mánadagur 21. november 2011síða 12

Mánadagur 21. november 2011 · Nr. 135 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Rannvá G. Fossaberg Í síðstu viku høvdu lærarar og næmingar í Tórshavnar Kommunuskúla eina venj­ ing, ið skuldi vísa, hvussu mannagongdin er, um ein persónur kemur inn í skúlan við skotvápni. Und­ir venjingini skuldu næm­ing­ arnir millum annað draga gardinurnar fyri og síðani leggja seg niður á gólvið beint undir vindeygunum. Tóra Petersen, sálarfrøð­ ingur á psykiatriska deplinum á Landssjúkrahúsinum, undr­ ast á, at tílíkar venjingar fara fram í skúlunum í Før­oyum: – Hetta er alt ov dramatiskt og ger uttan iva ein stóran part av næmingunum ótryggar, sigur Tóra Petersen, sum í løtuni er undir víðari útbúgving innan sálarlig trauma hjá børnum og ungum. Skulu kenna mannagongdina Mentamálaráðið fekk fyri tveimum árum síðani eina áheitan frá løgregluni, um at allir skúlar skulu hava leið­ reglur fyri, hvussu lærarar og næmingar skulu bera seg at, um onkur skuldi komið inn í skúlan við skotvápni. Olavus Jespersen, sum er leiðari á skúladeildini í Menta­málaráðnum, heldur tað vera skilagott við tílíkum leið­reglum: – Løgreglan heitti á okkum um at fáa hesar leiðreglurnar við í tilbúgvingarætlaninar hjá skúlunum, tí hetta eru hend­ingar, sum koma fyri í øðrum londum, og hóast tað er lítið sannlíkt, at tað hendir í Føroyum, so er betri at vera fyrivarin enn eftirsnarin, sigur Olavus Jespersen, sum vísir á, at enn eru tað ikki allir skúlar í landinum, sum hava havt eina venjing, eins og Tórshavnar Kommunuskúli hevði í síðstu viku. Hann heldur tað vera av stórum týdn­ingi, at bæði lærarar og næm­ingar vita, hvat tey skulu gera, um so er, at eitt fólk við skot­vápni kemur inn í skúlan: – Mentamálaráðið hev­ur til­búgv­ingar­ætl­anir í sam­ band við so nógv annað, og nú er tað soleiðis, at manna­ gongdin í hesum sambandi er munandi øðrvísi enn manna­ gongdin í samband við eitt nú eldsbruna í skúlanum, sig­ur Olavus Jespersen. Sam­bært honum er tað um­ráð­andi, at tey ikki leypa ótta á næm­ ingarnar við kunn­ing um leiðreglurnar og venjingum, sum lærarar gera saman við børnunum: – Vit hava roynt at gjørt tað soleiðis, at mannagongdin ikki skal virka ógvuslig upp á næmingarnar, men ístaðin verða upplýsandi, sig­ur Olav­ us Jespersen um venj­ing­ar­ nar. Børnini verða skelkað Tað eru fleiri orsøkir til, at sálarfrøðingurin Tóra Pet­ er­sen heldur, at tílíkar venj­ ingar ikki eiga at finna stað í føroysku skúlunum: – Børn heilt upp í tólv ára aldur hugsa ógvuliga ítøkiliga. Tað vil siga, at hoyra tey um eina tsunami í Teilandi, so verða tey bangin fyri, at tað eisini fer at henda í Føroyum. Eitt annað dømi um, at børn ikki duga at hugsa abstrakt, er um ein drong, sum skuldi koyra í undirsjóvartunnli, og tí ætlaði hann at hava tráðu við sær, greiðir Tóra Petersen frá. Hon leggur afturat, at kunningin og venjingarnar, í samband við mannagongdina um skotvandi er í skúlanum, kann best lýsast á ein hátt: – Hetta er sum at skjóta star­ar við høglbyrsu. Tað kann hugsast, at nógvir næm­ ingar gerast rættiliga for­ skrektir av hesum leiðregl­un­ um og venjingini, sigur Tóra Petersen. Umframt at børnini kunnu gerðast ótta­full og kenna seg ótrygg, so kann ein avleiðing av hesi kunningini til børnini verða, at tey blíva bangin fyri at fara í skúla: – Børn reagera ógvuliga ymiskt upp á tað, tey hoyra og síggja í gerandisdegnum, og ein reaktión upp á kunn­ ingina um, hvussu tey skulu gera, um onkur kemur inn í skúlan við byrsu, kann verða, at børnini fara at reagera upp á menn og uppfata teir sum vandamiklar, fortelir Tóra Peter­sen. Børn nýtast ikki kunningina Olavus Jespersen frá skúla­ deildini í Mentamálaráðnum leggur stóra dent á, at leið­regl­ urnar og kunningin á ongan hátt skulu gera næmingarnar bangnar, og hann heldur, at næmingarnir duga at skilja tilbúgvingarætlanina: – Børn og ung í dag síggja so nógv á netinum, í filmum og í sjónvarpi, og tey vita, hvat er veruleiki og skilja tað, tá mann tosar um møguligar vandar, sum tó mest sannlíkt ikki koma fyri, heldur Olavus Jespersen. Tað er Tóra Peter­ sen ikki samd í: – Trupulleikin er júst tann, at vit vita frá sálafrøðiligum kanningum, at børn duga ikki serliga væl at fyrihalda seg til tíð og distansu. Av tí at vandin, fyri at onkur skal koma inn í ein føroyskan skúla við skotvápni, er so lítil, so er eingin orsøk til at upplýsa næmingarnar um hetta, sigur Tóra Petersen. Sambært Olavus Jesper­ sen er ætlanin, at skúlar sam­an við løgregluni skulu gera eina tilbúgvingarætlan, um ein skottilburður skuldi komið fyri. Hann ímyndar sær, at skúlarnir so fara at hava eina trygdarvenjing eina­ferð um árið; – Eg rokni við, at tað verð­ur soleiðis, at mann fer at hava ein tílíka venjing líka ofta, sum mann hevur venjingar í samband við eldsbruna í skúlanum, sigur Olavus Jespersen. Tóra Peter­ sen heldur ikki, at hetta er ein gongd leið: – Fyrst og fremst meti eg hetta vera meira møði enn føði fyri børnini, tí tey gerast óttafull. Harafturat haldi eg, at um skúlarnir partú vilja hava greiða manna­gongd í samband við skot­tilburð í skúlanum, so skulu lærararnir kunnast og læra mannagongdina, men børnini hava best av at verða hesa vitanina fyri uttan, heldur Tóra Petersen. Skúlar gera børnini bangin Trygd At gera trygdarvenjing við næmingum, so tey vita, hvussu tey skulu gera, um fólk við skotvápni kemur í skúlan, skapar ein óneyðugan ótta hjá børnunum. Tað heldur Tóra Petersen, sálarfrøðingur Modellmynd Hetta er sum at skjóta star­ar við høgl­ byrsu. Tað kann hugsast, at nógvir næm­ingar ger­ ast rættiliga for­skrektir av hesum leiðregl­un­um og venjingini