fríggjadagur 15. juli 2011síða 46

Sosialurin nr. 81 · 15. juli 2011 10 Ráðstevna Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Summi halda, at Gud er ein objektivur sann­leiki, sum er grundarlagið undir øllum. Onnur halda, at Gud er ein myta, sum als ikki kann góðtakast sum svar uppá lívsins stóru spurningar. Ein stórur hópur av føroyingum finnast tó ímillum hesar báðar sann­ førdu pólarnar. Ein bólkur av ivandi fólkum, sum eru opin fyri góðum og sann­førandi argumentum um hetta eyma og aktuella evnið, sum fyllir nógv í før­oyska samfelagnum. – Tiltakið komandi vikuskiftið er bæði fyri trúgvandi, vantrúgvin og ivandi. Vit vilja skapa eitt innlit í tær grund­gevingar, sum ymsu bólkarnir føra fram. Vit vilja skapa innlit í bak­ grund­ina fyri átrúnaðarligum ósemjum og geva fólki ein møguleika at skilja partarnar eitt sindur betri. Soleiðis grundgevur Heini í Skorini, tá hann verður spurdur, hví teir skipa fyri hes­ um tiltakinum. Hin fyrireikarin er Janus á Ryggi. Hann heldur, at vit hava tørv á einum slíkum tiltaki, sum kann geva áhugaðum eitt høvi at hoyra argumentini fyri og ímóti – og í heila tikið at hoyra eitt kvali­fiserað kjak um ymiskar átrún­ aðar­ligar stríðsspurningar. – Kjakini um átrúnað eru elligomul, men tey eru framvegis aktuell, serliga í Føroyum, tí her hevur Kristindómurin stóra ávirkan á samfelagið og politikkin. Men tað er sjáldan, at vit hoyra nakað veruligt kjak um sjónarmiðini, heldur Janus. – Ofta grava fólk seg niður í skot­ gravir, og religiónin verður í høvuðs­ heitum viðgjørd, tá hon verður tvinnað saman við politiskum málum, til dømis rættindum hjá samkyndum, rús­drekkapolitikki og øðrum. Og tá er kjakið sum oftast á einum sera lágum, ófak­ligum og anti-filosofiskum støði. Ráð­stevnan er ein roynd at fara í dýpd­ ina og kanna, hvat grundarlagið er fyri ymsu sjónarmiðunum, sigur Heini. »Hetta er at virða trúnna« Summi hava funnist at hesum tiltak­ inum. Men Heini metir ikki, at eitt slíkt tiltak fer at máa støðið undan kristin­ dóminum í Føroyum. Tað er heldur ikki endamálið. – At viðgera grundarlagið fyri trúgv ella vantrúgv er einans at taka hesi viðurskiftini í álvara. Og hetta tiltakið hevur til endamáls at skapa vitan um, hvat trúgvandi og ikki-trúgvandi fólk halda um eitt nú Guds eksistens, menn­ ingarlæru Darwins, viðurskiftini mill­ um religión og politikk og søguliga leik­lutin hjá kristindóminum. – Endamálið við hesi ráðstevnuni er eisini, at kritikkurin skal ganga báðar vegir. Hetta er ikki eitt einvegis álop á nakran, tí øll skulu grundgeva fyri síni sannføring. Allir partar eru sostatt javnsettir, leggur Janus afturat. Heini heldur, at hetta avgjørt er eitt evni, sum vit eiga at kjakast um. Eisini hóast fleiri hava kallað tað »meiningsleyst« at kjakast um nakað, sum semja aldrin fæst um. – Tú kanst siga tað sama um til døm­is politikk. Vit verða aldrin samd, men tað merkir ikki, at vit skulu gevast við at kjakast um politikk. Vit kjakast jú eis­ini um list, vísindi og hvat veit eg, hóast vit ongantíð blíva samd. Hví skal man so ikki kjakast um átrúnað, sum hevur so stóra ávirkan á fólk, bæði privat og samfelagsliga?, spyr Heini. Sambært honum er tað ov lætt at siga, at »vit verða ongantíð samd, so tað nyttar einki at kjakast«. Kjak stimbrar kritiska hugsan, fólk verða tvingað til at kanna sítt egna grundarlag og grund­ gevingarnar hjá mótpartinum, og tað er eitt mál í sær sjálvum. Janus nikkar. Hann vísir á, at reli­ gión­in seinastu nógvu árini hevur verið objekt fyri kjaki í Føroyum. – Kjakið um átrúnað í Føroyum hev­ ur fyri tað mesta verið sporadisk kjak í bløðum ella á kjaksíðum á netinum. Á ráðstevnuni sleppa áhoyrarar at lýða á eina kvalifiseraða viðgerð, har fólk, ið hava eina støðu og vitan um síni sjónar­mið, sleppa til orðanna. – Sostatt vilja vit bjóða áhoyrarum ein samlaðan pakka, har luttakarar fáa møguleika at viga argumentini upp móti hvørjum øðrum, vísir Janus á. – Vit hava valt kjakararnar út frá sann­føringum teirra og ikki bara við støði í fakligum førleikum. Tey umboða nøkur sjónarmið. Hetta verður sostatt ein ráðstevna við sannføringum og ósemjum og ikki bara ein deskriptiv og neutral umrøða av evnum, sigur Heini, sum vónar, at júst hetta fer at geva kjak­inum eina aðra dimensjón. Men er Gud so deyður? Spurningurin, sum er blivin heitið á ráð­stevnuni, er ein tilsiping til týska heimspekingin Friedrich Nietzsche. Hann staðfesti sum kunnugt, at Gud er deyður. – Heitið á ráðstevnuni hevur tveir týdningar. Vit spyrja, um Gud yvir­ høvur er til. Men vit spyrja eisini, hvussu trúgvin á Gud hevur tað í Før­ oyum anno 2011. Gud er jú bæði eitt objektivt og subjektivt fyribrigdi, vísa teir á. Evnini, sum kjakast verður um, eru fýra í tali: 1) Teisma mótvegis ateismu, 2) Menn­ingarlæra mótvegis skapanarlæru, 3) Kann politikkur byggja á trúgv? 4) Kann kristindómur vera skaðilig­ur? Tveir debattørar vera til hvørt evnið, fyrst við einum innleggi, og síðani verður høvið at seta spurningar. – Sjálvandi fara vit ikki at koma til nakra semju, men vónandi gerast vit klókari. Vónandi fáa vit betri innlit í grund­gevingarnar hjá ymsu pørtunum, sigur Heini. Hetta er – so vítt sum vit vita – fyrsta tiltakið av sínum slagi í Føroyum. Ongan­tíð fyrr hevur nakar savnað før­ oy­ingar til eina kvalifiseraða viðgerð av klassisku stríðsspurningunum um árúnað. Hetta verður sostatt eisini eitt høvi til at styrkja um føroyska kjak­ mentan, sigur Janus. Er Gud deyður? Hesin spurningur verður settur – og møguliga eisini svaraður – komandi vikuskifti í Norðurlandahúsinum. Tá fara átta fólk at grundgeva fyri síni áskoðan um kristindómin og átrúnaðarligar spurningar Skrá fyri dagin 10.00 Vælkomin Er Gud til? Teisma vs. ateisma 10.15 - 10.45 Símun Absalonsen: Tí trúgvi eg á ein Gud 10.45 - 11.15 Rói Patursson: Tí trúgvi eg ikki á ein Gud 11.15 - 11.30 Spurningar og kjak 11.30 - 11.45 Steðgur Hevði Darwin rætt? Menningarlæra vs. skapanarlæra 11.45 - 12.15 Hans Andrias Sølvará: Tí hevur menningarlæran staðið royndina 12.15 - 12.45 Heðin Lamhauge: Tí hevði Darwin skeivt 12.45 - 13.00 Spurningar og kjak 13.00 - 13.30 Steðgur Kann politikkur byggja á trúgv? 13.30 - 14.00 Hanus Kamban: Tí skulu religión og politikkur skiljast sundur 14.00 - 14.30 Rúni Rasmussen: Tí kunnu religión og politikkur ikki skiljast sundur 14.30 - 14.45 Spurningar og kjak 14.45 - 15.00 Steðgur Kann kristindómurin vera skaðiligur? 15.00 - 15.30 Ása Johannesen: Tá kristindómurin verður skaðiligur 15.30 - 16.00 Jákup Reinert Hansen: Kristindómurin – ein dýrgripur fyri mannaættina 16.00 - 16.15 spurningar, kjak 16.15 Endi