mánadagur 20. juni 2011síða 28

Mánadagur 20. juni 2011 · Nr. 70 28 Sosialurin Sjúrður Skaale er heilt mótfallin í síni sein­astu viðmerking um stjórnar­ skipanina. Føroysk tíðar­ rokning og føroyskt grund­ lóg­arsmíð eru nærum upp­steðgað, bara tí stjórn­ ar­skipanin er førkað aftur um ólavsøkuna, og nú kann alt gera tað sama, tykist hann at halda. Hvørjir flokkar eru orsøk til hvat, veit eg ikki, men útvarpið hevur sagt, at tríggir flokkar eru samdir um ikki at hava fleiri tingfundir í hesi tingsetuni. Teir eru Sam­ bandsflokkurin, Javnaðar­ flokkurin og Tjóð­veldi. Tí fellur stjórnarskipanin burtur, men kemur sam­ bært løgmanni framaftur. Løgmaður nevndi í útvarpinum hósdagin, at umráðandi er at hava breiða semju um eitt so stórt mál sum stjórnarskipanina. Í løtuni er ikki semja um høvuðsorðingina, og 70 broytingaruppskot vóru til alt uppskotið. Er arbeiðið tá liðugt? Neyvan, so nú er at taka seinasta takið eftir ólavsøku. Skrivið greitt Sjúrður Skaale vil vera við, at Óli P. hevur svarið upp á alt í sambandi við stjórnarskipanina. Gævi, tað var so einfalt, at ein satirutekning loysti allar politiskar knútar. Hann sigur eisini, at grundlógin og heimastýrislógin skulu fatast sum sáttmálar, og at Føroyar eru ikki undirskipaðar Danmark. Javel, so skrivið greitt í stjórnarskipanina, at Føroyar eru ikki undir­ skipaðar annað land. Tá vita vit, hvat vit atkvøða um. Og tá veit danska løgmálaráðið eisini, hvør føroyska støðan er, sama løgmálaráð, sum er so stívrent í sínum grundlógartulkingum, at Føroyar nóg illa fáa flutt seg av fetanum í heiminum. Greitt er, at øll tey, sum hava arbeitt við stjórnarskipanini seinastu 12 árini, hava gjørt eitt stórt og týdningarmikið arbeiði, og tá breiða semjan um stjórnarskipanina er vorðin veruleiki, kunnu vit øll fegnast um nýggja fólkaræðisliga grundarlag Føroya. Tað verður stórt. Góða eydnu og gott summar! Kjak Viðmerkingar til grein hjá Anniku Olsen um børn og ung við sálarsjúku Sirið Stenberg Góða Annika Eg lesi altíð við áhugað tað, sum tú skrivar, og meira enn so kemur tað fyri, at eg kann taka undir við pørtum av tí tú førir fram. Soleiðis var eisini tá ið eg las greinina hjá tær á Vágaportalinum um, at børn og ung við sálarsjúku eiga at vera raðfest hægri og øðrvísi. Greinin byrjar so væl við at vísa á hvussu gott tað er, at tað nú er tikin politisk avgerð um at byggja nýggjan psykiatriskan depil. Hetta vænti eg at allir føroyingar fegnast um. So er at vóna at politiska avgerðin verður gjørd til verðuleika, og ikki bert er frammi í tíðini tí tað stundar til val ! Talið á børnum sum standa í bíðirøð til barna­ psykiatriska viðgerð og útgreining er alt ov stór, og tað vísir tú eisini á og kemur við uppskotum hvussu hetta kann loysast. Tað er eisini gott, men tá ið tú so víðari metir bestu loysnina vera at seta sálarfrøðingar at arbeiða í skúlunum, so er tað at eg ikki heilt eri við meir. Og hetta hevur onki við sálarfrøðingarnar at gera, men argumentini fyri hví tú vilt seta teir inn i skúlan at arbeiða. Tú skrivar í greinini at ”tað er ein sannroynd at skúlasjúkrasystrarnar ikki hava teir neyðugu psyko­ logisku førleikarnar at meta um at geva næming­unum neyðugu hjálpina” Sanniliga ein pástandur ið vil nakað ! Hertil skal eg kunnað um at skúlasjúkra­systr­ar­ nar, sum í dag eita heilsu­ frøðingar, fyrst eru útbún­ar sjúkrarøktar­frøðingar, síðan hava tær starvsroyndir á barnaøkinum umframt, at tær allar hava eina víðari­ útbúgving við sergrein í fyribyrgjan og heilsufremjan á smábarna og skúlaøkinum. Fyribyrging Tað er jaligt at tú hugsar fyribyrging, tí tað er sjálvsagt rætti hugsunarhátturin, soleiðis at fyriskipanir og onnur fyribyrgjandi átøk, kunnu vera settar í verk so tíðliga sum gjørligt, soleiðis at trupulleikin ikki sleppur at vaksa seg yvirhonds stóran, sum einans kann darva barninum á lívsleiðini, og minka um lívsgóðskuna. Fyribyrging byrjar ikki í skúlaárunum, men við at finna fram til teir faktorar sum ávirka menningina hjá barninum neiliga, so tíðliga í lívinum sum tilber. Tað kann vera trupult at vísa á akkurát hvørjir hesir faktorar eru, men tú nevnir sjálv narkar, herímillum viðføddir egin­ leikar, siðamisbrot og ov høg krøv til barnið. Væntandi sosialpolitikkur Um tað skal geva meining at tosa um fyribyrging skulu vit byrja við at hugsa um barnið longu í viðgongutíðini. Vit hava so at siga ongan sosial­ politik, men ”seta okkurt í verk” so hvørt sum onkur trupulleiki verður alt ov sjónligur. Eg eftirlysi verðu­ ligum sosialpolitikki sum hugsar í heildum og byrjar við barnakonuni, familjuni, og so framvegis. Hvørjar fortreytir eru tað í nøkur av okkara børnum vera fødd inn í ?? Barnsburðarfarloyvi er ov stutt Tídningarmiklasti faktor­ urin fyri góðari sálarligari heilsu er at barnið fær tryggar stabilar relatiónir til foreldrini fyrstu 3 livi­ árini. Hetta er staðfest í gransking og vísti t.d danski sálarfrøðingurin Niels Peter Rygaard, sum júst hevur verið í Føroyum og havt skeið á hetta, og kundi hann somuleiðis vísa á at um henda relatión ikki var nóg sterk hevði barnið 50 % hægri títtleika fyri seinni í lívinum at enda í psykiatriska við­ gerðarsysteminum. Hetta er vitan í vil nakað ! Og tó, so eru vit ikki komin longri fram á leið enn at vit sum samfelag hava ásett at 30 vikur til barnsburðarfarloyvi. Her skuldi verið nakað at arbeitt víðari við um hugsunar­ hátturin er fyribyrging. Langur bíðlisti = góður førleiki at uppspora Tað synist mær so øvugt at tú knýtir ein langan bíðlista við manglandi førleikar at finna børnini við sálarligum trupulleikum. Er hetta ikki tekin um júst tað øvugta, at børnini vera funnin, men tað tað strandar víðari frammi í systeminum tá ið tað kemur til viðgerð ? Hevði tað ikki verið skilabetri at sett ínn í viðgerðarliðnum umframt við fyribyrjgandi átøkum á smábarnaøkinum ? Vísandi til ársfrágreið­ ingina hjá Barnaverndar­ stovu Føroya fyri 2010 so er staðfest at heilsufrøð­ing­ arnar eru tann starvsbólkur ið sendir flestar fráboðanir til barnaverndartænastunar kring landið. Víðari verður staðfest at nógvar av hesum fráboðanum snúgva seg júst um sálarligar trupulleikar við umbøn um sálarfrøðiliga hjálp. Tað kundi verið áhugavert at vita um nøkur hagtøl vóru fyri fráboðanir til Sernám, men hesar er ikki eydnast mær at finna. Heilsufrøðingar skulu veita øllum børnum í Føroyum tænastu Heilsufrøðingarnir arbeiða sambært lógum og kunn­ gerðum við ásettum kriteri­ um um hvørja fyribyrgjandi heilsutænastu øll børn í Føroyum hava rætt til. Hóast hetta kann eg kunnað teg um, at tað seinasta heyst vóru 14 skúlar í Føroyum sum ongan heilsufrøðing høvdu, og tískil hava hesir næmingar onga heilsu­frøðiliga tænastu fingið. Tù skrivar um at renna undan ábyrgd, men her eru nøkur sum renna skjótt. Hava politikk­arir ikki ábyrgd av at tey lógartryggjaðu rætt­ind­ini sum børnini hava á tæn­ast­ um vera uppfylt áðrenn nýggj tiltøk vera sett í verk ? Við at hava eina væl skipaða fyribyrgjandi heilsu­ tænastu til øll børn í Før­oy­um er eitt gott grund­ar­lag lagt fyri at tryggja at trupul­leikar vera funnir tíðliga umframt, at tað ber til at fyribyrgja ávísum skeivleikum í menningini so tíðliga í lívinum sum tilber. Verður spart í fyribyrgjandi partinum, so kunnu vit vera vís í at nógvir trupulleikar fara at taka seg upp, sum so ad hoc vera ”loystir” og áðrenn vit hava vent okkum so eru so nógvir fagbólkar um børnini, at tað í fleiri førum kann gera støðuna verri enn frammanundan. Vánlig ella ov lítil fyribyrging er við til at skapa størri viðgerðartørv, tað er staðfest. Tú vísir til skúlabørnini, men mær vitandi skulu allir skúlar hava fast tilkyti til sálarfrøðing hjá Ser­ nám. Hevur tú tryggja tær at hesi hava góðar treytir at virka undir ? ella eru tey í somu støðu sum heilsu­ frøðingarnar ? Eg sigi ikki at heilsu­ frøðingar kunnu frelsa alla verðina. Sjálvsagt skulu teir samstarva tvørfagliga og ávísa víðari, og tað meti eg eisini verður gjørt. Sigi heldur ikki at fyribyrgjandi arbeiði sum í dag verður gjørt ikki átti at verið endur­ skoða og ment enn meir. Ongin fagbólkur ”eigur” børnini, men øll eiga vit skylduna at hjálpa teimum Góða Annika, verð við­ virkandi til at fáa tað arbeiði sum longu er í gongd at virka, áðrenn tú mælir til at seta nakað nýtt í verk. Tá málið kemur framaftur - ískoyti um stjórnarskipan Gævi, tað var so einfalt, at ein satiru­ tekning loysti allar polit­iskar knútar