fríggjadagur 16. juni 2000síða 2

JOHN JOHANNESSEN ÚR KEYPMANNAHAVN At NATO-limalondini skuldu gjalda eitt limagjald, ið svarar til 3% av brutto- tjóðarúrtøkuni er eitt opti- malt endamál, ið er gald- andi fyri tey øll. Men tað eru langt frá øll londini, ið rinda hetta limagjald. Orsøkin til hetta er, at tal- an er um smá lond, ið ikki hava ráð til at rinda lima- Hernaðarstøðirnar høvdu ongan fíggjarligan týdning At Danmark hevur fingið avsláttur í limaskapinum hjá NATO er ikki orsakað av hernaðarstøðunum í Føroyum. Hetta greiddi forsætisráðharrin landsstýri- num frá á samráðingarfundinum í gjár gjaldið. Millum hesi londini er Danmark. Danmark hevur nevniliga síðani 1976 ein- ans rindað 2,6% fyri sín limaskap. Men orsøkin til hetta er ikki, at Danmark fær av- sláttur í sínum NATO-lim- askapi fyri, at NATO slepp- ur at hava herstøðir í Grøn- landi og Føroyum eins og landsstýrið hevur ført fram. Í drúgva brævaskiftinum millum landsstýrið og danska forsætismálaráðið undan samráðingunum hev- ur landsstýrið kravt at fáa eina frágreiðing um, hvønn vinning danir hava havt av hernaðarstøðunum í Føroy- um. Men forsætisráðharrin hevur sýtt fyri at greiða landsstýrinum frá hesum. Eisini hevur forsætisráð- harrin sýtt fyri, at hernað- armál skulu vera eitt av punktunum fyri fundin. Beint áðrenn samráðing- arfundin broytti forsætis- ráðharrin kortini støðu. Hann greiddi á fundinum við serligu fólkatingsnevnd- ina, ið fylgir samráðingu- num, frá, at hann fór at koma við frágreiðingini. Verjumálaráðharrin, Hans Hækkerup, hevur ikki hug at koma við viðmerkingum til málið fyrr enn samráð- ingarnar eru lidnar. John Johannessen, For- sætismálaráðið kl. 17.00 Danska stjórnin ætlar sær ikki at góðtaka, at landsstýr- ið fer at leggja størst vekt á at fáa greiðu á skiftistíðini á samráðingarfundinum í forsætismálaráðnum í dag. Tað eru trý mál, ið tað sambært dagsskránni skal samráðast um, og øll hesi Øll punktini skulu viðgerast eins Stjórnin vil ikki seta meira tíð av til at viðgera skiftistíðina á samráðingarfundinum í dag, enn sett verður av til onnur mál punktini skulu viðgerast. Hetta greiddi danski for- sætisráðharrin, Poul Nyrup Rasmussen, frá á fundinum við Føroya-nevndina hjá fólkatinginum á middegi í dag. Landsstýrið hevur annars fleiri ferðir gjørt greitt, at tað er skiftistíðin, ið er mest umráðandi málið, ið kemur fyri á fundinum. Tí ælar tað sær eisini at gera mest við hetta málið. Hini málini, ið skulu við- gerast, eru borgararættindi og samstarv innan umsiting og dómsvald Sambært virkandi for- manninum í Føroya-nevnd- ini, Jan Petersen, metir stjórnin hesi málini vera minst líka umráðandi at við- gera, sum skiftistíðin. Tað er nevniliga umráð- andi fyri danir, at greiða verður fingin á, hvussu far- ast skal fram, um danir skulu hjálpa føroyingum at umsita eitt føroyskt full- veldi. Verður hetta veruleiki, er talan um, at føroyingar keypa eina vøru frá dønum. Og hvussu hetta skal skip- ast, vilja danir hava greiðu á. Jan Petersen, virkardi formaður í Føroyanevndini 3 tíðindablaðið sosialurin Nr. 113 - 16. juni 2000 Lesið eisini Sosialin á Internetinum www.sosialurin.fo Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov Marknaðardeild: Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Blaðfólk: Áki Bertholdsen, Turið Kjølbro Dánjal Højgaard Dagfinn Olsen John Johannessen Sveinur Tróndarson Eyðun Klakstein Høgni Mohr Ítróttur: Jákup Mørk Myndamenn: Jens Kristian Vang Álvur Haraldsen Útgevari, uppseting: Sp/f Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argir Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn Telefon: 311820 Telefax. 314720 e-mail: post@sosialurin.fo Lýsingar: lysing@sosialurin.fo Internet: www.sosialurin.fo Prent: Sosialurin Sosialurin Oddagrein Vágatunnilin og framtíðin Viðmerking: SPURNINGURIN um at gera tunnil undir Vest- mannasund er nógv frammi í fjølmiðlunum, og eingin ivi er um, at hann fer at eiga týðandi part í samfelagsorðaskiftinum í langa tíð fram. Bara tað at farið verður undir at gera fyrsta tunnil av slíkum slag í Føroyum er sjálvandi áhugavert og forvitnisligt í sjálvum sær. Hetta verður ein nýggjur varði í okkara infrastrukturi, sum fer at binda landið enn tættari saman. Tað fer at stytta leiðina millum miðsteðarøkið og eina av høvuðs samferðsluæðrunum til og frá landi okkara, nevniliga flogvøllin í Vágum. Sum so er hetta ein positiv avbjóðing fyri okkara samfelag. MEN nettup tí at hetta er nakað nýtt fyri okkum er so altumráðandi, at ljóskastarin verður settur á verkætlanina frá byrjan. Her eigur einki at verða dult ella undirmett. Og her eiga vit ikki bara at stara okkum blind í tí, sum útlendsku serfrøðingarnir siga og siga ja og amen. Og kanska er nettup júst henda tíðin, tá tilboð verða latin upp og viðgjørd, kannað og eftirmett, tann mest avgerandi av øllum.Nú kann onkur spyrja, hvussu tað ber til, at vit longu eru farin í hernað móti hvørjum øðrum í sambandi við útbjóðingina av vegagerðini! Hvussu verður ikki, tá sjálv tunnilsgerðin verð- ur at fara í gongd? Hvussu og ikki, so eiga tey fólk, sum hava fingið litið upp í hendi ábyrgdina av hesum álvarsliga projekti, at verða opin, varin og ikki minst professionell. Tí fyri tað um eitt samtak kann bjóða seg til at gera arbeiðið fyri minni enn „vit“ høvdu mett, merkir tað ikki, at allar súðir eru syftar og vit bara kunnu seta okkum afturá og halda, at nú gongur alt av sær sjálvum. TAÐ er ein sannroynd, at nærum øll slík projekt við undirsjóvartunlum vit vita um, eru vorðin nógv nógv dýrari enn upprunaliga mett. Vit kunnu taka tunnilin millum Ongland og Frakland, tann undir Stórabelt, tunlar í Noregi osfr. Hóast talan hevur verið um feløg, ið hava havt royndir við slíkum tunlum, eru arbeiðini vorðin nógv dýrari enn ætlað. Nú koma so „somu“ fólk henda vegin og bjóða sær at gera fyrsta tunnil av sínum slag mitt úti í Atlantshavi. Ja tey koma entá og bjóða seg til at gera hann nógv bíligari enn vit sjálvi høvdu mett. Og so eru vit øll so glað so glað. Tað er her vandin lúrir. Og vit hava skyldu til at vera vakin. Í ringasta føri verða tað okkara eftirkomarar, sum koma at rinda gildið. Hava teir, ið bjóða sær at gera arbeiðini, tikið hædd fyri øllum teimum trupulleikum, sum bráddliga tóku seg upp, tá líknandi arbeiði vórðu gjørd aðrastaðni? Hava teir lagt upp fyri? Hava teir so eisini tikið fyrivarni við um tey ivamál, sum kunnu koma fyri júst her? Fyri tað um royndir eru tiknar, hvør sigur so, at hesar geva okkum rætta svarið. Hava vit einki at læra av tunlinum til Sumbiar? Og tað var ikki undir havsins botni! Tað má vera eitt krav til myndugleikar og felagið Vágatunnilin, at aðrir serfrøðingar tjekka av, um tilboðini eru reell og halda. Tað má ikki enda við, at vit bara fáa eitt hol í jørðina fult av sjógvi. Múrarnir fullu eystanfyri! Eitt kommunistiskt stýri fyri og annað eftir fall. Fólkið í hesum londum, sum hevði trælkað undir jarnhæli kommunismunar, hevði endaliga fingið frælsið í hesum somu londum, har mannarættindir og fólka- ræði var ókent fyribrigdi. Var tað onkur, sum loyvdi sær at tala hesum stýrum ímóti, var lagnan: deyða- dómur, arbeiðslega, inn- leggjan á sinnissjúkrahús ella at verða sendur í útlegd. Fólkið fekk frælsi, og vil ongantíð aftur venda aftur til hesi ræðsluskipanir. Nakrir av gomlu leiðaru- num vóru drignir fyri rættin og fongslaðir. Onkur var av- rættaður. Treyðugt so, nógvir av hesum gomlu kommunistum eru enn at finna í politikki eystanfyri. Nú eru teir vornir so fittir og hampuligir, og tað sum teir allir eru felags um er, at teir allir eru sosialdemokrat- ar. Tað funnust eisini før- ingar, sum taldust millum hetta harkalið, sum høvdu gjørt sær kommunismuna til sína religión - serliga ung lesandi á flatlondum. Tey tilbóðu m.a. Lenin, Stalin og Mao og læru teirra, og eitt sum sermerkti hesi øll var, at tey vóru øll rom loys- ingarfólk. Tá so fólkið í Eystureu- ropa gav kommunismuni durafjórðingin, vistu hesi, sum ikki longur taldust millum ungdómar longur, sær eingi onnur ráð, enn at gerast sosialdemokratar (les javnaðarfólk). Hetta minnir ikki sørt um ein ávísan, sum fór í kleystur á gamalsaldri. Ein av hesum monnum tók soleiðis til herfyri í blað- grein, at í javnaðarflokki- num er høgt til lofta og vítt til veggja. Sig so tað. Jú, javnaðarflokkurin hevur roynst sum ein politisk ruskspann tey síðstu árini má ein bara sanna. Manni Persson hevur sett onkrum av hesum fyrr- verandi bekongkommunist- um og loysingarmonnum nakrar spurningar, men allir mala teir uttanum og balla alt inn. Við øðrum orðum fáa teir tað at ljóða, sum um teir ikki meintu nakað við tað teir áður stóðu fyri. Tað er eins og teir skrýggja og halda fyri oyruni, tá onkur minnir teir á, at teir einaferð vóru ramir loysingarmenn. Nei, tað var "bara" sjálvstýti teir vildu hava - hvat tað so er. Eg taki hattin av fyri Arn- birni Thomsen. Hesin dám- ligi og frintligi maður sigur sum er, at hann er komm- unistur og loysingarmaður. Vísi tykkum sum menn! Hví siga tit ikki bara, at tit nú hava broytt meining? Hevði tað ikki verið nógv meiri mannsømuligari, enn at koma við øllum møgu- ligum tvætli? Hví hesir fyrrverandi kommunistar í dag eru so harðliga ímóti, at land og fólk okkara skal fáa frælsi Kommunistar fyrr og nú veit eg ikki, men hugsandi er, at hetta er ein leivd frá tí tíð, áðrenn teir vendu um til javnaðarflokkin, tá teir/ tey lovprísaðu ræðslustýru- num eystanfyri, sum traðk- aði fólksins vilja og ynski til frælsi undir fótum. Mín áheitan á tykkum skal vera: Takið annað skinn um bak og blakið tykkara antifrælsi frá tykkum! Brúkið høvdið heldur til nakað skilagott, tí tað er ikki einans ætlað at heingja hatt- in á. Tað skal annað til, enn at erpa sær av at hava blakað við pappírstallerkum í Fólk- atinginum - tað "roysni" vildu vit helst verið fyri uttan. Kai Vágfjall Torført er at finna líkinda innihald í tí, sum afturhalds- kórið dagliga rópar út um geilar. Hjá afturhaldskóri- num er tað heldur ikki inn- ihaldið, sum telur. Í øllum orðaskiftinum um fullveldi havi eg ikki funnið eitt ein- asta ítøkiligt uppskot um, hvussu vit skulu skipa hetta land, um fullveldisætlanin hjá landsstýrinum ikki kann verða framd á hesum sinni. Tað er einans uppskotið hjá landsstýrinum, sum er møg- uligt og ráðiligt at seta í verk, tí hetta uppskot er gjøgnumarbeitt, tað hevur eina greiða ætlan fyri fram- tíðina, og tað sigur greitt frá, hvar ábyrgdin skal liggja. Rópini frá afturhaldskóri- num hava einans til enda- máls at grugga og gera fólk í ørviti, soleiðis at tey hvørki skulu vita út ella inn. Lítil dugur í aftirhaldskórinum Tað, sum afturhaldskórið ber fram, er láturligt og utt- an trúvirði. Afturhaldskórið melur rópandi uttan um kjarnuna í trupulleikanum. Tey tora ikki at viðgera sjálvt málið; ella duga tey ikki (?) Ístaðin ríður aftur- haldskórið niðarlaga, og brúkar persónliga útspilling sum vápn í stríðnum ímóti at vinna Føroyum fullveldi og satt fólkaræði. Royna at grugga Lítið skil er í rópunum frá afturhaldskórinum. Ta einu løtuna vilja tey hava meira sjálvstýri, í somu løtu vilja tey hava meira samband. Eina aðra løtu vilja tey hava blokkin burtur, og í somu løtu skal hann minkast. Vit skulu vera serstøk tjóð, men samstundis skulu vit vera danskir ríkisborgarar. Fel- ags fyri øll hesi mótstríð- andi uppskot er, at tey verða einans brúkt til at grugga við. Tey eru als ikki ítøkilig og kunnu einans vera til ó- bótaligan skaða, skuldi tað ótrúliga hent, at tey vórðu sett í verk. Fólkaræði í Føroyum Allir føroyingar, sum hava áhuga fyri politisku stýring- ini av landinum, eru samdir um, at ríkisrættarliga støðan má og skal broytast. Tilvild- arliga og ábyrgdarleysa stýringin av landinum og landsins virðum má ikki kunna koma fyri aftur. Hetta vísti úrslitið á seinasta løg- tingsvali, og tað er júst hetta, sum sitandi samgonga hevur sett sær fyri at seta í verk. Nú er tað fólksins vilji, sum skal standa sína roynd – føroyska fólkaræð- ið skal sleppa at slíta sínar fyrstu barnaskógvar. Men afturhaldskórið hev- ur fingið ilt í búkin. Tað er firtið og í øðini av, at eitt ættarlið av yngri og dugna- ligum politikarum vil kroysta tær gomlu, korruptu og ódugnaligu afturhalds- kreftirnar út av Føroya Løg- tingi. Hetta er eisini ein týð- andi partur av søguni um stríðið at vinna føroysku tjóðini politiskt frælsi og fólkaræði. Uppblást hálovan av útlendskum posamati Og afturhaldskórið rópar al- samt harðari, uttan innihald, uttan vit og skil, uttan at hava nakað at seta ístaðin, uttan vónir um nakra fram- tíð, uttan vilja ella áræði at taka stríðið upp, um á skuldi staðið. Bara tómt orða- skvaldur við uppblástari há- lovan av øllum útlendskum posamati og niðurgerð av øllum heimligum royndum at fáa føroyingar at standa saman um hesa sjálvsøgdu skyldu: at taka við endaligu og fullu ábyrgdini av landi okkara. Trokað út á ytstu gátt Hetta er tað, sum aftur- haldskórið ikki orkar at síggja verða framt í verki. Afturhaldskórið vil jarð- leggja allar veruligar roynd- ir at seta á stovn fólkaræði í Føroyum. Afturhaldskórið kennir seg trokað út á ytstu gátt, um henda gongd heldur fram. Tí rópar aftur- haldskórið so hart í dag. Í oddagreinum í teimum báð- um størstu bløðunum verð- ur tann gamla, ábyrgdar- leysa og ódugnaliga polit- iska linjan róst upp til skýggja, meðan teir nýggju og frískaru várvindarnir fáa skot fyri bógvin. Føroyingar skulu gloyma fortíðina Afturhaldskórið roynir at kasta torvmold í eyguni á fólki, so at føroyingar skulu gloyma fortíðina. Tá før- oyska samfelagið fór á hús- agang og livifóturin lækkaði eini 30-40% eftir nøkrum heilt fáum árum, vóru vit partur av sokallaða ríkisfel- agsskapinum. Ein lítið virðilig støða at koma í sum tjóð. Slíka pínufulla støðu høvdu vit ikki kunnað kom- ið út í, um vit sjálv høvdu havt evsta vald í øllum pol- itiskum málum. Slíka pín- ufulla støðu vilja vit ong- antíð enda í aftur. Men afturhaldskórið trýr, at føroyingar eru gloymskir og minnast stutt. Um mann bara gevur teimum nøkur gylt lyfti og gyklar eitt sind- ur fyri teimum; vertin á, hvørt hesi lyfti verða upp- fylt ella ikki. Skipið skal sigla Neyvan fer at gangast róp- andi afturhaldskórinum eftir vild hesaferð. Skipið er sigl- ingarklárt. Skiparin er til reiðar á brúnni. Hann skal bara geva boðini um at loysa, tí siglast skal. Og eftir á bryggjuni stendur tað róp- andi afturhaldskórið. Tað fær kanska aftur ein kjans næsta túr. Velbastað 23. mai 2000 John Dalsgarð Rópandi afturhaldskórið vil bara grugga