mikudagur 19. oktober 2011síða 26

Mikudagur 19. oktober 2011 · Nr. 121 26 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Miðvikan 7. partur Í seinasta parti varð greitt frá seinastu tíðini hjá Oliver Effersøe, og um tað ummæli, hann fekk. Tað sæst, at Oliver Effer­ søe var ein sera umstríddur persónur. Hann kundi fáa øði í sínar mótstøðumenn, uttan iva av góðum grundum. Sam­bands­søgan sigur eisini frá, hvussu illa Tingakrossur kundi fara við Oliver, sjálvt tá ið hann var likamliga ússaligur. Samstundis var ikki mark fyri lovorðini frá teimum, sum bakkaðu hann upp. Men sjálv­sagt hevur maðurin eisini havt sínar dygdir. Men tað kemur eisini fram, at hann hevur havt eitt ser­ligt sinnalag. Hann hevur ikki verið lættur at koma í samband við, sjálvt hjá hans­ ara egnu viðhalds­monn­um. Men hann hevur verið ein góður maður og pápi. Í hvussu er kann sigast, at Oliver hevur verið eitt serstakt umboð fyri eina serliga ætt í Føroyum. Oliver man hava verið ser­deilis »privatur«. Sjálvt systir­sonur hansara, Edvard Mitens, skrivar í sínum end­ ur­minning­um, at fyrra kon­ an, sum var systkinabarn hans­ara, Astrid Svendsen, doyði í barsils­song. Men tað gjørdi hon ikki. Hon doyði av krabbameini í 1901, og áttu tey tá ársgomlu dóttrina Sigrid, sum hevur skriv­að ferðafrásøgnina frá 1921, sum partvíst er endur­ givin í hesi røð. Tað áhugaverda sum kem­ ur fram í hesi frásøgn er, at Sigrid er flutt til Dan­mark­ar fimm ára gomul. Tað er løg­ið, tí Oliver skuldi havt um­støð­ ur at taka sær av síni dóttir. Sigrid giftist við einum Mørk frá Bornholm, tey fluttu til USA. Tey fingu tvey børn Esther og Oliver, men eing­in veit nakað um tey í dag. Oliver giftist aftur í 1913 við ta 20 ára yngri Selmu f. Nielsen úr Randers. Tey giftust á Tvøroyri, men seinni eru tey í hvussu er flutt til Danmarkar. Tey fingu fyrst Gudmund, sum doyði um 1922. Tey fingu eisini Signhild. Hon flutti til Bretlands, og hana veit eingin um heldur. Selma bleiv elligomul og doyði í 1969, 86 ára gomul. Men sjálvt danska ættin veit einki um hana. So har varð neyvan nakar at røkja grøvina hjá Oliver. Kamma og kongur Í 3. parti varð greitt frá C.P. Kryssing, giftur við Karen Marie, dóttir fysikus John Effersøe. Hann var fyrsti leiðari av Frikorps Danmark, sum bardist fyri Týskland undir krígnum. Ein áhugaður lesari av Miðvikuni hevur gjørt vart við, at meira er skrivað um hetta í bókini »Forrædere« hjá danska høvundanum Erik Haast. Her verður m.a. greitt frá, at tá ið Kryssing varð biðin um at leiða fríkorpsið, vildi hann tryggja sær, at kongurin sjálvur, Christian X., stuðlaði honum. Hetta fekk hann eisini boð um, at kongurin gjørdi. Men hetta varð alt gloymt, tá ið kríggið var av. Kryss­ing noktaði at viður­ kenna myndugleikan hjá dóm­stóli­num, tá ið hann kom fyri rættin eftir kríggið. Tað einasta, hann gjørdi í rætti­num, var at leggja fram góð­kenn­ingina av hansara tænastu hjá stjórnini og konginum. Kryssing og Kamma mistu alt, sum tey áttu. Sjálvt pen­ inga­ognirnar hjá teimum deyðu synunum vórðu ognar­tikn­ar av statinum. Tey máttu snøgt sagt liva av náði frá vinum. Men Karen Marie var ikki fyri nothing. Hon leitaði kongin upp á eini almennari móttøku og spurdu hann, hvussu hann kundi góðtaka, at fólk, sum maður hennara vórðu revsaði, hóast tey gjørdu eftir boðunum frá kongi sjálvum. »Kongen virrede med hovedet og sagde: »Vi kan intet huske!«« Tað var hetta sum gjørdi Kryssing so ser­ liga beiskan. Eitt var, at tað ikki kundi lítast á stjórnina. Men at tað ikki kundi lítast at sjálvan kongin var ovboðið fyri hann og Kammu. Felagar undraðust eisini um, at Kryssing játtaði óheit­ an­ina um at leiða Fri­korps Danmark. Men hetta varð bert tikið sum ein váttan um, hvussu góðtrúgvin hann var. Tá ið sjálvur kongur hevði biðið hann um at átaka sær hesa uppgávu, kundi hann ikki droymt um, at hetta ikki var meint í álvara. Haast skrivar, at meðan aðrir fingu vitjan av kon­ u­num á hermótinum vildi Kryss­ing onga vitjan hava. Hetta kundi vera orsøkin til, at Kamma sjálv fór til hermótið. Hann skrivar eisini, at einaferð Kryssing inspiseraði fríkorpsið, sá hann knappliga Effersøe-ættin: Kongur kundi ikki svara Kammu Effersøe aftur Effersøe-ættin er eyðkend fyri sínar avgjørdu støður. Hetta sást eisini, tá ið Týskland hersetti Danmark í 1940. Summi av ættini fóru í part við Týsklandi, meðan onnur fóru í mótstøðurørsluna Christian X t.v. saman við Kryssing við mappu undir arminum fyrst í 30-unum. Seinni kendi Kryssing seg sviknan av konginum Haakon Effersø hevði hjartað á røttum stað Undir Koreakrígnum fyrst í 50-unum sendu danir eitt hospitalsskip hagar. Haakon Effersø var apotekari um borð