mikudagur 5. oktober 2011síða 23

23 Mikudagur 5. oktober 2011 · Nr. 115 Sosialurin Løgtingsvalið 2011 Seinast val var sóu vit akkurát tað sama. Nú skuldu pensionistar fáa tað betur, tað bleiv tosað nógv um hvat skuldi gerast. Tað var ikki orðið hvussu gott alt skuldi blíva. Men hvat hendi tá valið var av? Jú sparingar skuldi gerast og byrja var við fólka­pensiónini sum bleiv skerd. Pensiónin skuldi hækka vi 4% og hækkaði bert við 3%. Tað eina procentið bleiv tikið í sparingum. Tað var beint aftaná valið, beint aftaná at tosað var um at nú skuldu tey bleytu virðini í hásæti. Hvørji eru tey “veiku” í samfelagnum? Mær dámar ikki hattar hug­ takið. Ongin eigur at føla seg sum ein veikan í sam­ felagnum. Vit eru øll líka, vit eru borgarar í sama landi. Vit eru í ymiskum fasum av lívinum í ymisk­ um situiatiónum, sum broytast allatíðina. Øll kunnu gerðast sjúk, bæði likamliga og sálar­liga, ja so eru vit í eini aðrari støðu enn vit vóru í, áðrenn vit gjørdist sjúk. Fyri tað skal eingin føla seg sum tann veika í sam­felagnum og skal ikki verða noydd/ur at ganga frá Peri til Pól og biðja um hjálp. Tað eigur at verða heilt nátúrligt at tá verður tú “loftað/ ur” í einum vælvirk­andi netverkið. Tí eitt er at gerðast sjúkur ja kanska óarbeiðs­førur, tað er ein sorg í sjálvum sær. Men tað kann ikki verða meiningin at ein skal berj­ ast sum úlvur á skóg fyri at fáa sín rætt til stuðul av einum og hvørjum slag. Tað hevur ein als ikki orku til og er hetta undir alt lágmark At gerðast gamal er ein náttúrligur partur av lívinum, um ein er so heldigur at liva nóg leingi og sjálvandi eiga vit at gera tað so liviligt sum til ber hjá okkara gomlu, alt annað vildi verið burturvið. Vit eiga at respktera tey gomlu og ikki gloyma at tey hava liv­að í eini heilt aðrari tíð. Mítt ynski er, tá tosað verður um hjálp av einum og hvørjum slagi, at ein tekur tann menni­ skjaliga partin við sum ein náttúrligur partur av tí heila. Sum er eru tað alt ov nógv gomul og ikki gomul, óhjálpin, sum sita einsamøll hvønn dag, har eingin kemur á gátt ( Her hugsi eg ikki um heimahjálpina). Hvat nyttar tað at sita óhjálpin við maskin­um og hjálpitólum, tá tú onga umsorgan far. Øll menniskju mugu føla at onkur er góður við tey. Vit eiga at geva okkum tíð til at lívga um har einsemi og vónloysi er. Tey veiku í høgum kursi LØGtingsvalið 2011 Jóna Mortensen Nú nærkast tíðin tá tey “veiku, gomlu og óhjálpnu“ eru í høgum kursi. Tað verður skrivað síða upp og síða niður um hetta sama evni Fólkatingsvalið, sum var fyri kortum, vísti greitt, at Før­oya fólk ynskja tættari sam­starv í ríkinum. Fleiri ferðir undir valstríð­ num – tá spurt varð um, hvat vit kunnu fáa burturúr – kom eg at hugsa um kendu orðini sum John F. Kennedy segði, tá hann var svorðin inn sum forseti í U.S.A: “ Spyr ikki um, hvat landið kann gera fyri teg, men hvat tú kanst gera fyri landið!!”. Tað hevur stóran týdning at hugsa um tað, sum Kenne­ dy segði. Hvussu kunnu vit veita stuðul til ríkið og styrkja tað, so tað verður okkum øllum til frama? Føroyar, Grønland og Danmark hava øll nógv at stuðla við og fari eg at vísa á ymiskt – bæði her og komandi dagarnar. Hugsa vit reint landa­frøði­ liga, so røkkur ríkið líka frá týska markinum og heilt upp til Norðurpólin. Hugsa vit so um t.d NATO, so hevur hetta sjálvandi stóran týdning – og nógv størri enn um vit standa hvør í sær. Vit hava nakrar framúr góðar maritimar útbúgvingar í Føroyum og stuðla vit bæði handilsflotanum og fiski­ skip­um um alt ríkið við bæði vanligari manning og við yvirmonnum. Ríkisfelagsskapurin hvørki kann ella skal gerast upp í peng­um einans. Hesin ríkis­ felags­­skapur hevur verið til í nógvar øldir og er tað ein styrk­ur í sjálv­um sær. Vit hava stuðlað hvørj­um øðrum við mentan og hava t.d staðið saman um kristni­trúnna og havt felags kirkju í øldir. Nógvir danskir prest­ar hava verið í Føroy­um og nógvir føroy­skir prestar hava eisini verið í Danmark. Nú hava vit eina føroy­­ska kirkju, men sam­­ starvið við don­sku kirkj­una er framvegis tætt og gott. Vit hava eitt sera gott útbúgvingarkervi í ríki­num og hava vit somu upp­tøku­ møguleikar á donskum læru­ stovnum, sum tey, ið búgva í Danmark. Norðmenn og sviar hava eisini atgongd, men hesi eru ikki partur av ríkinum og tískil hava tey eina kvotuskipan. Vit kunnu menna hetta samstarvið soleiðis, at partar av útbúgv­ ing kunnu takast á Setri­num. Somuleiðis kann gransking vera ein partur av hesum, eisini gransking, sum kundi givið fleiri arbeiðspláss her hja okkum. Sambands­flokk­ urin hevur eisini umboð í Fólkatinginum og er einki at ivast í, at hann bæði kann og vil arbeiða fyri hesum. Heilsuverkið er so týdn­ ingarmikið, at tað eisini má nevnast. Tætt samstarv er millum føroysku sjúkrahúsini og Ríkissjúkrahúsið – eisini her fáa vit sersømdir, tí vit eru partur av ríkinum. Nógv hava fingið góða og neyðuga hjálp har og havi eg sjálvur tvíburðar, sum eru livandi vitnisburð um hetta: við føðivekt uppá einans 500 gram høvdu tær neyvan verið ímillum okkum í dag, uttan hetta samstarv. Eg havi her roynt at lýsa týdningin av ríkisfelags­ skapi­num við nøkrum fáum dømum. Tað er sera umráð­ andi, at vit framhald­andi fáa ein sterkan Sambandsflokk, so vit kunnu varðveita tað góða sambandið og arbeiða fram ímóti uppaftur betri livi­ kor­um – her hugsi eg um, at vit t.d. kunnu fáa somu fígg­ ing­ar­møguleikar sum onnur hava í ríkinum og somu lágu rentu uppá íbúðir og hús. Veljið Sambandsflokkin og verið við at tryggja, at vit og okkara børn framhaldandi fáa somu møguleikar, og at Føroyar framhaldandi verður besta stað at búgva. Saman eru vit sterk LØGtingsvalið 2011 Villads Bøgesvang valevni Sambandsfloksins Vit ynskja øll brennandi at skapa framgongd og vøkstur í landinum. Hetta krevur, at vit semjast um nøkur høvuðsmál, sum vit seta fokus á og gera breiðar, langtíðarsemjur um. Semjur, sum fara tvørturum øll floks­mørk og sum røkka 15- 20 ár fram í tíðina. Tey mál, ið eiga at fáa fremstu raðfesting, haldi eg vera hesi: Búskapar­ vøkstur, fólka­vøkstur, sterkt vinnulív og útbúgving. Hetta eru míni hjartamál. Tó, fremsta hjartamál mítt, sum gongur framum øll hini er: Full­veldi gjøgnum bú­­skap­­ar­ligt sjálvbjargni og altjóða sam­starv.  Og hetta er als ikki bara romantikkur. Hetta er fyrst og fremst realis­ma, tí eg eri sannførd um, at vit fáa eitt betri land at búgva í og ein sterkari búskap um vit taka fult ræði á egnum viðurskiftum. Og fyrsta fyritreyt er, at vit eru búskaparliga sjálvbjargin, tí ikki fyrr enntá, byrja vit at handla forsvarligt. Í tí løtu vit vita, at ongin fer at bjarga okkum, fer tað at noyða okkum at gerast dugnaligari, klókari og ábyrgdarfullari. Vit kunnu ikki blíva við at dúva uppá danskan stuðul. Tað er óvirðiligt. Hallið á dan­ ska búskapinum er lut­fals­liga nógv størri enn okkara, so eg haldi ikki vit kunnu rætt­vís­ gera annað enn at royna at gerast leys av blokki­num. Og tað er ikki bara óvirði­ligt, tað er eisini óneyð­ugt. Tì sjálv­sagt megna vit at gerast bú­skap­ arliga sjálvbjargin um bert vit vilja tað og arbeiða mið­víst við hesum máli fyri eyga. Í Føroyum liva vit undir nøkrum serligum fortreytum, sum í stóran mun ávirka okk­ara vælferð. Summar av fortreytunum kunnu vit gera nakað við, aðrar mugu vit góð­taka. Vit eru eitt lítið oyggja­land, við eini lítlari íbúgvara­­fjøld, sum enntá er í minking. Samfelagið er dýrt at reka og búgva í, tí tað er kostnaðar­mikið at vera fjart frá grannalondum og høvuðs­ marknaðum okk­ara. Og innanlands er tað kostnaðar­­ mikið at halda gott ferða­ samband millum megin­økið og smærri plássini. Tað er dýrari at keypa vørur og tæn­ast­ur í Føroyum enn í størri londum, tí á einum so lítlum marknaði er sera tor­ført at fáa kapping at virka í vinnuni, tí oftast er bara ein ella tveir útbjóð­arar av vørum og tænastum. Hinvegin hava vit eisini eitt sera ríkt náttúrutilfeingi, bæði í sjónum - helst eisini í undir­grundini - og á landi við okkara náttúru, søgu og mentan og ikki at forgloyma, tí menniskjaliga tilfeinginum. Hetta eru høvuðsfyri­treyt­ irnar, sum vit liva und­ir. At vit eru eitt oyggja­land og fjarstøðuna frá megin­­landi­ num kunnu vit ikki broyta, men vit kunnu arbeiða við nógvum av hinum avbjóð­ing­ unum. Vit kunnu arbeiða fyri at vaksa um íbúgvara­talið og vit kunnu arbeiða fyri at fáa sum mest burtur­úr náttúru­ givna tilfeingi­­num, so vit skapa størri vælferð. Enda­ málið eigur altíð at vera, at vit fáa betur ráð at tryggja, at øll fólk í Føroyum hava eitt gott og virðiligt lív. Løntakarin, íverkset­arin, handilskvinnan, tey, ið eru fødd við serligum avbjóðingum vegna sjúku ella brek, og vaksandi talið av eldri, ið hava tørv á røkt. Sam­ felagið skal rúma og taka sær væl av øllum. Les um mínar hugsanir og hjartamál á gballe.blogspot. com ella á Facebook. Har vil eg fegin tjakast og fáa innlit í tykkara hugskot og meiningar. Samstarv tvørturum floksmørk og langtíðar­ semjur um stór mál Gunvør Balle LØGtingsvalið 2011