mánadagur 1. august 2011síða 25

25 Mánadagur 1. august 2011 · Nr. 87 Sosialurin okk­um við. Fleiri átøk eru sett í verk. Styrkt er um byrjanar- og lesi­ undirvísingina, skeið eru í fakligari lesing og kunningartøkni, og eitt fólkaskúlaráð letur eisini tilmæli um framhaldandi ábøtur. Føroyar nýta lutfalsliga somu upphæddir til útbúgving sum okk­ ara grannalond. Fyri at styrkja fólka­skúlan, er neyðugt, at vit nýta játtanirnar betur og øðrvísi. Nýggjur kommunubygnaður fer at hava við sær, at til ber at skipa fólkaskúlan í størri eindir, sum er avgerandi fyritreyt fyri, at vit kunnu gagnnýta alt tilfeingið í skúlanum betur. Í tróttur hevur stóran týdning fyri menningina av okkara ungu og fyri heilsuna hjá okkum tilkomnu. Fremstu ítróttafólkini eru okkara fyrimyndir og umboð úti í heimi. Tí skulu vit framhaldandi stuðla ítróttinum, og latið okkum taka lógvatak saman fyri at fáa oyggja­ leikirnar aftur til Føroya. Lógarbroyting er framd, sum gevur ítróttar- og mentanar­fe­ lagsskapum, kirkjum og samkomum møguleika fyri at fáa endurrindað MVG-útreiðslur til bygging. Hetta er eitt gott ískoyti, ið tryggjar, at fleiri verkætlanir kunnu gerast veruleiki. Peningur er settur av til at fyri­reika nýtt tjóðleikhús. Stuðul er latin til langhyl í Suðuroy, ítróttarhøll á Sandi og verkætlanina SALT á Drelnesi. Søvn okkara eru nú samskipað í stovnin Søvn Landsins, sum hý­ sir einum stórum parti av okk­ara felags mentanararvi og undir­støðu­ kervinum hjá okkara útbúgvingar- og gransk­ingar­stovn­um. Í Føroyum hava vit bygt upp væl­ ferðartænastur, sum tryggja góðar karmar fyri tilveruni hjá borgarunum. Hóast niðurgangstíðir hava vit valt at hækka játtanirnar til almanna- og heilsutænastur við góðum 300 mió. kr. síðan 2008. Seinastu árini hevur ver­ið arbeitt við at dygdar­menna sjúkra­ hús­verkið. Nøgd­semis­kann­ing varð gjørd í 2010, og kanningin vísir, at allarflestu sjúklingar lata væl at viðgerðini og tænastuni. Fyrsta krabbameinsætlanin var liðug í 2009. Fleiri av tilmæl­un­um í ætlanini eru sett í verk, og ungar gentur fáa tilboð um ókeypis kopp­ seting fyri lívmóður­háls­krabba. Útbyggingin av Landssjúkra­ hús­inum heldur fram. Farið verð­ ur undir at byggja nýggjan psyki­ atriskan depil, og arbeiðið skal vera liðugt í 2018. Farið er undir sam­ráðingar um at leiga nýtt sjúk­ lingahotell í Keypmannahavn, ið verður bygt til endamálið. Heilsufrøðilig gransking er eitt av kjarnuøkjunum í granskingar­ politikkinum hjá landsstýrinum. Við verkætlanini FarGen verða møgu­leikarnir fyri ílegugransking kannaðir og marknaðarførdir. Talgilda heilsuskipanin er sett í verk á øllum trimum sjúkra­ húsunum og hjá komm­unu­lækn­ unum. Hon tryggjar, at virksemið kann skipast betur og bøtir mun­ andi um tænastuna. Skipanin er slóð­brótandi og hevur vakt ans úti í heimi. Teir ellivu sjúkrakassarnir eru umskipaðir í stovnin Heilsutrygd. Nýggj tilskotsskipan til heilivág er komin í gildi, sum merkir, at tey, sum hava størstan tørv á heili­ vági, fáa mest stuðul. Ein sjúkra­ kassagrunnur verður stovnsettur, sum fer at veita stuðul til átøk innan heilsuøkið. Vælferð kostar, og skulu vit megna at menna tænasturnar, er neyðugt at fremja broytingar í bygn­aðum, so vit fáa meira fyri minni. Sjúkrahúsverkið verður lagt undir eina felags leiðslu, so virk­ semið á teimum trimum sjúkra­hús­ unum verður skipað í eini heild. Farið er undir eina tilgongd at leggja Almannastovuna og Nær­ verkið saman. Í dag hava mangir brúkarar uppgávur, ið skulu loysast á báðum støðum. Við at leggja stovnarnar saman ber til at gera málsviðgerðina einfaldari og á tann hátt spara pening. Kommunulæknaøkið verður í løtuni umskipað. Læknavaktin fevnir nú um alt landið, og stór tøk eru tikin fyri at fáa fleiri kommunulæknar í útbúgving. Við umskipanini verður farið burtur frá ellivu læknadømum til fimm heilsuøki, har kommunulæknarnir verða savnaðir í færri og størri eindir. Aðrir heilsufakligir starvs­ bólkar verða knýttir at eindunum, so fyribyrgjandi viðgerðin av fólki við kroniskum sjúkum verð­ ur styrkt, og størri partur av heilsutænastunum verður veittur tættari at borgarunum. F yri at varðveita tænastustøðið í framtíðini skulu vit fíggja okkara ellisár á nøktandi hátt. Upp­ skotið til pensjónsnýskipan verður lagt fram eftir ólavsøku. Tað hevur við sær, at øll, sum hava møguleika, skulu rinda til egna eftirløn, meðan tað almenna tryggjar tey, ið ikki hava havt møguleika at spara upp til egna pensjón. Øll hava rætt til eitt gott, virkið og innihaldsríkt lív. Samfelagið skal ikki bara lofta fólki, tá teimum tørvar hjálp, men eisini fáa tey á føtur aftur. Samfelagið skal eisini veita tilboð, so fólk kunnu endurvinna mistar førleikar og ogna sær nýggjar. Nýggj forsorgarlóg verður nú gjørd. Fyrsta stigið, ið snýr seg um hjálparráð, kom í gildi 2010. Í næsta stigi verða skipanirnar endurskoðaðar til tess at tryggja, at arbeiðsmarknaðurin gerst rúm­ ligari serliga í sambandi við endur­ búgving og vard størv. Hetta verður framt við uppskoti um nýggja lóg um arbeiðsfremjandi tiltøk, sum verður lagt fyri tingið í næstum. Samfelagið skal ikki staðfesta, hvat borgarin ikki megnar, men heldur hjálpa at finna fram til, hvat borgarin er førur fyri. Eins og tú hevur krav uppá hjálp, hevur tú skyldu at taka við tilboðum, sum kunnu hjálpa tær at gerast sjálvbjargin. Tað skal loysa seg at arbeiða. Vit góðtaka ikki harðskap í heim­um og tað, at familjur liva í angist. Menn, ið gera seg inn á konu og børn, skulu hava professionella hjálp. Lands­stýrið hevur gjørt eina heildarætlan fyri, hvussu harð­ skapur í parlagnum kann fyri­ byrgjast og steðgast. Peningur er fingin til vega at seta ætlanina í verk. Í 2010 varð kanning gjørd av livikorunum hjá fólkapensjónistum. Kanningin vísti, at níggju av tíggju pensjónistum lata væl at teirra umstøðum. Nú verður gjørd ein nýggj kanning, sum skal vísa, hvussu vit kunnu bøta um um­støð­ urnar hjá teimum, sum ikki hava nóg góð kor. Á eldraøkinum snýr tað seg um at skapa nøktandi umstøður, áðrenn røktartørvurin tekur seg upp. Við miðvísari venjing hækkar lívsgóðskan, og fólk klára seg longri sjálvi. Farið er undir at fyrireika end­ urvenjing undir Nærverkinum. Málið er, at øll, sum hava tørv á tí, skulu hava møguleika fyri at fáa eitt endurvenjingartilboð. Klaksvíkar Sjúkrahús hevur fingið játtan til at skipa eina mið­ støð fyri endurvenjing, og nýtt rygg­ambulatorium er sett á stovn. Stuðul er latin at byggja røktar­ heim í Klaksvík, Vestmanna, Havn og Vági, og tá hesi eru liðug, er bráðfeingis tørvurin á røktar­ plássum um at vera nøktaður. Barnaverndarlógin er endur­ skoðað, og álit er gjørt um, hvussu økið børn og ung kann skipast í framtíðini. Talið á børnum við serligum tørvi, ið eru á stovnum uttanlands, er minkað seinastu árini, men tørvur er enn á fleiri tilboðum í Føroyum. Økið skal samskipast betur, so vit lofta børnunum, áðrenn trupulleikarnir gerast ov stórir. Løgtingið hevur samtykt verk­ lagslógir at útvega 40 vardar bústaðir til fólk við serligum tørvi. Ein stovnur fyri børn við autismu, Kelduskákið, læt upp í 2010, og økisdepilin í Vági til sálarsjúk verður tikin í nýtslu í heyst. Sjøtul er settur á at byggja nýggjan bygning til fjølbrekað børn, ið skal koma í staðin fyri Reiðrið, og bygningurin verður væntandi liðugur í 2012. Vit standa fyri stórum avbjóð­ ingum á bústaðarøkinum. Støðulýsing av øllum bústovnum undir almannaøkinum verður gjørd. Farið er undir eina tilgongd at byggja hóskandi bústaðir heldur enn at umbyggja vanlig sethús til sambýli. S tórur tørvur er á alternativum bú­staðarmøguleikum. Lands­ stýr­ið hevur arbeitt við einum bú­stað­ar­pakka, og nýggj leigulóg er komin í gildi. Vit mugu tó ásanna, at illa ber til at fáa til vega bústaðir til fólk við lágum inn­ tøkum og skerdum førleikum, um bú­staðirnir skulu fíggjast eftir markn­aðartreytum. Tí verður upp­ skot lagt fram, sum gevur Húsa­ lánsgrunninum møguleika at veita lagalig lán at fíggja alternativa bú­ staðarbygging. At keypa hús er eitt stórt tak fyri flest allar familjur, men lítil og ongin brúkaraverja er á hesum marknaði. Uppskot til lóg um brúkaravernd í sambandi við at keypa og selja fastogn er liðugt, og tað verður nú lagt fyri tingið. E g nevndi í byrjanini, at ný­hugs­ an og nýskipanir krevjast, um vit skulu lata okkara eftirkomarum eitt samfelag, sum er brynjað til fram­tíðina. Eg veit, at broytingar kunnu tykjast órógvandi, men við­hvørt er løtan at taka avgerandi stig, og tann løtan er nú. Ætlaðu nýskipanirnar skulu sjálvandi fremjast við skili, og landsstýrið strembar eftir at røkka so breiðum semjum sum gjørligt. Stjórnarskipanaruppskotið hev­ur farna árið elvt til ikki sørt av tvídrátti. Ein nýggj stjórnarskipan skal undir ongum umstøðum broyta ríkisrættarligu støðu Føroya, men sjálvandi skal hon staðfesta, at Før­oya fólk sjálvt ger av sína egna lagnu. H etta er mín seinasta ólavsøku­ røða sum løgmaður – í hesum val­skeið­num. Vit fara nú undir tað seinasta strekkið, og vit skulu ganga seinastu vakt. Vit vita, hvussu skiftandi fiskiskapur er. Túrar kunnu vera drúgvir, áðrenn fiskur fæst, men tá stundin kemur, stendur ofta á at arbeiða undan. Soleiðis er eisini í politikki. Stundir koma, tá stór úrslit kunnu røkkast, og stórar broytingar skulu fremjast. Tíðin er búgvin at fremja kommunalu umskipanina og ikki minst at leggja upp fyri vísindaligu tilráðingunum, tá vit áseta árligu fiskidagarnar. Eg haldi ikki, at vit eiga at niður­ leggja arbeiðið, áðrenn arbeiðstíðin er av tann 19. januar 2012. Men um tað vísir seg, at tíðin fer at verða brúkt til partapolitiskan og persónligan løtuvinning, so taki eg avleiðingarnar og skrivi út val. Valskeiðið er farið at halla, og løtan nærkast, at Føroya fólk skal gera av, hvørji skulu stjórna land­ inum, og hvørja kós Føroyar skulu halda í framtíðini. Eg havi ongantíð og farið ong­ antíð at ivast í, at vit megna at taka við teimum avbjóðingum, vit hava fyri framman. Vit eiga eitt gott og trygt land at búgva í, og sum tjóð hava vit prógvað okkara dugnasemi og ágrýtni. Undir øllum framtøkum býr trúgvin á eina bjarta framtíð. Hend­ an trúgv býr í okkara fólki. Við hesum ynski eg øllum eina góða ólavsøku og tingfólkum eina góða tingsetu! Gud signi Føroyar, og Gud signi okkum øll!