mánadagur 29. august 2011síða 26

Mánadagur 29. august 2011 · Nr. 99 26 Sosialurin Kjak Jacob Vestergaard Eg undraðist stórliga, tá eg hoyrdi tíðindini frá vitjanini hjá danska uttanríkis­ráð­ harra­num, Lene Espersen, í Føroyum. Tað er náttúrligt, at danski uttanríkisráðharrin og løg­ maður umrøða aktuel mál, herundir makrelmálið, men talan eigur ikki at verða um annað enn umrøðu. Tað var heilt týðuligt, at danski uttanríkisráðharrin gekk ørindir fyri donsk og ES seráhugamál í makrel­ málinum, og hevði fingið til uppgávu, at trýsta føroyingar at undirskriva eina avtalu í heyst, ella sum tað ljóðaði í útvarpinum: “Skal helst loysast ella verið komið væl áleiðis, áðrenn Danmark yvirtekur formansskapin í ES 1. januar 2012”. Serliga tíðindini í útvarpi­ num leygarkvøldið vóru órógv­andi. Undir yvir­ skriftini: “Danski uttan­ríkis­ ráðharrin, Lene Espersen og Kaj Leo Johannesen, løg­­maður, hava lagt eina ætlan, hvussu Føroyar skal sleppa úr makrel­ósemj­uni”, greið­ur danski uttanríkis­ ráð­harrin frá, hvussu hon og løgmaður hava avtala, hvussu “Danmark skal hjálpa Føroy­um at koma burturúr makrelósemjuni”. Danski uttanríkis­ráð­ harrin hevur í øllum førum eina greiða fatan av, at hon hevur gjørt eina avtalu við løgmann um, “hvussu gongdin í makrelmálinum skal verða næstu mánaðirnar”. Løgmaður hevur kunnað meg um, at tíðindini í útvarpinum eru villeiðandi, tí hann hevur onga slíka avtalu gjørt við danska uttan­ ríkisráðharran, Lene Esper­ sen. Hetta ljóðar sann­líkt, tí løgmaður hevur, mótvegis øðrum sambands­monn­um, tikið fult undir við føroyska kravinum og ásetingini av føroyskari makrelkvotu. Løgmaður má tí beinan vegin avsannað tíðindini í útvarpinum leygarkvøldi, og rættleiða danska uttanríkis­ ráðharran, Lene Espersen, so ongin, hvørki føroyingar ella Danmark og ES ivast í, hvør okkara støða er í makrelmálinum. Hvørki danski uttanríkis­ ráðharrin ella danski mat­ vøruráðharrin hava nakað sum helst við føroysku makrel­ samráðingarnar at gera, og mugu á ongan hátt dragast inn í samráðingarnar. Danir hava, eins og onnur ES-lond, síni serligu áhugamál at røkja í makrel­ málinum, áhugamál, sum á ongan hátt samsvarað við føroyska kravið um størri kvotapart. Tí mugu danir fáa somu greiðu boð sum ES, at føroyingar fegnir vilja gera eina avtalu um makrelin, tá vit fáa okkara rættvísa kvotapart. Tað tekur vanliga drúgva tíð at fáa slíkar avtalur uppá pláss. Tað hava vit sæð bæði viðv. sildini og svart­ kjaftinum. Vit eru miðskeiðis í einari tilgongd, har vit við fiskiskapi og vísindaligum kanningum, skulu undir­ byggja okkara krav, og tí hava vit ikki størri skund enn nakar annar, at gera eina nýggja makrel­avtalu. Tá danski uttanríkis­ ráðharrin, vegna ES, loyvdi sær at draga onnur mál inn í makrelsamráðingarnar, so sum møgulig handilstiltøk og samráðingar um nýggjan handilssáttmála, átti løgmað­ ur at átala framferðina hjá ES. Samráðingar ímillum framkomin lond eiga ikki at fara fram undir háttanum, og hetta átti danski uttan­ ríkisráðharrin greitt at fingi at vita frá løgmanni. Samráðingar um nýggja handilsavtalu hava onki við makrelsamráðingarnar at gera, men tá danski uttan­ ríkisráðharrin loyvir sær at tengja hesi málini saman, átti løgmaður at tikið hana uppá orðið, og kravt samráðingar um nýggja handilsavtalu beinan vegin. ES og Danmark vilja jú hava makrelmálið loyst í heyst. Eg veit av góðum grundum ikki hvat hevur gingið fyri seg á fundinum ímillum danska uttanríkisráðharran og løgmann, men tað er sera óheppið, um partarnir hava ymiska fatan av, hvat teir hava avtala á fundinum. Hesum má greiða fáast á beinan vegin, tí er avtala gjørd um at danski uttan­ ríkisráðharrin og danski mat­vøru­ráðharrin skulu “hjálpa” føroyingum at koma burtur­úr makrelósemjuni, fara vit fleiri ára-tíggju aftur í tíðina, tá danir tóku sær av øllum okkra sam­skifti við út­heimin, eisini fiski­vinnu­ samráðingum. Er tað veruliga støðan, hava vit lorkað makrelmálið av hondum. Avtalan millum løgmann og uttanríkisráðharran Hvat hava løgmaður og danski uttanríkisráðharrin avtalað um makrelsamráðingar? Vit hava í okkara landið sera nógvir útlendingar, ella ný- føroyingar, men tey hava tíverri ikki sama rætt til at læra um føroysk samfelagsviðurskifti, mentan og søgu, sum vit kenna aðra­ staðni frá og vit hava ongan skipaðan politikk á økinum. Eg fari í næstum, at leggja uppskot fram fyri Tórshavnar kommunu, um at útlendingar sum búgva og arbeiða í Tórshavnar komm­ unu, skulu fáa høvi at læra um føroysk viðurskifti  t.e. mentan og søga . Sum nú er ber til, at fáa undirvísing á Tórshavnar kvøld og ungdómsskúla í føroyskum fyri tilflytarar og tað er at frøast um. Men her vantar skipan og greiður politikkur á økinum, bæði frá land og kommunu. Men tað er ikki bara í Tórs­ havn, at vit hava ný­føroy­ ingar. Her eiga land og komm­ unur at skipað ein felags politikk fyri allar nýføroy­ ingar og allar Føroyar. Sum nú er, hava vit fleiri útlendingar sum búgva og arbeiða í Føroyum og serliga her í høvuðsstaðnum, men teir hava ikki somu rættind­ um sum øll onnur. Aðrastaðni rundan um okkum, hava bæði land og kommunur orða ein politikk um integratión. Men enn hava vit í Føroyum: 1. onga útlendingalóg 2. onga integratiónslóg 3. onga integratiónsætlan 4. ongan politikk á økinum Hetta er púra burturvið og má rættast uppá frá politisk­ari síðu. Vit hava øll krav uppá líkarætt og somu rættindir í Føroyum. Eg havi sjálvur arbeitt í fleiri ár hjá Danska Reyða Krossi, “asyl afdeling”, við skip­ að­um integratión poli­tikki, har møtið millum 2 ment­an­ir vóru/eru høgt raðfest. Nú er fínur møguleiki, at gera okkurt við hetta málið, soleiðis at øll eru líka stillaði her í Føroyum. GG. Lat meg enda við at endurgeva hetta frá einari ritgerð hjá mær um integra­tión “ At føle sige udenfor er svært – at være udenfor er værre” Vit skulu hava ein integratións politikk í Føroyum! Levi Mørk Javnaðarflokkurin Hallur Ellingsgaard sigur í Dimmu í gjár, at tey, sum valdu meg á ting, ikki fingu tað, tey valdu. »Sjúrður Skaale orkaði ikki at bera frælsisskjøldurin longur«, sigur hann. Eg skal hava »kapitulerað«, tí »royndin, at fáa Tjóðveldi at seta donsku grundlógina og heima­stýris­ lógina oman fyri stjórnarskipanina miseydnaðist«. Kanska Hallur kundi greitt frá, nær og hvussu eg havi roynt at gjørt hetta. Tí eg kenni einki til tað. Men eg kenni til, at uppskotið til føroyska grund­lóg varð forkomið, so vit ikki hava annað form­ligt rættar­grundarlag enn danska grundlóg og heimastýrislóg. Og eg ivist í, um tey, sum forkomu uppskotinum, gjørdu tað, sum teirra veljarar ynsktu. Sjúrður Skaale Til Hall Ellingsgaard Gjald fyri valgreinar Frá í dag av fer Sosialurin at taka pengar fyri valgreinar. Prísurin fyri valgreinar er hálvur lýsingarprísur fyri svart/hvítar lýsingar. Blaðstjórnin ger av, hvørjar greinar eru valgreinar. Blaðstjórin