fríggjadagur 18. november 2011síða 19

19 Fríggjadagur 18. november 2011 · Nr. 134 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Tað var av sonnum ein løgin og blandað kensla eg sat við, mín fyrsta starvsdag á Løg­tingi leygardagin 12. november. Eyðmýkt, stoltleiki og virðing fyri starvinum og uppgávuni, ið liggur fyri framman, vóru helst tær kenslur, ið trokaðu seg longst fram hesa løtuna. Teimum á baki komu tó allar hinar, ið samanlagt best kunnu lýsast sum ørkymlaðar kenslur. Valúrslitið var á mangan hátt ørkymlandi, og eg havi hugsað nógv um, hvussu tað skal tulkast. Sam­gongu­ skjalið kann bert lýsast sum órógvandi, og eg royni at greina, um tað, sum er sett út í kortið, er tað sum veljarin hevur ynskt. Eri væl vitandi um, at góð­trúgvin skal man ikki vera í politikki. Men at eg longu á fyrsta arbeiðsdegi var tilreiðar at kasta flestu av illusjónunum yvir borð, vardi meg tó ikki. Tað var greitt, at veljarin ynskir borgarligan politikk. A og B vórðu størstu flokkar, har er onki at fara skeivur av. Fair enough! Nógvir veljarar atkvøddu uttan iva fyri skattalætta. Men eg loyvi mær stórliga at ivast í, um veljarin hevði ætlað, at bara tær høgu lønirnar skulu fáa lætta, með­ an meirilutin av løn­tak­ar­ unum, sum eru miðal- og lág­ lønt, onki fáa. Eg trúgvi nógv kenna seg álvarsliga snýtt. Ikki av A, tí har er frymilin, at tey sum hava, skulu fáa meir. Men av B, ið týðiliga segði nei til skattalætta og H, sum altíð hevur talað søk teirra veiku. Veljarin valdi 10 kvinnur á ting. Eitt søguliga høgt tal, sum átti at boðað frá, at nú gongur rætta vegin. Men bert ein kvinna sleppur í lands­stýrið av íalt 8. Hetta var neyvan tað sum veljarin ynskti. Eg trúði - góðvarin - at sjálvstýrisrørslan hevði fing­ ið meirilutan eftir valið, 19 ting­fólk av 33 er ein greið­ur meiriluti. Og eg var sann­førd um, at hetta fer sjálv­sagt at síggjast aftur í sam­gongu­ skjal­inum, og vit fara - um enn sera spaku­liga - so tó støðugt halda kósina á sjálv­ bjargnis­leið. Men eg fór so dyggiliga skeiv. Beint hinvegin, hava allir sokallaðu sjálv­bjargnis­ flokkarnir fullkomiliga av­ reitt sjálvstýrishugsjónina fyri at metta búkin. Og hetta er størsta valsvik, hugsast kann. Tí eitt er heilt greitt: Veljarin atkvøddi IKKI fyri at røra blokkin. Bert B við 8 av 33 atkvøðum ynskti at hækka blokkin, meðan 24 av 33 tinglimum eru valdir inn uppá, at vit gera ikki hesa dáragerð og størsta aftur­stig á sjálvstýrisleið í manna- minni, at tiðna og hækka blokk­in. Og nú frættist, at nýggja landsstýrið ikki ætlar, at arbeiðið við stjórnarskipani skal halda fram. Eg havi tor­ ført við at finna orð, ið lýsa, hvussu hugstoytt tað er, at afturhaldið skal hava fingið slíkar fastatøkur í fyrrverandi sjálvstýrisflokkarnar. Allastaðni eg komi, hitti eg ill, flóv, vónbrotin og frustre­raði fólk, ið siga: Hetta var ikki tað vit valdu! Á facebook er mest nýtti setningur hesar dagarnar: Grát mítt elskaða land. Hóast nógv er ómetaliga harmi­ligt í ætlaða politikk­ inum hjá nýggja landsstýri­ num, skal ongin ivast í, at Tjóðveldi ætlar ikki at svíkja sínar veljarar. Vit fara at arbeiða hart, mið­víst og kon­ struktivt við øll­um málum, ið kunnu føra Føroyar framá. Tað verið seg við samgonguni ella saman við hinum í and­ støðuni. Men aðalmál okk­ ara fer altíð at vera, at skapa eina grund­leggj­andi trúgv uppá okk­um sjálvi sum land og fólk. Støðugt at vísa á møgu­leik­ar­nar heldur enn forð­ingar­nar. Og at kveikja undir treystið og sjálvs­álitið, soleiðis at tað altíð eru vit sjálv, ið skulu finna loysn­ irnar uppá tær avbjóðingar, samfelag okkara stendur yvir­fyri. Okkara partur skal ikki liggja eftir. Var hetta tað, ið veljarin ynskti? Gunvør Balle tingkvinna fyri Tjóðveldi At umleggja okkara skatta­ skipan til flatan skatt, verð­ur ein grundleggjandi upp­gerð við okkara væl­ferð­ ar­samfelag. Gjógvin mill­um vælbjargin og fátøk fer eftir fáum árum at ger­ast ógvus­ liga djúp, og Før-oyar verða eitt rættuligt stætta­sam­ felag. Nýggja samgongan hev­ ur tvey aðalmál. Annað er at geva ein trivaligan skatta­ lætta, ið einki gevur teimum, sum tørva mest. Eitt pikka líti sindur til tey í miðjuni, og øðiliga nógv til tey, sum longu eru best fyri. Hitt málið er at gera okkum meira bundin av donskum veitingum, fyri millum annað at fíggja skatta­lættan. Tá nógv minni kemur í landskassan, mugu partar av vælferðartænastunum í fram­tíðini byggja á brúkara­ gjøld. Har verður eingin veg­ur uttanum. Vit fara at flyta okkum yvir í eitt sam­ felag, har summi hava ráð til allar neyðugar heilsu- og almannatænastur, men onnur ikki. Sosialur ójavni kostar Føroyar eru eitt av heim­ sins sosialt mest jøvnu sam­ feløgum. Fá eru øðiliga rík, og nøkur fá eru veruliga fátøk. Tey allar flestu liggja í breiða miðskaranum. Tað er ikki av tilvild, at norðurlendsku samfeløgini eru bygd á eina samhaldsfasta skipan, har borgararnir eftir førimuni gjalda til felagskassan. Eitt javnari samfelag tryggjar, at øll hava somu tilboð um ókeypis almanna- og heilsu­ tænastur. Tað ger, at ikki alt ov ógvus­ligur munur verður á heilsustøðu, miðallivialdri, útbúgvingarstøði og livi-um­ støðum sum heild. Hóast ikki fullfíggjað, so er ein hampilig sosial javn- vág, sum fyribyrgir ov stórari ónøgd og harvið eisini ófriði. Tí eru hesi samfeløg eisini frið­arlig samfeløg. Hetta er ein av orsøkunum til, at vit í Føroyum hava lítið av krimi­ naliti. Skattalætti má venda rætt Tað er ikki burturvið at geva skattalættar í trongum tíðum. Tvørturímóti. Skattatrýstið á vanligari lønarinntøku, er ov høgt, og tí gav eisini Tjóðveldi í okkara valskrá lyfti um eina skattaumlegging. Men, lættin má venda soleiðis, at hann veruliga ger liviumstøðurnar lættari, og gevur mest har, sum tørvurin á er størstur – til dømis hjá barnafamiljum. Hetta er samstundis bú­ skaparliga tað klókasta, tí hesir pengar fara beint útaftur í virksemi og forbrúk, sum stimbrar búskapin. Ætlaði skattalættin hjá BADH stimbrar nógv minni, enn hann kundi gjørt, og fer at skapa víðfevndan sosialan ójavnvág. Vilja vit gera Føroyar til eitt samfelag við stórum stættarmuni? Vóni at fólksins svar er eitt rungandi NEI! Vilja vit Før­oyar sum stættasamfelag? Bjørt Samuelsen tingkvinna Andrea Heindriksdóttir, forkvinna í skúlastýr­ in­um fyri Komm­unu­ skúlan, hevur í al­menn­ um skrivi spurt, hvørj­ar ætlanir eru fyri fram­ tíðar­støðu Komm­unu­ skúlans? Umframt at hund­ dálka kommununa fyri líkt og ólíkt í sam­ bandi við støðuna hjá hes­um skúla, verður undir­ritaði ákærdur fyri út­sagnir, sum skulu vera ótíðarhóskandi, óvirði­ligar og brot á alla fyrisitingarliga sið­ venju. Eg skal við virðing fyri skipanini við skúla­ stýrum lata nógv av hes­um fara aftur við borðinum, tó at henda roynd til at loypa øsing í fólk sømir seg illa. Kommunuskúlin Sambært forkvinnuni í skúlastýrinum er málið sera einfalt. Skúlin treing­ir til ábøtur, fá tað ornað, so er alt gott við Kommunuskúlanum. Hetta er bara ikki so einfalt, als ikki. Høv­uðs­ bygningurin frá 1956 er óegnaður sum skúli, og skal hann gerast til ein skúla, sum lýkur nútíðar krøv til undirvísing, skulu umfevnandi um­ bygg­ingar og nýbygg­ ing­ar til. Hetta er sjálvandi sera kostnaðarmikið. Tað er skylda hjá bý­ráð­ num at spyrja, um hetta yvirhøvur loysir seg fíggjarliga so væl sum fak­liga. Sjálvt um tað snýr seg um Komm­unu­ skúlan og miðbýin. Hesum og øðrum spurn­ingum hevur um­ sitingin síðan summar- frítíðina arbeitt við. Eg havi givið umsitingini neyðuga tíð og frið at arbeiða við málinum. Eisini tá forkvinnan í skúlastýrinum fyri Komm­unuskúlan í yms­ um skrivum – stund­um til mín, stundum til allar býráðslimirnar, hevur lagt trýst á og gramt seg um, at einki hendir við Kommunuskúlanum. Tá havi eg svarað, at skúlastýrið fær boð, tá málið er klárt at leggja fyri skúlastýrið. Hetta alt í greiðum samsvari við fólkaskúlalógina. Skúlin í kommununi Og nú er tað klárt. Um­ sitingin hevur latið úr hondum eitt álit, sum mentamálanevndin fer at viðgera fyrsta dagin. Hetta er eitt sera áhuga­vert og framsøkið álit, har skúlaskipanin í allari kommununi verður viðgjørd eins og støðan hjá einstaka skúlanum nú og næstu árini. Hóast kommunan síðstu árini hevur bygt tveir nýggjar stórar skúlar fyri upp móti 400 milliónum krónum, so er íløgutørvurin í skúlar, hvørt tað er til umvæling ella bygging, ikki minni tey komandi árini. Øllum er greitt, at hetta er ein stór avbjóð­ ing. Men hetta er avbjóð­ ingin, sum býráðið og tey 11 skúlastýrini í Tórs­havnar kommunu nú skulu til at viðgera og vónandi finna fe­ lags stev um – eisini um fram­tíðar­støðu Komm­ unu­skúlans. Kommunu­ skúlin – skúlin í kommununi Heðin Mortensen borgarstjóri