama ár fara fimm motorbátar, við 5-6 monnum á hvørjum teirra, til Íslands. Teir rógva dúgliga út, men tað kemur ikki nógv burtur úr. Menninir vildu sleppa heim fyri tíðina, áðrenn illveður kom á hesar leiðir. Men ikki gekk verri enn so, enn at hvør bátur rindaði kr. 35 í skatt, og Piddi rindaði sjálvur kr. 150. Tað Aftur á slóðina hjá fiski­ monnum við Norrønu Tann 16-19. mai skipaði Smyril Line aftur fyri eini ferð í slóðunum hjá føroyskum fiskimonnum í Íslandi. Eisini hesa ferð fekst okkurt íkast til hesa okkara fiskimannasøgu Hetta kortið vísir økið, har vitjað varð hendan túrin. Ytst á nesinum millum Reyðarfjørð og Fáskrúðsfjørð er Vattarnes og beint innanfyri norðanfyri er Hafnarnes. Norðastu fjørðurin uttan navn er Seyðisfjørður Miðvikan Ofta hevur staðið á hjá bæði føroyingum og íslendingum. Hetta er umborð á Gerpir í 1959.