mikudagur 27. juli 2011síða 58

vika 30 l 25. juli 2011 34 Ólavsøka 2011 Viðmæli frá danska fólkaheilsuráðnum um alkohol Seinastu viðmælini frá Danska Fólkaheilsuráðnum um alkohol eru, at vit ikki eiga at drekka fleiri enn 5 eindir av alkoholi í sama viðfangi. Konufólk eiga í mesta lagið at drekka 14 einkir av alkoholi um vikuna, og mannfólk eiga í mesta lagið at drekka 21 eindir um vikuna. Ráðið er, at jú minni at alkoholi, jú betri. Børn undir 16 ár eiga als ikki at drekka alkohol, og ung upp til 20 ár eiga at drekka við máta, aldri meiri enn 5 eindir í sama viðfangi. Alkohol er eitt vandamikið rúsevni, og nýggjastu kanningarnar vísa, at tað ikki er vandaleyst at drekka - eisini hóast tú heldur teg innanfyri viðmæltu mørkini. Alkohol økir um vandan fyri hjarta- og æðrasjúkum, skaðum, vanlukkum og fleiri sløgum av krabbameini. Ólavsøkan er fyri mong merkt av alko­holi og góðum lagi. Men tað hevnir seg ofta aftur dagin eftir. Fyrsta ráðið er heilt einfalt: Drekk min­ni! Jú størri nøgdir av alkoholi, jú verri kunnu timburmenninir gerast. Drekk vatn! Vatn er týdningarmesta am­boðið í bardaganum móti timbur­mon­ num. Drekk vatn alt kvøldið, sam­ stundis sum tú drekkur alkohol. Og fá tær eisini eitt stórt glas av vat­n­i, áðrenn tú fert í song. So slepp­ur tú undan teimum ringastu timbur­ monnu­num dagin eftir. Drekk ikki alkohol á fastandi maga! Tá tú einki hevur etið verður alkoholið nógv skjótari upptikið í kroppinum, og tað ger timburmenninar verri. Hugsa um hvat tú drekkur! Tað vísir seg ofta geva verri timburmenn, um tú blandar ymisk sløg av alkoholi, til døm­is vín, øl og brennivín. Summi halda, at alkohol við ljósum liti ikki gev­ur eins nógvar timburmenn, sum alkohol við myrkum liti. Hetta er sannlíkt, men er ikki vísindaliga prógvað. Vitamin B6! Sambært kanningum kann hetta minka nakað um tumbur­menn­inar. Tú fært tað í hondkeypi, og tú skalt taka 400 mg beint fyri og beint eftir, at tú drekkur alkohol. Hett­a er umleið 1000 ferðir tað, sum verð­ur viðmælt sum daglig nøgd, men sum viðgerð av og á ger tað ongan skaða. Kaktustablettir! Hesar tablettirnar fá­ast eisini í handkeypi, og skulu hjál­pa ímóti millum øðrum vamli og ringum timbur­monnum. Gammalinolensýra. Hetta er eitt feitt­evni, sum sambært kanningum skal minka um høvuðpínu, sløvheit og troyttheit. Kann keypast sum kost­til­skot. Tá timburmennirnir eru komnir: Ert tú komin hartil, at tú longu hevur fingið timburmenn, eru fram­vegs nøkur ráð til at taka, um hvussu tú sum best kanst hjálpa tær av ýnsk­tu ólavsøkugestirnar aftur. Tú skalt royna at fáa skil á javn­vág­ini millum salt og sukur í kroppinum, um­framt at drekka nógv vatn, fyri at slep­pa undan høvuðpínu. Tak pínustillandi tablettir - sum kunnu taka høvuðpínuna. Fá nóg mikið av svøvni - Um tú ikki hevur sovið nóg mikið, kenn­ast timburmenninir verri. So sov leingi og far tíðliga í song. Drekk ikki kaffi - tað ger teg kanska meiri vaknan, men van­ sin er, at kaffi hevur vatndrívandi ávirk­an, og tað hevur kroppurin als ikki tørv á - tvørturímóti. Drekk heldur mjólk enn juice - Serliga um tú fært ilt í búkin av tín­um timburmonnum Et okkurt salt - chips ella lakress Et okkurt søtt - sodavatn ella bananir. Blóðsukrið kann nevniliga falla eftir ein býtúr, og tað ger høvuðpínu og troyttleikan verri. Et ikki alt ov feitan mat - tað kann gera tað verri, um tú hevur vaml. Lat vera við at drekka dagin eftir! Fá fríska luft, gakk ein túr, men far ikki undir aktivitetir, har tú fert at sveitta. Kroppurin hevur tørv á nógvari vætu - ikki at koma sær av við vætu. Góð ráð móti timbur­ monnum Hvat hendir, tá vit drekka? 0,2 promilla: Eygað hevur ilt við at fokusera og at skifta frá ljósi til myrkur. 0,5 promilla: Evnini at skilja støðuna, tú ert í, og at fremja neyvar røsrslur, versna. Tú fært harumframt ein smælri sjónarvinkul. 0,8 promilla: Tú fært munandi verri at samskipa rørslunar, og tú hevur nógv longri reaktiónstíð. 1,0 promilla: Uppmerksemið og konsentratiónsevnini minka. Tú verður troyttur og hevur ilt við at halda javnvágini og stýra tínum rørslum. 
 1,5 promilla: Tú hevur als ikki stýr á tínum rørslum, og hevur ilt við at tosa. Nú hevur høvuðsnervalagið fingið nóg mikið - og magin helst eisini, so tú byrjar at spýggja. 2,0: promilla: Tú hevur nú greið tekin um eitran, og hevur ikki tamarhald á tær sjálvum. 3,0 promilla: Tú missir nú tamarhaldið á ymsum gøgnum, til dømis bløðruni, og tú kanst nú eisini missa vitið. 4,0 promilla og meiri enn tað: Tú fellur í óvit og ert í lívsvanda. 0,2 0,5 0,8-1,0 Lagt til rættis: Eydna Skaale, eydna@sos.fo