mikudagur 23. november 2011síða 22

Mikudagur 23. november 2011 · Nr. 136 22 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Miðvikan Bókin er serliga ein umrøða av 20 av teim­um vanlukkum, sum hava rakt føroyska samfelagið frá skaða­deg­num í Hesti 1919 til “Stella Argus” 1957. Tískil er hetta ein munandi part­ur av lagnusøguni hjá før­oysk­ um fiskimonnm og eisini hjá før­ oyingum yvirhøvur. Hetta er samstundis í breiðari merking ein lýsing av tí, ið havið hevur kostað føroyingum. Tann størsta vanlukkan nakran­ tíð var millum 1580 og 1600. Dagurin sigst at vera 25. apríl. Henda dag­in brast hann á við stormi av land­ nyrðingi, og 50 bátar gingu burtur. Hildið verður, at millum 200 og 300 menn druknaðu. Teirra millum vóru allir arbeiðs­ førir menn í Mykinesi. Serliga vóru tað tristar, sum tá vanliga vórðu nýttir til útróður, sum ikki bóru boð í bý. Tá varð tað eftur hetta forboðið at fara til havs við so smáum bátum. Bókin hjá Heina Madsen “Fær­ øernes hvornaar skete det” greiðir frá nógvum av hesum vanlukkum. Bert frá 1870 eru umrøddar úti við 200 vanlukkur á sjónum, sum kostaðu 1.250 mannalív. Aftast í nýggju bókini er eisini eitt yvirlit yvir hesar vanlukkur. Tað eru uttan iva enn fleiri vanlukkur enn. Umframt eru eisini nógvar vanlukkur, har einstaklingar eru deyðir við skipi. Tískil er samlaða talið heilt fitt hægri enn tað nevnda. Men her fæst ein hylling á, hvussu vandamikil gerandisdagurin var í Føroyum. Tað er ótrúligt, at før­oyska samfelagið hevur hórað undan við slíkum mannfalli! Søgan hjá 300 fiskimonnum Bókin umrøður lagnurnar hjá um­ leið 300 fiskimonnum. Umframt at greiða frá sjálvum vanlukkunum verður eisini greitt frá søguni hjá nógvum av hesum monnum. Serliga væl verður greitt frá umstøðunum hjá teimum, sum sótu eftir. Sigast kann, at hóast umstøðurnar vóru truplar, so eydnaðist einkjum og børnum í flestu førum at koma undan. Eg kendi einki dømi um, at tað ikki eydnaðist. Tað verður meira enn eina ferð tikið til, at einkjurnar vóru tær veruligu hetjurnar í Føroyum. Tað er eisini so satt sum tað er sagt. Bókin er 400 síður til støddar og hevur eisini nógvar myndir, fleiri teirra eru rættiliga forvitnisligar. Í mun til síðutalið verður hon bílig, hon kemur bert at kosta kr. 250 í bókahandlunum. Bókin er fyrst og fremst bygd á munnligar keldur. Tað er ein hópur av fólki, sum hava givið síni íkøst. Tað er hetta, sum ger bókina so viðkomandi. Fleiri teirra eru ikki okkara millum longur. Ofta hevur tað tískil verið í síðstu løtu, at hesar frásagnir eru varðveittar. Ein stórur partur av tilfarinum hevur verið í Miðvikuni. Ofta hava lesarar ynskt eftir, at fáa hetta tilfar meira atkomiligt í bókalíki, og er tað nú gjørt. Í nógvum av hesum tilfari eru meira ella minni komið afturat. Fleiri partar er tó heilt av nýggjum, so sum partarnir um ”Onnu”, ”Florens” og ”Doru.” Perman á bókini sigur annars meira enn nógv orð. Hetta er máln­ ingurin “Sakn” hjá Sámal J-Mikines. Hetta er ein av hansara kendastu málningum. Bygdin Mykines, og eisini ættin hjá málaranum Miki­ nes, var eisini hart rakt av van­ lukk­um og sjúku. Tað sigst, at máln­ingin Sakn gjørdi Mikines lidna í sambandi við ”Neptun” í 1934, har nógvir menn úr Mykinesi vóru við. Inni í bókini eru fleiri málningar hjá Mikines um sama evni endurgivnir í litum. Eisini er Ing­álvur av Reyni umboðaður í bók­ini við tekningum. Tað hevur verið skrivað av øðrum um summar av hesum vanlukkum. Men í hesi bók er meginparturin av tilfarinum ikki alment kent áður. Bert í avmarkaðan mun er tikið í tað, sum onnur hava skrivað, fyri at kunna fáa vanlukkurnar lýstir í síni heild. Her skal gevast ein hylling av innihaldinum í bókini við at umrøða teir ymsu partarnar í bókin: Skaðadagurin í Hesti Í 1919 hendi fyrst tann vanlukkan, at ein bátur við 4 monnum ikki kom aftur av útróðri. Tá fór ein annar bátur við 7 monnum at leita eftir tí fyrra bátinum. Men tað hendi tað vanlukkuliga, at hesin bátur heldur ikki kom aftur. Tískil misti tann lítla bygdin í Hesti 11 menn í senn. Enn livir eitt av teimum børnum, sum blivu faðirleys tá, og er hetta tann nú 96 ára gamla Ingibjørg Hansen, sum giftist til Gøtu. Hon hevur greitt frá, hvussu hon minnist hesa hending, og hvussu lívið var eftir vanlukkuna. Ein onnur kelda er Kristian Djur­ huus, løgmaður. Skaðaárið 1920 við 61 sjólátnum 1920 gjørdist tað ringasta skaðaár í nýggjari tíð við 61 sjólátnum. Tá fórust fýra skip: “Helena” av Tvør­ oyri við 20 monnum, “Kristina” úr Klaksvík við 16 monnum, “Karin” úr Vági við 13 monnum og "Puritan" úr Havn við 6 monnum. Ein postbátur fórst í Vestmannasundi við fýra fólk­um, og tveir mans fórust á út­ róðri. Kjølbro hevði beint keypt “Krist­ inu” og slapp ikki at tryggja hana til fult virði. Hann mundi farið á húsagang longu tá. Men bankin hevði tiltrúgv til Kjølbro og eggjaði honum at halda áfram. Skipari á “Kristinu” var Axel Sivertsen frá Gjógv. Hann var trú­ lovaður við Elsu á Biskupstøð, og tey skuldu giftast, tá ið hann kom heim aftur. Men sjálvt eftir, at vissa var fyri, at eingin fór at koma aftur, helt Elsa áfram við at seyma brúðarútstýr! Hon kundi snøgt sagt ikki fáa seg at trúgva, at Axel ikki kom aftur Hóast hon giftist seinni, gekk Elsa alt lívið við ringinum hjá Axeli. Hetta var trúfesti við lít, sum tað eisini eru onnur dømi um. 1924 enn eitt vanlukkuár við 45 sjólátnum Í 1924 gekk “Anna” av Toftum burtur við 17 monnum við Grindavík á Suðurlandinum. Teir vóru á veg til Reykjavíkar við sjúkum manni. Sum oftast fingu burturgingnu fiskimenninir váta grøv, men í hes­ um førinum komu 14 lík upp á land, og tey vórðu jarðað í gamla kirkju­ garðinum í Reykjavík. Menninir fingu eina stórsligna jarðarferð, har íslendingar eisini fingu víst sín sam­huga við føroyingum. Tá kom eisini til sjóndar, hvussu væl tað kom við at hava gott fólk í landi. Ein teirra var Alfred Petersen, sjómanstrúboði, sum tók sær av av føroyskum fiskimonnum í Íslandi. Ein annar var danski sendi­mað­ urin Frank de Fontenay, sum skipaði fyri jarðarferðini, og sum hevði stóra umsorgan fyri føroyskum fiski­monnum. Hann kom seinni til Føroya at vitja tey eftirsitandi, og hann kom ikki tómhentur! "General Gordon" av Tvøroyri gekk burtur við 19 monnum. Fleiri frásagnir, óheftar av hvørji aðrari, benda á, at teir vóru niðursigldir av bretskum trolara. "Sjóriddarin" úr Vági fórst við 8 monnum. 1927: Florens og Riddarin Ein tann mest umrødda vanlukkan, sjálvt í nýggjari tíð, var, tá ið sam­ an­stoytur var millum “Florens” og “Hafstein”, og sjey menn á »Havið tók teir« Søgan um teir, sum ikki bóru boð í bý Komandi týsdag kemur bókin »Havið tók teir« í bókabúðirnar. Í hesi Miðviku skal verða greitt eitt sindur frá bókini og innihaldinum Jarðarferðin av manningini á “Onnu” í 1924. Her síggjast tær níggju kisturnar frammi í kóri. Óli Jacobsen Havið tók teir – Søgan um teir, sum ikki bóru boð í bý Forlagið Tjørnu t Søgan um teir, sum ikki bóru boð í bý ð Havið tók teir Óli Jacobsen 13/11/1