mikudagur 13. juli 2011síða 12

Mikudagur 13. juli 2011 · Nr. 80 12 Sosialurin Kjak Tórbjørn Jacobsen José Manuel Barroso leik­aði óður ídag, tí metingar­stovn­ urin Moody, í kjalar­slóð­ini av hellenska kollapsi­­­num, hevði givið portu­­gisiska búskapinum tg-min­us, ella junkstatus, junk­­­­mæti. Dominoárinið hóttir, ein bú­skaparligur skóg­ar­ eldur kann fara ígjøgn­um Europu, og mangt bendir á, at vælkenda albylið er ein­asti heilivágurin, fyri at linna sváru pínuna sum fræg­­ast, í eina tíð. Líkamikið hvat vit annars halda um Moody´s og greinarar teirra, so bendir alt á, at íleggj­­arar lurta meira eftir teirra búskaparfrøðingum enn europeisku fíggjarmála­ ráðharrunum, sum nú bróta vakt í Bruxelles. Stórsta politiska nýggjheitin í Føroyum er, at ímyndin av politiskari deyðvekt, Sam­ bandsflokk urin, er farin av um tvøran. Íhaldið í flokk inum hevur meldað pass, tí fiskimálaráðharrin, við fullum biologiskum legi­ timiteti, noktar teimum at slakta ungfiskin á innaru upp­vakstrarøkjunum. Val­ fepur og taburettskriði ger um seg, og loyalitetur og agi í føroyskum politikk i er skjótt fjarandi, nú sjálvt eykatinglimir, fólk sum dumpaðu fyri fólksins áliti, koma sær at taka heilar flokk ar sum gíslar í stórum og meginregluliga týðandi málum. Føroyski búskapurin er upp á seg helst frægari fyri enn hin grikski og tann portugisiski, hóast javnvágin í heimastýrisfinansunum er ørandi skeiv, og táið búskap­ urin er minkandi í mun til londini vit vanliga samanbera okk um við, má okk urt gerast fyri at fáa takholt aftur á gongdini. Hesin sami met­ ingar­stovnurin, Moody´s, vitjar okk um av og á, og seinast fingu vit ein sendara, tá vit vórðu degraderað í reytingini, sum sambært fígg jar­málaráðharranum kann fara at hava eina hækk­andi rentu við sær. Ein lítið hugalig støða, táið almenna skuldin er alsamt vaks­ andi við næstan tveim­ um milliónum krónum um dagin. Metingarmenninir settu orð á trupulleikan, og hóast teir høvdu ávísar vónir til fíggjarnevnd løgtingsins, so funnust teir harðliga at fíggjarlógarhallinum, høvdu lítla væntan um, at landsstýrið fór at gera nakað fyri at bøta um búskapin, serliga fóru teir illa við fiskivinnupolitikk inum, og endasalutturin var ikk i til at fara skeivur av: “If Moody's perceives that the Faroe Islands will face difficulties in rebalancing its finances and achieving the Parliament's approved deficit reduction plan, this could result in a downward rating adjustment of one or more notches.” Teir ávara við hesum føroyingar, at vit saktans kunnu fara fleiri karakterir niður eftir skalanum, um vit ikk i taka betri partar fyri okk um í búskapar- og fíggjarmálum. Um góðar tvær vikur skal Jóhan Dahl í seinasta lagi prógva, um hann megnar at venda gongdini, ella rættari, um hann megnar at skipa ein fiskivinnupolitikk á vinnarabreytini heldur enn kóvboy-biologiska ørskapin hjá Fólkaflokk inum, sum nær­ um hevur forkomið okk um botnfiskastovnarnar. Støðan er so ring, at hon valla kann gerast verri, alterna­tivið er skjótt eitt moratorium, eftir at sami flokk ur annaðhvørt hevur sitið við ábyrgdini av fiskimálaráðnum, ella hevur stjórnað sambands­ manninum Kalsø, sum sat í fyrru ABC-samgonguni, síðani tað sum skuldi eitast at vera ein sjálvregulerandi skipan, fiskidagaskipanin, varð sett í verk. Tað er herskin lestur, sum millumtjóðastovnurin ICES og nationali havgransk­ ingarstovnurin Havstovan hava latið mr. Jóhan Albinus Dahl. Eilif ger eina heldur mjúkari lending enn útlendsku fiskifrøðingarnir, men harfyri skal sterkur ryggur og rímiliga dyggir akslar til at lyfta hesa byrð­ una ígjøgnum politisku skip­anina. Hann mælir til at haka í við 10%´um í fiski­ daga­talinum hjá lemma- og partrolarum og við ikk i minni enn 25%´um hjá línu­skipum, størri og minni úrtróðrarbátum og smærri trolbátum. Hetta er heili­vágurin sum gran­sk­ ara­establish­mentið meinar kann gera fiskidaga­skip­ anina fríska aftur, takið, ið kann reka brunan úr fiski­­daga­skipanini aftur. Alterna­­tivt mæla bæði ICES og Havstovan til, at ein recovery planur, ein endur­ byggingarætlan, verður gjørdur yvir eitt ítøkiliga ásett tíðarmál. Hetta er í samsvar við semjuna, sum Tjóðveldi, Framsøkn, Sambandsflokk urin og Javn­ aðarflokk urin gjørdu fyrr í ár undir heitinum “Tættir í framtíðar fiskivinnu­ politikk i”: “Flokk arnir eru samdir um, at øll veiða veidd í føroyskum sjóøki í seinasta lagi í 2015 skal verða fiskað samsvarandi búskapar- og lívfrøðiliga burðardyggum krøvum. Lívfrøðilig burðar­ dygd skal í hesum føri­num skiljast soleiðis, at vísinda­ ligu tilráðingarnar/til­mælini skulu fylgjast, tá ið fiski­ orkan, kvotur og fiski­ dagar, verður ásett. Og hartil, at alt tilfeingið kemur til høldar.” Sambært machiavelliskum logikk i hevði tað skilabesta verið, at skorið nóg djúpt beinanvegin. Búskaparligi batin hevði komið tað fyrr, men hesum loyva politisku barrierurnar í heimastýris- parlamentinum neyvan, somikið vita vit av royndum, og bakbitið frá Edvu, Bjørn, Marius og Alfred ger ikk i málið lættari at handtera, serliga eftir at talsmaður teirra, hin politiskt merglopni Kalsø, ætlar at krøkja ung­ fiskaleiðirnar uppí áset­ ingina av fiskidøgum fyri næsta fiskiár, sum byrjar 1. september 2011. Signalið er líkasum varpað upp undir hválvið, nú hann roynir at stýra Garðamanninum aftur á góðu og gomlu fólka­ floksslóðirnar, táið tað ræður um at reka fiski­ vinnupolitikk í Føroyum. Búskapur og reyting eru týdningarleys, tað ræður um at sæta onkrum hiss­ini áhugamáli og ikk i sam­felagnum. Í seinasta enda snýr tað seg eittans um egnar atkvøður, og tá er tað farið at líkjast vulgerari egoismu. Eini nalvaskoðandi dyrkan av sær sjálvum. Nú skal alt standa sína roynd. Semjan millum teir fýra flokk arnar skal standa sína roynd, og ikk i minst skal Jóhan Dahl fram til tann grøna pultin fyri at prógva, um hann er uppgávuna vaksin, at stjórna meginráði landsins. Fiskimálaráðnum. Tímin er at kalla komin, tí fjúrtan dagar ganga skjótt, táið tú tekst við eitt so komplekst mál sum hetta. Fyri samfelagsins sakir má og skal fiskivinnupolitikk urin fáast á beint aftur, vinnuliga uppdriftin má mennast, skal vælferðarsamfelagið hóra undan, og her eru bara tvær slóðir, tvær strategiir, at elta: At fylgja Havstovuni prinsipalt ella subsidiert. Valið stendur ímillum tilmælta niðurskurin fyri næsta fiskiár, ella drúgvaru loysnina, - umvegis eina endur­byggingarætlan. Báðar loysnir eiga at vera upp­ vigaðar við eini brúks­ skyldu­ skipan, sum ger, at ídnastu veiðimenninir ikk i verða darvaðir í sínum virksemi. Okk ara politikk ur hellir til fyrru loysnina, men vit kunna í ringasta føri taka undir við seinru loysnini, kann semja og ein meiriluti finnast fyri henni. Tjóðveldi hevur sum avgjørda meginreglu, at vit halda tær avtalur vit eru partar av, eisini semjuni sum gjørd var í Tinganesi hin 20. apríl í ár. Í aðrar mátar er fiskivinnupolitikk ur floksins somikið nágreiniliga lýstur hesi seinastu mongu árini, innan- og uttantings, at ikk i skuldu áneyðir verið fyri endurtøkum í hesum viðfanginum. Tað liggur éin, ja, kanska liggja tvær milliardir krónur, og bíða eftir okk ara politisku avgerðum. Bara í hesum segmentinum. Burturav skeiva javnvágin í serliga toska- og hýsuveiðini liggur tríati túsund tons undir meðalveiðini í eina heila øld. Rogn, livrar, skræða og innvølir eru tilfeingi, sum enn bíðar eftir sjálvsagdari virðisøking, - tí eru vit í tí hepnu støðu, í mun til so mong onnur, at potentialið leypur næstan á okk um, fyri at sleppa at lynna munandi betri undir búskap okk ara. José Manuel Barroso fór úr sínum góða skinni í dag, táið hann royndi at flyta fokus, frá sær sjálvum, sum europeiskur búskaparligur brandsløkk jari. Ein ráðgev­ ingar- og metingarstovnur stóð fyri skotum. Moody´s. Hetta minnir ikk i sørt um vaksnar menn, sum í rámasta álvara siga, at Hjalti og Eilif hava skuldina fyri, at fiskastovnarnir undir Føroyum eru so illa fyri. Íhaldni 4-bandin í Sambandi­ num vendi eisini ranguna á vreiðuni út í dag. Lands­ stýrismaður teirra og skila­ góða semjan við aðrar flokk ar vóru stungin niður á alljósum degi. Íhald fyri íhaldi­sins sakir. Ein vitleys støða, ikk i bara í mun til tilmælini frá Moody´s, um broyttan fiskivinnupolitikk , men serliga í mun til tann einastandandi møguleikan vit eiga í sjálvsagda alterna­ tivinum, at vaksa um føroy­ ska búskapin, umvegis ein búskapar- og lívfrøði­liga burð­ ardyggan fiski­ vinnu­politikk . Stundandi Ólav­svøkan er markamótið, táið fæst at vita, um tað ber ella brestur fyri teimum hugaligaru Føroyum at búleikast í. Politikk ur er ikk i bara at vilja okk urt, hann er at vilja broytingina av skeivum og stadnaðum strukturum, sum altíð forða menningini, verða teir ikk i støðugt endurskoðaðir, bøttir og broyttir. Fiskivinnupolitikk ur land­ sins skal hava sum høvuðs­ mál, at ríkidømið í havinum verður umsitið sum var­andi grundarlag undir føroy­ska samfelagnum, og hes­um máli røkk a vit bara, um stovnarnir verður røktir samsvarandi einum bú­ skapar- og lívfrøðiliga burðar­ dyggum máli. Har­eftir verður búskapurin, - og trivn­aður og lív og lagna fólksins. Fiskidagar og junkmæti Óhomogena samtøkan av europeiskum londum, sum kontinentalkapitalurin hevur savnað í ein superkapitalistiskan handilsfelagsskap, er í svárum trupulleikum. Trøini vuksu ikki inn í himmalin, sum ætlað varð, og nú sita fremstu fíggjar­oddvitarnir í hesum gamla heimspartinum nátt og dag, í sveittabroti, í eini roynd, at fáa lesningin upp á slætt aftur