fríggjadagur 28. oktober 2011síða 70

nr. 125 · 28. oktober 2011 14 VIKUSKIFTI Val og tøl Jóannes Hansen joannes@sosialurin.fo Tað er møguleiki fyri, at talan í morgin kann gerast um heilt merkisvert úrslit fyri løgmann og Sambandsflokkin, sum Kaj Leo Holm Johannesen, løgmaður, er formaður fyri. Síðani heimastýrisskipanin sá dagsins ljós í 1948, hava seytjan løgtingsval ver­ ið, og tað hevur ikki verið nógv at sæð til stjórnarleiðaraávirkanina, sum tað aðra staðni plagar at verða tikið til, tá ið flokkurin hjá forsætismálaráðharranum vinnur eitt val. Tølini siga, at tað hevur verið regulin heldur enn undantakið, at flokkurin hjá løgmanni hevur tapt, og at tað harvið heldur enn positiva ávirkan á valúrslitið hevur havt negativa ávirkan á úrslitið hjá løgmansflokkinum. Tað kostar at sita við landsins leiðslu, hevur løgmaður so ofta staðfest, tá ið floksformenninir hava tikið saman um valkvøldið. Tað eru tvey undantøk, har løgmaður er komin burtur úr valinum við størri lutfalsligari styrki millum veljararnar, og tey eru bæði fyri einari hálvari øld síðani. Tað fyrra var á valinum 8. november 1962. Eftir valið í 1958 skipaðu Javn­ aðar­flokkurin, Sambandsflokkurin og Sjálv­stýrisflokkurin samgongu. Peter Mohr Dam var løgmaður, og á løg­ tings­valinum í 1962 gekk tað framúr hjá Javnaðarflokkinum, sum vann 1,7 %. Longu á valinum í 1958 var hann størstur við 25,8%, og nú vaks hann til 27,5 %. Hetta er – saman við valinum í 1990 – størsta lutfalsliga undirtøkan, sum Javnaðarflokkurin nakrantíð hevur havt. Tingmannatalið broyttist tó ikki. Á valinum í 1958 fekk Javnaðarflokkurin átta tingmenn, og tað fekk hann eisini á valinum í 1962. Hitt undantakið var á løgtings­ val­inum í 1966. Samgongan millum Fólka­flokkin, Tjóðveldisflokkin og Sjálv­stýrisflokkin við stuðli frá Fram­ burðs­flokkinum hjá Kjartani Mohr mann­aði landsstýrið eftir valið í 1962. Hákun Djurhuus úr Fólkaflokkinum var løgmaður, og á løgtingsvalinum 8. november í 1966 vunnu løgmaður og Fólka­flokkurin 21,6 % av atkvøðunum, sum var 1,4 % meiri, enn Fólkaflokkurin hevði vunnið á valinum í 1962. Tingmannatalið broyttist ikki. Fólkaflokkurin vann seks tingmenn í 1962, og hann vann eisini seks tingmenn á val­inum í 1966. Tvær ferðir hevur tað eydnast løg­ manni at økja um tingmannatalið, hóast talan var um lutfalsliga aftur­gongd í undirtøku millum veljararnar. Fyrra ferðin var í 1950, tá ið Sambandsflokkurin og Andrass Samuelsen vunnu ein ting­mann, og seinna ferðin var, tá ið Javnaðarflokkurin og Atli P. Dam í 1978 vunnu ein tingmann. Í báðum førum gjørdu serlig viðurskifti seg gald­andi, sum tað verður komið nærri inn á longri niðri á síðuni. Nú benda tølini á, at tað fyri fyrstu ferð í 63 ára longu søguni undir heima­ stýrinum skal eydnast løg­mans­flokk­ inum at vinna framgongd millum velj­ar­arnar, sum eisini ber við sær, at ting­mannatalið hjá løgmansflokkinum økist. Skrædlini Størsta tapið hjá løgmansflokkinum var tað hjá Javnaðarflokkinum í 1994. Á valinum í 1990 var undirtøkan hjá Javnaðarflokkinum 27,5%, sum saman við henni í 1962 er tann størsta, sum flokk­urin nakrantíð hevur vunnið. Meðan flokkurin í 1958 vann átta av tredivu tingmonnum, so vann hann í 1990 tíggju av 32 tingmonnum. Í hesum valskeiðnum – frá 1990 og til 1994 – var Javnaðarflokkurin fyrst í samgongu við Fólkaflokkinum og síðani við Tjóðveldisflokkinum og Sjálv­stýrisflokkinum. Atli P. Dam var løg­maður fyrra partin av skeiðnum, og seinna­partin av skeiðnum var Marita Petersen løgmaður. Tað var í hesum valskeiðnum, at samfelagið kollsigldi, og Marita Petersen løgmaður og Javnaðarflokkurin mistu í 1994 12,2 % av atkvøðunum og fimm ting­menn. Millum teir, sum ikki vórðu aftur­valdir, var Atli P. Dam. Næststørsta tapið hjá løgmansflokki var tað hjá Sambandsflokkinum í 1998. Um úrslitið í morgin lagar seg soleiðis, sum allar veljarakanningarnar í ár hava bent á, og sum fólkatingsvalið í september var staðfesting av, so verður Sambandsflokkurin sigursharri, og harvið verður tað fyri fyrstu ferð í søguni undir heimastýrinum soleiðis, at flokkurin hjá løgmanni fær framgongd bæði í lutfalsliga býtinum av atkvøðum og í tingmannatali Kaj Leo hevur møguleika at skriva søgu Andrass Samuelsen Sambandsflokkurin 1948-1950 Kristian Djurhuus Sambandsflokkurin 1950-1959 Peter Mohr Dam Javnaðarflokkurin 1959-1963 Hákun Djurhuus Fólkaflokkurin 1963-1967 Peter Mohr Dam Javnaðarflokkurin 1967-1968 Kristian Djurhuus Sambandsflokkurin 1968-1970 Atli P. Dam Javnaðarflokkurin 1970-1981 Pauli Ellefsen Sambandsflokkurin 1981-1985 Atli P. Dam Javnaðarflokkurin 1985-1989 Jógvan Sundstein Fólkaflokkurin 1989-1991 Atli P. Dam Javnaðarflokkurin 1991-1993 Marita Petersen Javnaðarflokkurin 1993-1994 Edmund Joensen Sambandsflokkurin 1994-1998 Anfinn Kallsberg Fólkaflokkurin 1998-2004 Jóannes Eidesgaard Javnaðarflokkurin 2004-2008 Kaj Leo Holm Johannesen Sambandsflokkurin 2008- Løgmenn síðani 1948 tá ið heimastýrissk. sá dagsins ljós