fríggjadagur 9. september 2011síða 40

Sosialurin nr. 104 · 9. september 2011 8 valstríð Eydna Skaale eydnaskaale@hotmail.com Kanningar vísa, at millum 80 og 90% av veljarunum altíð velja sama flokk. Flestu atkvøðurnar eru sotatt bundnar. Fleiri av atkvøðunum eru tó ikki bert floks­bundnar, men eisini persóns­ bundnar. Tað merkir, at fólk treytaleyst velja sama valevni aftur og aftur. Tey hava longu tikið avgerð um, hvar kross­ urin skal setast, langt áðrenn valið er útskrivað. Valstríðið snýr seg tí í grundini bert um at vinna tey 10-20 prosentini av leys­um atkvøðum, sum eru eftir. Tað eru hesar seinastu atkvøðurnar, sum kunnu gerast tungan á vágskálini, og sum kunnu broyta alt. Tann, sum vil vinna leysu at­kvøður­ nar, má duga at sannføra ivandi veljaran. Men hvussu væl duga flokkarnir at selja sín politikk til nýggjar keyparar? Og hvussu kunnu teir gera tað betri? Her eru nøkur dømi frá valstríðnum higartil. Slagorð uttan slagkraft Í stóran mun haldi eg, at føroysku flokk­ arnir tosa mest við teir veljararnar, sum longu eru tryggir og sum eru samdir við flokkin í flest øllum málum. Slagorðini og argumentini ljóða nærum heilt eins fjórða hvørt ár, og tað hevur við sær, at tey, ið longu eru sannførd, so at siga styrkjast í trúnni, meðan tey, ið ivast, ikki verða sannførd. Heilt frá fyrstu for­ mansrunduni hava vit hoyrt, at flestu flokkarnir koyra í sama spori, nýta somu slagorð og hava somu argument, sum teir høvdu fyri fýra árum síðani. Men gomlu og tanlaðu slagorðini flyta ongar atkvøður. Skulu tey ivandi vinn­ ast, mugu onnur ting á borðið. Dømi: • »Vit skulu hava eina frælsa rødd á fólkating« (Tjóðveldi). Tey, ið ikki eru sannførd av tjóð­ veldishugsjónini um frælsi, fara neyvan at gerast sannførd av hesum slagorðinum heldur. Her verður tosað við føstu veljararnar, ikki teir ivandi. • »Vit skulu styrkja og menna ríkiselagsskapin« (Sambands­ flokkurin). Tey, ið nikka til hetta, eru helst tey, ið longu halda tað frammanundan. Eingin verður fluttur. • »Í Føroyum skulu føroyingar ráða, í Danmark skulu danir ráða« (Fólkaflokkurin) – helst tann mest útvatnaði setningurin í føroyskum fólktingsvalstríði, sum avgjørt ikki flytir nakra atkvøðu. Loysn: Skulu leysu atkvøðurnar vinn­ ast, nyttar einki at koma við slíkum út­sagn­um, sum antin bara savna tey, ið longu eru sannførd – ella eru púra einki­sigandi. Tey ivandi skulu hava eina orsøk at seta krossin. Tey skulu sann­ førast, og besti hátturin at vinna teirra áhuga er at koma við einum fangandi slagorði, sum gevur ábenginar um, júst hvat tað er, sum tit ætla at gera. Einki verður vunnið við at gera slagorð til teirra, ið longu eru samd! At niðurgera aðrar flokkar Tað hoyrir einum valstríði til at finnast at hinum flokkunum, og tað skapar gott kjak, tá politikarar seta spurnaðartekin við hvønn annan. Men valevnini eiga at vera varin, tá tey niðurgera onnur, tí tað gevur sjáldan poeng hjá teimum, sum ivast. Atfinningarnar eiga altíð at hava eitt politiskt útgangsstøði, tí hóast tað er lætt at gerast persónligur og bondskur í einum heitum kjaki, so vinnur tað sjáldan nakra atkvøðu – tvørturímóti. Tey, ið longu eru sannførd nikka íðin, tá teirra politikari slær niður á hini. Men tey, ið ivast, kunnu lættliga fata tað sum lítið visjonert grenj og banala smáligheit. Vit tíma ikki at velja tann, sum dugir best at siga, hvat hini gera skeivt. Vit velja tann, sum dugir best at siga, hvat viðkomandi sjálvur ætlar at gera rætt. Tí skal vektin leggjast á tað konstruktiva heldur enn tað destruktiva. Og tí er eisini altavgerandi at hava eina greiða ætlan um politikkin, sum skal fremjast. Tá tú finnist at, mást tú koma við eini ítøkiligari ætlan, sum er betri. Dømi: • »Undrist enn sum áður á, at tað ber til hjá einum politiskum flokki at bjóða seg fram og siga: Atkvøð fyri okkum. Vit hava ongan politikk og ongar loysnir fyri framtíðina, og vit trúgva ikki uppá, at vit megna at taka ábyrgd sjálv – men vit kenna onkran, sum fer at taka avgerðir fyri okkum og fer at geva okkum pengar afturfyri.« (Tjóðveldi) • »Áhugavert at síggja, hvussu berar kenslur fara avstað við fullveldisfólkum, tá tey skifta orð um Ríkisveitingina« (Sambandsflokkurin) Hetta eru skúladømi um at prædika fyri teimum, sum longu eru frelst. Hetta flytir ongan, sum ivast, tí hetta er skrivað fyri at gera gjøldur. Har­afturat fer ein, sum ivast í at velja sambands­flokkin, neyvan nakrantíð at skifta heilt yvir til tjóðveldi – og øvugt. Tí ber tað heilt einfalt ikki til at vinna ivandi at­kvøður á hendan hátt. Hetta elvir ein­ans til herðaklapp frá longu tryggu at­kvøðunum. Loysn: Vilt tú vinna fólk, sum ivast, so nyttar tað einki at kritisera so breitt og so ósakligt. Tí tað er sjálvandi ikki rætt, at sambandið als ongan politikk og loysnir hevur, og tað er heldur ikki rætt, at tað bara eru kenslur uppá spæl, tá full­veldisfólk tosa um ríkisveitingina. Skalt tú finnast at, skal tað vera meiri ítøkiligt, og ein ætlan um, hvussu ting­ ini kunnu gerast betri, má fylgja við. At stjala talutíð uttan at siga nakað Tað er ofta sagt, at øll umtala er góð reklama. At tað tí ræður um hjá val­ evn­unum at síggjast og hoyrast so nógv sum gjørligt. Tað er partvís rætt. Men um talutíðin ikki verður nýtt til ein greiðan boðskap, so kann hon gera størri skaða enn gagn. Tryggu velj­ar­ arnir klappa og frøðast, tá teirra valevni stjelur mikrofonina og ikki vil sleppa henni aftur á valfundum, men um tíðin bert verður nýtt til flosklar og tóm orð, so er skjótt, at leysu veljar­ ar­nir missa virðingina. Tey ivandi vilja hava møguleika at hoyra allar politik­ararnar til eitt kjak, og ein, sum roynir at stjala sær eyka talutíð, kann skjótt irritera ivandi veljaran. Harvið er lítið vunnið. Ein stuttur, greiður og ítøkiligur boðskapur, sum veruliga brenn­ir ígjøgnum, er tí ofta betri reklama enn langdrigið ella órelevant orða­skvaldur. Somuleiðis verða tey valevni, sum ikki svara spurningum ella sum svara Hvussu skul atkvøðurn So er endaspurturin av fólkatingsvalstríðnum farin í gongd. Valstríðið snýr seg í stóran mun um at vinna tey, sum ivast. Men hvat kann flyta atkvøður hesar seinastu dagarnar? Og hvat flytir onga atkvøðu? Her eru nøkur dømi