fríggjadagur 9. september 2011síða 16

Fríggjadagur 9. september 2011 · Nr. 104 16 Sosialurin fólkatingsvalið 2011 Fólkatingsvalið 2011 Sjúrður Skaale Í 2009 helt eg flaggdagsrøðu á Oyrarbakka. Tá segði eg m.a. soleiðis: "Politiskt verða fáar brýr bygdar í Føroyum. Øðrumegin hava vit havt loysingarvongin, sum alt ov leingi hevur læst seg fastan í eina kós, sum undirtøka ikki er fingin fyri, og sum eisini hevur hildið lív í stund­ um patetiskum tosi um órætt í sambandi við eina fólkaatkvøðu, sum var hildin fyri 62 árum síðani. Hinumegin hava vit havt sambandsvongin, sum alt ov leingi hevur livað í eini falskari trúgv á, at so leingi vit bara sleppa at verma okkum undir Danmarkar veingja­breiði, so er eingin vandi. Men hvørki kongur ella blokkur verða nakrantíð grund­súlurnar undir okkara tjóð og okkara samfelag. Okkara Merki boðar frá nógvum vøkrum og nógvum, sum vit kunnu vera stolt av. Men tá um politikk ræður, boðar Merkið frá endaleysum klandri og stríði, og mangan syndarligum úrslitum. Við­ hvørt tykist sum um, at tað at halda lív í ósemjunum hevur verið sjálvt endamálið við politikkinum. At fylgjast við fígg­ indanum um brúnna Eitt russiskt orðatak sigur, at ofta er skilagott at fylgjast yvir um brúnna saman við fíggindanum, fyri síðani at skiljast hinumegin. Hvør skal siga, at tað er best at semjast um tað, mann er samdur um, og goyma ósemjurnar til seinni. Á tann hátt vinna báðir partar. Hetta er tann vísdómur, sum føroyskum politikki vantar. Vit mugu gera eina bind­ andi semju um tað, vit eru samd um. Vit mugu byggja eina sterka brúgv millum sambands- og sjálvstýrisfólk. Annars koma vit aldrin av fetanum. Vit mugu flyta okkum. Úrslitið av okkara politiska skotgravastríði er, at vit nú eru einasta land í Europa, sum stendur uttanfyri teir stóru europeisku felagsskapirnar av londum. Vit hava ikki kunnað samst um nakað, og tí hava vit nærum ongar brýr bygt uttan ta stóru til Danmarkar. Men vit mennnast ikki av at vera verandi eitt danskt heimastýri í allar ævir. Og tað er vitleyst at loysa bara fyri at skipa ein av­ byrgd­an mikrostat í norður­ atlantshavi. Vit mugu byggja brýr til onnur. Tíðin er farin frá at Merkið skal umboða eitt land og eina tjóð, sum liggur isolerað fyri seg sjálva. Og eg havi eina vón um, at tað fer at eydnast at gera eina semju áðrenn so øgiliga langt er liðið. Tað eru støðugt fleiri sum ásanna, at tað bara er við at gera semjur, at vit kunnu vinna sigrar. At vit, í staðin fyri at standa og gløða niður í gjónna, mugu byggja ein brúgv tvørturum hana." Stjórnarskipan - brúgvin Henda røða skapti stóra mis­nøgd millum summi tjóð­ veldis­fólk - men onnur vóru positiv. Tí virkaði eg sambært hesi hugsan, tá eg saman við øðrum - ikki minst eldsálini Poul Michelsen! - arbeiddi við stjórnarskipan Føroya. Tað eydnaðist ótrúliga væl. Vit fingu semju um eitt sjálvstøðugt grundarlag undir okkara fólkaræði, sum m.a. segði, at: - Alt vald í Føroyum er hjá frá Føroya fólki. - Danska grundlógin virk­ ar í Føroyum, men bara so­ leiðis og so leingi, sum vit vilja hava hana at virka. - Eingin lóg kann verða sett í gildi fyri Føroyar uttan Løgtingsins samtykki. - Heimastýrislógin ikki er ein donsk delegatión av heimildum, men ein sáttmáli millum tveir partar. Ein sáttmáli sum vit virða, men eisini hava rætt at siga upp.  - Føroyingar hava óskerdan sjálvsavgerðarrætt. - Føroyskt er tjóðarmál og alment mál. Harumframt vóru góðar ásetingar um mannarættindi og mangt annað. Brend brúgv Hetta var eftir mínum tykki tann brúgvin, sum kundi sam­ eina flokkarnar í Føroy­­um. Men brúgvin bleiv brend. Og øll vita, hvør brendi hana. Eg gjørdi tað eg kundi til tess at broyta støðu Tjóð­ veldisins, men leiðslan var ikki til at vika. Hvat var so at gera? Skuldi eg geva meg undir leiðsluna í Tjóðveldinum í hesum máli, og bara tiga við tí, eg helt vera rætt? Ella skuldi eg fara í opið stríð móti leiðsluni í mínum egna flokki? Eg, sum havi tosað so nógv um floksdisiplin? Nei. Har var einki at gera. Eg mátti velja millum at fylgja mínum flokki - ella fylgja míni meining. Hóast avgerðin var sera trupul, var hon einføld. Vel politikk - ikki flokk Eg fór seinni uppí Javnaðar­ flokkin. Ikki bara tí hann tók fult undir við stjórnar­ skip­anini, men eisini tí vit hava verið samd um næstan øll týðandi mál farnu árini. Og eg eri 100% samdur við Javnaðarflokkin um, hvussu fólkatingssessurin skal nýtast. Nógv siga, at eg nú havi mist alt mítt trúvirði. Men sann­leikin er, at eg havi fylgt míni sannføring. Hevði eg hin­vegin stillað upp fyri Tjóð­veldi aftur, hevði eg abso­ lutt einki trú­virði havt. Tí so hevði alt snúð seg um flokk­ in - og ikki politikkin. So hevði eg verið reinur breyð­ politikari. Politikkur skal snúgva seg um meiningar - ikki flokkar. Eg skilji væl, at nógv eru bæði vónbrotin og ill. Men eg vóni eisini, at tey skilja mína støðu. Til endans vil heita á øll um at hava í huga, at tað er altso ikki flokkurin, sum er avgerandi. Tað er ikki spjaldrið. Tað er innihaldið. Tí eiga tey, sum taka undir við uppskotinum um føroyska stjórnarskipan, ikki at velja teir flokkar, sum forkomu uppskotinum. Svar til mínar vónbrotnu veljarar Mong halda meg hava svikið teirra álit, tí eg havi skift flokk. Tað skilji eg væl. Men politikkur snýr seg um meiningar - ikki flokkar. Eg skal her greiða frá, hví eg fór frá lista E til lista C fólkatingsvalið 2011 Hans Pauli Strøm valevni fyri Javnaðarflokkin Tað var øgiligur tvídráttur millum føroyingar, tá stjórn­ arstøða Føroya skuldi skipast av nýggjum eftir annan heimsbardaga. Nation­alist­ arnir vildu hava loysingina her og nú. Sambandska afturhaldið vildi flyta Føroyar aftur í gomlu amtsstøðuna, sum var undan krígnum. Hóast flestu føroyingar vildu hvørki av hesum, læstu teir báðir politisku minnilutarnir fyri neyðugu nýskipanini. Tá var tað at Javnaðar­ flokk­urin, stuðlaður av Sjálv­ stýrisflokkinum, fekk snarað samráðingunum um fram­ tíðarstøðu Føroya burtur úr tí úrslitaleysa klandrinum millum nationalistisku og sam­bandsku minnilutar­nar. Tað eydn­­aðist at savna allar partar - uttan um loysingar­ fólkini – um ta nýggju skip­ anina í Heimastýrislógini. Heimastýrislógin gjørdist okkara politiski grundvøllur í Ríkisfelagsskapinum, sum nú hevur verið ein tryggur karmur um stjórnarstøðu Føroya í meir enn seksti ár – fyrr­verandi Færø Amt ment­ist til eina javn­bjóð­is og sjálvbjargna tjóð í ein­um væl­ virkandi Ríkisfelagsskapi. Á hesum grundvølli er eisini menningin av tí føroyska vælferðarsamfelagnum farin fram, har vit hava bygt ein tættan infrastruktur og sosialar skipanir, útbúgv­ing­ ar- og heilsuverk á høgum norðurlendskum støði. Seinni árini hevur tann úrslitaleysi tvídrátturin um okkara stjórnarstøðu tikið seg uppaftur. Hetta er komið fram í royndunum at koma á mál í áralanga arbeiðinum um eina nýggja stjórnarskipanarlóg – eitt arbeiði, sum varð sett á polit­ isku dagsskránna longu í 1996 av Maritu Peter­sen sála, forkvinna fyri Javnaðar­ flokkin, løgmaður og løgtings­ forkvinna. Nú standa øðrumegin loys­ ingarfólkini í Tjóðveldi­num, Miðflokkinum og tí Rógv­ uska Sjálvstýris­flokki­num sum blokerandi minniluti. Javnaðarflokkurin er lykilin til at fáa ta breiðu semj­una millum hinar flokk­ arnar, eina semju, sum 70- 80% av øllum føroyingum kunnu taka undir við – ein stjórnarskipan, sum sjálvsagt viðurkennir Ríkisgrundlóg og Heimastýrislóg og har­við støðu okkara í Ríkis­felags­ skapinum. Javnaðarflokkurin er eis­ ini lykilin til at fáa ta neyð­ ugu semjuna við don­sku stjórnina um nýggju stjórnar­ skipanina – serliga tá kom­ andi danska stjórnin eftir øllum at døma verður undir leiðslu av danska Javnaðar­ flokkinum. Tá er av størsta týdningi, at føroyski Javnaðarflokkurin er umboðaður á Fólkatingi – ongantíð betur enn at samríkisflokkarnir fingu bæði føroysku umboðini. Javnaðarflokkurin besta trygdin fyri mennandi ríkisfelagsskapi