mikudagur 13. juli 2011síða 11

11 Mikudagur 13. juli 2011 · Nr. 80 Sosialurin – Tað frøir, meg at síggja, at nú eru nógv ung­ dómshús og ung­dóms­ tilboð komin nógvastaðir frá kommun­al­ari síðu, runt um í landinum. Í Havn eru nú skjótt 4 ungdómstilboð og 2 onn­ ur eru á veg. Eisini á Eiði, Tvøroyri, Vestmanna, Klaks­vík og Toftum eru nú ung­dómshús. Hetta er at frøast um. Sum støðan er í dag, eru tað fleiri kommunur, sum ikki hava ráð til at gera eitt ungdómshús ella ungdómstilboð til teirra ungu. Nógvar kommunur eru sera illa fyri fíggjar­ liga og hava ikki ráð, at fíggja slíkt ungdóms­ virksemi. Vit vita væl, hvussu nógv fyribyrgjandi ar­ beiði er í tílíkum ung­ dóms­­arbeiði. Summar komm­­unur hava hóast alt hølir til endamálið. Men tær vanta pening til rakstur fyri at bjóða tílíkt ungdómstilboð til teirra ungu og tað er ikki neyð­ugt at hava opið hvørt kvøld. Um opið var einar 3 ferðir um vikuna, hevði bøtt væl um støðuna. Eg haldi at tað er upp­ lagt, at landið stuðlar komm­ununum á hesum øki. Sum nú er ber til at søkja menta­málaráði um stuðul til ymist ung­dóms­ arbeiði frá sokallaðu” tippi peng­um”. Hetta er sjálv­­sagt kær­komið og gleðiligt. Hetta við, hvør skuldi fingið pening av “tippi pengunum”, kundi verði víðkað á ein ella annan hátt. Soleiðis, at komm­ unur sum eru illa fyri fíggjarliga kundi fingið stuðul til at byrja slíkt fyribyrgjandi ungdóms­ virk­semi. Ella, at ein onnur stuðulsskipan kom í staðin. Eg haldi eisini, at nú­ verandi ungdómshús runt landið kundi slopp­ ið undan at goldið MVG, á sama hátt sum aðrir felags­skapir, slopp­ið undan herfyri. Vit hava sjálvandi eisini aðrar felagsskapir sum gera eitt gott fyri­ byrgj­andi barna og ungdómsarbeiði. Eitt nú hava vit enn Barnabati, sum ger eitt megnar arbeiði fyri okkara børn og ungu. Her hava land­sins myndug­leikar gjørt av, at skera teirra játtan so mik­ið nógv, at tey noyð­ ast næstan, at lukka teirra virk­semi niður av somu orsøk. Hinvegin er tað sjálv­ andi gleðiligt, at vit fáa ein nýggjan musikkskúla í Tórshavn. Tað er minni gleðiligt, at vit ikki hava ein eftirskúla í Føroyum og ungdómar fara av landi­num av somu orsøk. At vit ikki hava ein eftir­skúla, er ikki ein góð polit­isk rað­festing inn í framtíðina. Hetta gongur jú alt út yvir okkara framtíð, og framtíðin er jú børn­ ini og tey ungu. Tí er tað neyðugt at vit føra skilagóðan barna og ungdómspolitikk um alt landið. Tað er nógv annað sum eg kundi tikið við her, men hetta er nak­að av tí, sum vit mugu rað­ festa hægri og øðrvísi. Ungdóms­ politikkur Levi Mørk valevni fyri allar Føroyar Javnaðarflokkurin – má raðfestast hægri og øðrvísi! Sirkussið um uppskotið til stjórnarskipan fyri Føroyar heldur fram. Løgtingið var sirkus­man­ esja fyrr í ár, og nú er stjórnin komin við nýggjum íkasti til sjónleikin. Høvuðsniðurstøðan í brævinum frá donsku stjórn­ ini til landsstýrið herfyri er: uppskotið til stjórnarskipan stríðir við Grundlógina, og verður tað samtykt í verandi líki, hevur stjórnarskipanin onga lógarkraft. Stjórnar­upp­ skotið kann, heldur stjórnin, síggjast sum byrjanin til loysingina.   Samríkisfólk taka undir Landsstýrið reageraði í einum tíðindaskrivi, har tað m.a. stendur, at ”ríkisrættarliga støðan skal vera greið”. Fjølmiðlar bera eisini tíðindi frá landsins hægsta embæti um, at ”eingin orsøk er hjá Lars Løkke ella øðrum dønum at stúra fyri stjórnar skipanaruppskotinum”. Javel. Sambandsfólk og sam­ríkis­ fólk kunnu bert taka undir við hesum sjónar­miðum. Sjálvandi skal ríkisrættar­ liga støðan vera greið. Og lóg­ar­uppskot úr Føroyum skulu ikki skapa stúran nakrastaðni. Sjálvskapti veruleikin er bara ein annar.   Konflikt í 11 ár Fakta er, at stjórnarskipan aruppskotið leggur upp til eina ógreiða ríkisrættarliga støðu. Tankin um og arbeiðið við stjórnarskipanini varð fyri 11 árum síðani, av full­ veldislandsstýrinum, púra tilvitað tveitt inn í politisku skipanina. Endamálið var at skapa eina standandi konflikt í Ríkisfelagsskapinum.  Konfliktin er týðilig, og for­virringurin er totalur. Sjáld­an hevur framtíðar ríkis­ rættarliga støðan sæð ógreið­ ari út enn júst nú. Men sjálvandi. Tinganes fer nú at leggja seg í seðlarnar fyri at greiða ríkis­rættarligu fløkjuna. Nógv munnu seta sína vón til, at ein sambandsflokkur og ein sam­ríkisflokkur, ið stjórna landinum, kunnu tryggja, at Føroyar ikki fáa Ríkis­felags­skapin at ridla av óstabili­teti og politiskum ógreidleika.   Álvarsligar avleiðingar Hetta um, at ”eingin orsøk er hjá Lars Løkke ella øðrum dønum at stúra fyri stjórna rskipanaruppskotinum”, er áhugavert. Í grundini vendir tað øvugt: tað eru føroyingar, ið hava orsøk at stúra fyri upp­ skotinum til stjórnarskipan. Stórur vandi er á ferð, um loysingarkreftirnar vinna, og Løgtingið gongur ímóti Grundlógini. Loysingin ber automat­ iskt í sær, at danskur ríkis­ borg­ara­rættur ikki longur verður fyri føroyingar.   Ítøkiliga merkir tað m.a., at:   Føroyar skulu úr Ríkinum Føroyingar fáa ikki longur reytt ES-pass, ið er at­gongumerkið til øll rætt­indi hjá donsk­um ríkis­borgarum Við manglandi ES-passi­ num missa føroy­ingar lykilin inn í ES, sum teir hava havt, hóast Føroy­ar eru uttan fyri ES Føroyska bankakervið verður loyst úr stabilu skipanini í Ríkinum Ongin statstrygd verður fyri uppsparing hjá føroyingum Ríkisveitingin fellur burtur Útreiðslurnar á fíggjar­ lógini bólgna, m.a. av manglandi Ríkis­ veitingini og nýggjum dýrum yvirtøkum Hallið á fíggjarlógini økist Skuldin hjá lands­ kassanum veksur Rentufellan gerst veruleiki Tey veiku í Føroyum verða rakt av versnandi vælferð • • • • • • • • • • • Sparingar, brúkara­ gjøld, afturlatingar og niðurleggingar verða veruleiki Almenn størv verða skorin burtur Persónsskatturin og partafelagsskatturin hækka Livistøðið lækkar Rætturin til ókeypis útbúgving í Danmark fellur burtur Føroysk lesandi í Dan­ mark missa rætt til SU og SU-lán Føroysk lesandi í Dan­ mark missa rætt til nýggja R-frádráttin Føroyskt mentan og gransking missa møgu­ leika fyri at fáa fígg­ing úr Ríki­­num, sum t.d. Salt­ silo-stuðulin og stuðulin til týðandi havgransk­ ingina á Havstovuni Røðin av avleiðingum endar ikki her. Í hesi grein er bara ikki pláss fyri meira.  Jú, sanniliga stendur nógv upp á spæl í sirkussinum um uppskotið til stjórnarskipan.  Politiska hondgranatin ger stóran skaða, um hon fær loyvi til at sprongjast.  Sjáldan hava so nógv havt so nógv brúk fyri politiskum greidleika frá so fáum sum júst nú. • • • • • • • • Edmund Joensen løgtings- og fólkatingsmaður fyri Sambandsflokkin Politisk hondgranat Uppskotið til stjórnarskipan er ein hondgranat, ið er tveitt inn í politisku skipanina fyri at gera skaða og skapa ruðuleika í Ríkisfelagsskapinum. Ríkisborgaraskapurin og øll tilhoyrandi rættindi, sum føroyingar eiga í dag, eru í vanda Eg lesi við áhuga, tá ið tú skrivar. Skilamaður er tú, tað tekst ikki frá tær; men eg má siga at eri eri sera skuffaður av skriving tíni, við tað at tú er alt og negativur yvir tað nógva. Eg skilji tað so illa, tí eftir mínari metan, hevur tú verið ein maður, har tað nógva hevur eydnast tær væl, og eg meti teg at hava eitt gott lív saman við tínum. Tú skrivar ein hóp um pensiónsdagarnar. Sjálvur havi eg verið pensiónistur í 10 ár, og eg má siga at tað kundi verið verri. Eg skal ikki klaga, tað er ongantíð so at ikki okkurt kundi verið betri. Sjúkra­hús­ verki havi eg tíverri roynt ein hóp hesi árini. Hvussu væl man verður passaður har, tað kann bara ikki beskrivast. So, í so máta eru vit ikki illa fyri. Annars havi eg eitt upp­ skot, tað eru so nógvir sum sleppa undan vanligum skatti. Hvussu hevði tað verið at til slógu tykkum saman um eina pen­sións­skipan, so tit fóru burturúr vanligu skip­an­ini? Tað vildi lætt um hjá van­liga borg­ar­anum. Og síðan sessast saman við hin­um komm­unum í oynni og finn útav, hvat gott tú kann gera fyri oynna, tí tað má tað vera sum tíðirnar eru. Góða eydnu. Sólvit Simonsen Góði Linjohn