fríggjadagur 2. desember 2011síða 48

nr. 140 · 2. desember 2011 16 VIKUSKIFTI Bók Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Nýggj bók, sum tekur støði í ráðstevnu í Norðurlandahúsinum, viðger Gud og kristindóm í átta ymiskum og mót­stríð­andi innleggum. Er Gud til? Hevði Darwin rætt? Kann politikkur byggja á trúgv? Kann kristindómurin vera skaðiligur? Tað eru spurningarnir, sum verða settir í bókini, og sum átta høvundar svara. – Hesir spurningar seta aftur og aftur dagsskránna í altjóða kjakinum um átrúnað, virðir og lívsáskoðan. Men hóast kristindómurin er ein fast­ grógvin partur av føroyskari ment­ an, er tann kritiska og djúptøkna við­gerð­in av slíkum spurningum ikki sjónlig í Føroyum, siga teir, sum hava rit­stjórn­að bókina, Heini í Skorini og Janus á Ryggi. Tey, sum skriva í bókini eru hesi: Er Gud til? Rói Patursson og Símun Absalonsen. Hevði Darwin rætt? Hans Andrias Sølvará og Heðin Lamhauge. Kann politikkur byggja á trúgv? Hanus Kamban og Rúni Rasmussen. Kann kristin­dómurin vera skaðiligur? Ása Johannesen og Jákup Reinert Hansen. Nýggja bókaútgáva setir spurningar um Gud, sum frøðingar, rithøvundar og onnur royna at svara og hugleiða um Er Gud deyður? Átrúnaður við skynsemi Hanus Kamban »Øll, sum stíga fram í politikki og siga seg umboða ella kenna Guds vilja ella ætlan, í roynd og veru umboða eina minkaða, skerda og kanska stundum spilta ella avskeplaða Guds-hugmynd. Á hin bógvin ber til at siga, at ateisturin, sum sigur seg ikki trúgva upp á Gud, óbeinleiðis letur upp fyri Guds-hugmyndarinnar endaloysi og markloysi. Hann ella hon kann tí stundum standa hesum hugtaki nærri enn tann trúgvandi (...). Religión er tó ikki bara trúgv ella abstrakt hugsan, men partur av mentan og sosialum lívi. Í hesum leikluti er hon eftir mínum tykki ein róttøkin megi, ein frumtørvur, og tað er líka so høpisleyst at vilja avtaka hana sum at vilja avtaka tjóðina ella kynslívið. Tað er tí skilabest at leggja seg eftir at liva við hesum tørvi, við virðing, við skynsemi, við hógv og við eftirliti.« Misti barnatrúnna Rói Patursson »William Heinesen skrivar um fyrstu ferð, hann møtti Christian Matras, sum var komin til Havnar at ganga í realskúla. Christian segði seg vera fríteinkjara. Tann missiónsávirkaði William var heilt forfardur: »Er eingin Gud? Men so kunnu menniskju gera alt tað illa, tey vilja!« – Nei, svaraði tann 13 ára gamli bygdardrongurin, »tí eitthvørt er til, ið rópast fyri moral.« Tað vóru óivað diskussiónir um rætt og skeivt, um synd og helviti, sum gjørdu, at mín barnatrúgv misti støðufestið. Tað var serstakliga hugsanin, at tað rætta og góða var tað, sum Gud vildi, og tað skeiva og illa var tað, sum var í stríð við Guds vilja. Og tann, sum gjørdi móti Guds vilja, kom í helviti, og tann, ið fylgdi Guds boðum, kom í himmalin. Eg helt, at hetta var bæði óskiljandi, órættvíst og óhugnaliga ljótt. Tað góða má t.d. vera, at vit hjálpa øðrum, tí tey hava hjálp fyri neyðini – ikki tí, at vit vænta at sleppa í himmalin afturfyri. Og tað hevur enn minni moralska meining, at vit eru góð ímóti øðrum, tí annars fara vit til helvitis.« Undirhald sum í Hollywood Heðin Lamhauge »Tey, sum seta spurnartekin við menningarlæru Darwins ella biðja um prógv, verða skýrd modernaðir trúarvillingar og býttlingar. Men framtíðin fer at vísa, at darwinisman var ein naturalistisk hypo­tesa við nógvum veikleikum, ið tók sær einkarrætt innan náttúruvísindi og onnur vísindaøkir. Og royndirnar at útihýsa øllum vísindaligum atfinningum, ikki minst í ES-lóggávu, fara at gerast truplari og truplari (…). ES-resolusjón 1580 frá 2007 heitir inniliga á limalondini um at viðurkenna darwinismuna sum einasta vísindaliga ástøði í náttúrufrøði. Tað er undirhald a la Hollywood, tá samtyktin leggur áherðslu á, at stabiliteturin og framburðurin í Europa kemur í stóran vanda, um darwinisman ikki fær innivist hjá vísindunum.« Halleluja-útgáva av gudloysi Símun Absalonsen »Seinnu árini hava vit fingið eina nýmótans halleluja-útgávu av gudloysi ella ateismu, sum sigur, at fólk, ið trúgva á Gud, eru annaðhvørt býtt, óupplýst ella ónd. Men tað finnast fleiri rationellar grundgevingar fyri, at Gud finst, bæði í tí deyðu og livandi náttúruni. Tí hvussu sannlíkt er tað, at alheimurin er eitt úrslit av tilvild? Ella at lív kyknaði úr ongum? (…). Kunnu vit prógva Guds eksistens eins og ein matematiskan frymil? Svarið er “nei”, av tí at prógv er eitt sera kravmikið orð. Men spurningurin kann orðast øðrvísi: Ber tað til rationelt at grundgeva fyri Guds eksistensi? Eru tað aðrar ábendingar um Gud enn heilagar skriftir og religiøsar dogmur? Til hetta vil eg avgjørt svara JA.« Niðanfyri prenta vit smærri brot av tí, sum fýra av høvundunum skriva í bókini: