fríggjadagur 4. november 2011síða 46

nr. 128 · 4. november 2011 14 VIKUSKIFTI Val og tøl Jóannes Hansen joannes@sosialurin.fo Í morgin um eina viku er nýggja løg­ tingið stevnt til fundar. Fyrsta málið á skránni er góðkenning av valbrøvunum. Fyri okkum er tað ein sjálvfylgja, at tingið góðkennir val­ brøvini. Tað er ikki alla staðni, at henda mannagongdin er sum at seta knívin í bleytt smør. Hóast altjóða eygleiðarar fylgja við, so hoyra vit um valsvik, og eisini í londum, sum vit annars fegin vilja sammeta okkum við, kemur tað fyri, at góðkenningin av valúrslitinum endar í hægsta rætti. Hjá okkum setur eingin spurnartekin við úrslitið, hóast tað hesa ferð í einum føri bara eru tvær atkvøður, sum skilja hana, ið er innanfyri við hana, sum er uttanfyri. Álitið á veljaran og tey, sum umsita skipanina, er treytaleyst, og tað er virðiligt. Tá ið valbrøvini eru góðkend, verð­ ur fyrsta málið á skránni at velja løg­ tingsformann og næst­for­menn. Løg­ tings­formaðurin og næst­for­menn­inir sita alt valskeiðið uttan so er, at teir sjálvbodnir leggja frá sær, ella fýra fimt­ ingar av øllum ting­monn­um skrivliga krevja nýval av for­mans­skapi. Sambært álitinum, sum varð skrivað í sambandi við at nýggj stýrisskipanarlóg varð fyrireikað miðskeiðis í nítiárunum, er starvið sum løgtingsformaður tað við hægstu tignini í Føroyum. Finnbogi Ísakson, sáli, syrgdi í síni tíð sum løg­ tingsformaður fyri, at tignin eisini sæst aftur í lønini. Ásetingin sigur, at løg­tings­formaðurin fær somu løn sum løg­maður. Í stýrisskipanarálitinum varð lagt upp til, at formanssessurin skuldi verða hildin uttanfyri, tá ið samgonga varð skipað og landsstýrissessir og nevndar­ sessir í tinginum verða býttir. Soleiðis hevur tað ikki verið, og soleiðis verður tað ikki hesa ferð. Løgmaður ætlar, at samgongan skal vera skipað, áðrenn tingfundin um eina góða viku, og tí fer nýggja samgongan undan for­mans­ valinum at hava avrátt, hvør skal verða tingformaður eftir Hergeir Nielsen, sum er givin í politikki. Kaj Leo Holm Johannesen úr Sam­ bandsflokkinum verður løgmaður, og tí er tað væl hugsandi, at tað verður hin stóri samgonguflokkurin, Fólka­flokk­ urin, sum fær tingformannin. Um tað verður so, so verða tveir kandidatar: Jógvan á Lakjuni og Bjarni Djurholm. Felags fyri teir báðar er, at teir hava verið 1. næstformenn í tinginum. Tingskipanin sigur, at tað er ellis­ formaðurin – elsti maður ella kona á tingi eftir aldri – sum tekur sæti í for­ mans­sessinum sum fyribilsformaður og skipar fyri at valbrøvini verða kannað, og at formaður og næstformenn verða valdir. Tingmenn bera uppskot fram, og síðani verður atkvøtt. Tað er ikki loyvt at hava orðaskifti um val av for­ mansskapinum. Elsti persónur í nýggja tinginum er Poul Michelsen, sum er føddur 22. juli í 1944. Tað verður tískil for­mað­urin í Framsókn, sum fer at sita í formans­ stólinum, tá ið tingið kemur saman og inntil formansvalið er av. Stór útskifting Merkisvert var tað, at ein lítil helmingur av tingmanningini hesa ferð var ný­ valdur. Sekstan, sum hesa ferð eru vald á ting, vóru ikki vald 19. januar í 2008. Talan er tó ikki um so mong spildur­ nýggj andlit, tí fimm, sum eru vald hesa ferð, hava áður verið vald á ting: Bjarni Djurholm, Bárður Nielsen, Henrik Old, Kristina Háfoss og Páll á Reynatúgvu. Og seks vóru síðsta valskeið varafólk á tingi fyri tey, sum lótu tingsessin frá sær, tí tey fóru í landsstýri: Eyðgunn Samuelsen, Helgi Abrahamsen, Edva Jacobsen, Bjarni Djurholm, Aksel Johannesen og Páll á Reynatúgvu. Spildurnýggj á tingi eru Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur, Hanus Samró, Kristin Michelsen, Rigmor Dam, Gunnvør Balle, Sirið Stenberg og Janus Rein. Anfinn Kallsberg, Edmund Joensen, Magni Laksáfoss, Katrin Dahl Jakobsen, Jóannes Eidesgaard, Sjúrður Skaale, Tórbjørn Jacobsen og Hergeir Nielsen bjóðaðu seg ikki fram aftur. Hans Pauli Strøm, Helena Dam á Neystabø, John Johannesen, Kári á Rógvi, Annita á Fríðriksmørk, Bergtóra Høgnadóttir Joensen og Heini O. Heinesen vórðu ikki afturvald. At 16 av 33 eru nývald er størsta lutfalsliga útskiftingin síðani á valinum í 1970, tá ið fimtan av 26 vóru nývald. Minsta broytingin í tingmanningini var á valinum í 1962. Tá vóru bara tríggir av 29 tingmonnum nývaldir. Løgmaður og luttøkan Valúrslitið hesa ferð var merkisvert á so mangan hátt. Løgmaður var stóri sigursharrin í persónligum at­kvøð­um, og tað var merkisvert, at løg­mans­ flokkurin stóð seg betri, enn flokkurin hjá løgmanni plagar at gera. Undan valinum heitti Kaj Leo Holm Johannesen á veljararnar um at vera við til at seta met í luttøku. Metið í val­luttøku er frá 2004, tá ið 92,3 % at­ kvøddu. Løgmaður setti nøsina eftir 93 prosentum, men tað eydnaðist ikki. Val­ luttøkan síðsta leygardag var 86,6 %. Valskipanin og valið Talvan vísir uppgerð yvir, hvussu valið hevði lagað seg, um gamla valskipanin hevði verið galdandi. Hetta er sjálvsagt ein hugsað og óverulig støða. Tað kann væl hugsast, at valið – og serliga býtið av persónligum atkvøðum – hevði verið øðrvísi, um landið aftur hevði verið skipað í sjey valdømi. Um gamla valskipanin hevði verið galdandi á hesum valinum, so hevði Tjóðveldi átt umboð bæði í Norðoyggjum og Eysturoy, og Javnaðarflokkurin hevði átt umboð í Eysturoy Gamla skipanin hevði skift seks út Norðoya 1381 713 504 249 558 63 323 Eysturoyar 1407 2157 838 434 924 398 584 Norðstreymoy 563 681 424 100 433 123 95 Vága 482 616 338 44 245 61 113 Suðurstreym 2061 2700 1928 422 2686 1251 668 Sandoyar 231 75 287 12 270 18 18 Suðuroyar 758 604 1109 29 473 19 82 6883 7546 5428 1290 5589 1933 1883 A B C D E F H Atkvøðurnar á valinum 29. oktober 2001 býttar út á gomlu valdømini