fríggjadagur 7. oktober 2011síða 48

nr. 116 · 7. oktober 2011 16 VIKUSKIFTI Val Jóannes Hansen joannes@sosialurin.fo Miðøkið verður styrkt, og útjaðarin viknar. Soleiðis er gongdin í fólka­ menn­ingini kring allan heimin, og eitt sindur seinkað í mun til gongdina í fólka­menningini sæst hetta aftur í lut­ falsliga býtinum av parlamentarisku um­boðanini. Tá ið ein meiriluti í løgtinginum – eitt sindur óvæntað – fyri fýra árum síð­ani samtykti, at farast skuldi frá sjey valdømunum, sum eisini vóru gomlu prestagjaldini og sýslurnar, og sum høvdu livað síðani løgtingið varð endur­reist í 1852, og til at Føroyar skuldu vera eitt valdømi, so varð yvir­ ornað sagt, at nú fór politikkurin at verða rikin á hægri støði. Tað vil siga, at nú fóru viðgerðirnar í tinginum at vera eyðkendar av, at tingmenn fóru at hugsa landspolitiskt og ikki so lokal­ politiskt, sum tað varð sagt, at politikk­ urin var. Tað er breið semja um, at tað seinastu fýra árini ikki hevur verið soleiðis, sum tað varð roknað við. Valfeløgini kring landið eru veikari, enn tey vóru, lokala entusiasman í sambandi við upp­stillingina til valið, sum verður um tríggjar vikur, er ikki tann, sum hon plagdi at vera, og í tinginum er floksagin minni, enn hann plagdi at vera. Hjá tí einstaka snýr tað seg um at markera seg fyri at møguleikin fyri aftur­vali skal verða størri. Økini og umboðanin Tað varð tikið sum givið, at skeiva umboðanin, sum gamla skipanin bar við sær, skuldi minkað. Skeivleikin komst av, at smáu valdømini – Norðstreymoy, Vágar og Sandoy – áttu trygd fyri størri valdømisvaldari umboðan, enn tað bar til í stóru valdømunum – Suðurstreymoy og Eysturoy – at rætta upp aftur við eyka­valdu tingmonnunum, sum í mesta lagi vóru fimm. Tá ið Føroyar nú eru eitt valdømi, so kann tað tykjast burtur við at tosa um regionala umboðan, men hóast tað í vallógini ikki verður roknað við økjunum, so verður tað í veruleikanum kortini roknað soleiðis. Tað sæst aftur í upp­stillingini, sum í flestu førum verð­ur gjørd í økjunum, og tað sæst aftur í valstríðnum hjá einstøku val­ evn­unum. Tí er tað framvegis relevant at sam­ meta býtið av umboðan fyri tey ein­ støku økini. Fyri fýra árum síðani varð skeivleikin í lutfallinum millum fólkatal og politiska umboðan ikki upprættaður. Talvan vísir, at tey bæði størstu valdømini í gomlu skipanini framvegis eru undirumboðað. Suðurstreymoy, sum her verður roknað at vera Tórshavnar kommuna íroknað Kollafjørð, er eitt sindur undir­um­ boðað, og Eysturoy varðar av fýra pro­ sent­um minni av tinginum enn millum fólkið. Norðoyggjar og Suðuroy eru yvir­umboðaðar. Flokkarnir og umboðanin Tveir fimtipartar av fólkinum ella 40 prosent búgva í høvuðsstaðar komm­ ununi, og Tórshavnar kommuna eigur knappliga tveir fimtingar av løgting­ inum. Trettan av 33 tingmonnum búgva í høvuðsstaðnum. Tá ið valið var fyri fýra árum síðani, var ivi sáddur um, um nú Jóannes Eides­gaard og Tórbjørn Jacobsen skuldu roknast millum teir, sum vóru vald­ir á bygd ella í høvuðsstaðnum, har teir báðir áttu hús. Felags fyri teir báðar var, at teir roknaðu seg sum politikarar av bygd, og teir vóru uppstillaðir av val­feløg­um á bygd. Tað er eisini felags fyri teir báðar, at teir nú bara búgva á bygd, og at hvørgin teirra bjóðar seg fram aftur á valinum 29. oktober. Tað var munur var á lutfallinum mill­um atkvøðurnar, sum flokkarnir fingu á bygd og í bý, og tølini siga, at val­evni á bygd fingu fleiri atkvøður í høvuðs­staðnum, enn valevni í høvuðs­ staðnum fingu á bygd. Hjá Sjálvstýrisflokkinum og Mið­ flokkinum var býtið soleiðis, sum tað kann vera. Annar sjálvstýrismaðurin varð valdur á bygd og hin í Havn, og tveir av teimum hjá Miðflokkinum vóu valdir á bygd og ein í høvuðsstaðnum. Fólkaflokkurin er undirumboðaður í høvuðsstaðnum og yvirumboðaður á bygd. At Fólkaflokkurin sammett við á bygd nú er veikur í høvuðsstaðnum sást seinast á fólkatingsvalinum, tá ið flokk­urin lá til at vinna annan mannin, inntil úrslitið á Nabb vísti seg at vera kata­strofalt soltið. Sambandsflokkurin er í løtinginum lutfalsliga betri umboðaður á bygd enn í høvuðsstaðnum. At sambands­ flokkurin kortini eigur góða undirtøku í høvuðsstaðnum sást á fólka­tings­ valinum, tá ið fram­gongdin var risa stór og harvið letur møguleikan upp fyri størri umboðan í høvuðsstaðnum eftir valið 29. oktober. Umboðanin hjá Javnaðarflokkinum er javnbýtt millum høvuðsstaðin og bygd­irnar. Á fólkatingsvalinum í sep­ tember vaks undirtøkan hjá flokk­inum í Havnini. Tjóðveldi er tann flokkurin, sum í ting­inum er mest yvirumboðaður í høvuðs­staðnum og harvið lutfalsliga mest undir­umboðaður á bygd. Flokkurin hevur átt stóra undirtøku í Havnini, síðani Høgni Hoydal kom á pallin í 1998. Á fólkatingsvalinum í september var afturgongdin hjá Tjóðveldinum í høvuðs­staðnum 8,3 prosent, og tað fer heilt víst at svíða. Hóast rákið yvirhøvur er frá útjaðaranum og ímóti miðjuni, so er miðásin í Føroyum undirumboðaður undan valinum um tríggjar vikur Tey stóru eiga ov lítið VAL OG TØL Norðoyggjar 5.977 12,4 5 15,1 Eysturoy 10.781 22,3 6 18,2 Norðstreym (-Kollafjørður) 2.846 5,9 2 6,1 Tórshavn (+Kollafjørður) 19.397 40,1 13 39,4 Vágar 3.005 6,2 2 6,1 Sandoy 1.446 3 1 3 Suðuroy 4.908 10,1 4 12,1 48.360 100 33 100 Fólkatal % Tingmenn % Lutfallið millum fólkatal og umboðan í tinginum eftir løgtingsvalið 19. januar 2008 Fólkaflokkurin 5 2 7 Sambandsflokkurin 6 1 7 Javnaðarflokkurin 3 3 6 Sjálvstýrisflokkurin 1 1 2 Tjóðveldi 3 5 8 Miðflokkurin 2 1 3 Íalt 20 13 33 Flokkur á bygd í høvuðsstaðnum íalt Floksumboðanin á bygd og í bý