fríggjadagur 16. desember 2011síða 19

19 Fríggjadagur 16. desember 2011 · Nr. 146 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 - hava fleiri sálarsjúk enn sam­ feløg við stórum javna - hava størri trupulleikar av rúsevna- og rús­drekka­mis­ nýtslu enn samfeløg við stór­ um javna- hava lægri miðal­ livialdur enn samfeløg við stórum javna - hava hægri tal av pinkubarnadeyða enn samfeløg við stórum javna - hava fleiri børn og vaksin, sum viga ov nógv, enn sam­ feløg við stórum javna - hava lægri støði á útbúgv­ing­ um til børn enn samfeløg við stórum javna - hava fleiri tannáringa- mamm­ur enn samfeløg við stór­um javna - hava fleiri morð enn samfeløg við stórum javna - hava fleiri fólk sitandi í fongsli enn í samfeløgum við stórum javna - hava lægri sosialan mobilitet enn samfeløg við stórum javna Innast inni eru vit øll Javn­aðar­ fólk. Hetta verður sagt, tí allir polit­ iskir flokkar í norðurlondum vanliga verða sagdir at taka undir við norðurlendsku væl­ ferð­a­rskipanini. Onkur hevur enntá ró upp undir, at hendan skipan hevur sigrað á sær sjálv­ ari í berari vælferð. "Vi har sejret af helvede til", sum fyrrverandi LO-leiðarin Thomas Nielsen tók til í 1982. Onkra søta løtu tóktist eisini, sum var hetta so. Men, sum altíð, tá dreymurin er ov rósureyður, vaknar tú til kaldan dreym. Hetta var tað, sum føroyska tjóð­in gjørdi nakrar dagar eftir valgið og ásannaði, at Fólka­ flokkurin hevði tikið kvørkratak á framtíð Før­oya.   Tað syndarliga við øllum hesum er, at vanliga ber til at rudda upp eftir Fólkaflokkinum, men í hesum førinum vendst ikki aftur. Tá pensjónsskatturin er skovlaður niður í lummarnar á teimum, sum eru best fyri, vendst ikki aftur. Tað hundrað­ tals millióna stóra holið í lands­ kassanum skulu vit, vanliga fólkið, so til at fylla aftur á ann­ an hátt. Sum eg byrjaði við, so ballar landið seg í mjúkan, hvítan vetrarbúna í hesum døgum. Men verða hesi risatiltøk sam­tykt, so skal jólamánaðin 2011 fram­yvir verða nevndur Svarti Desember! Flest allir føroyingar eru samdir um, at verandi skatta­trýst er ov høgt. Samgongan, við Jørgeni Niclasen á odda, hevur tí í umbúna at broyta føroysku skattaskipanina grund­leggjandi, og seta eina flat­ skattakipan í gildi, so at allir føroyingar framyvir fara at gjalda 42% í skatti. Í roynd og veru merkir hetta, at samgongan ætlar at geva ein skattalætta upp á umleið 250 mió. Grundgevingin fyri skatta­ lættanum er, at tað skal loysa seg betur hjá føroyingum at arbeiða, so at fólk fara at arbeiða eitt sindur meira enn frammanundan, og har­ afturat fer skattalættin at skapa vøksur í samfelagnum sigst. Hvørjar vera so av­leið­ing­ arnar av flatskattinum? Ein stórur vansi við um­rødda flatskatti er, at mun­urin millum tey, ið forvinna 250.000 og minni og tey, sum fortjena meir enn 250.000 økist sum frá líður. Tey lágløntu fáa ein sera lítl­an skattalætta, og eru hesi lágløntu harafturat al­ment lønt, so heldur fíggjar­mál­a­ráðharrin, at best er um teirra lønir ikki hækka nevnivert. Samstundis hækka nógvir prísir í samfelagnum, til døm­ is olja, Sev, ómaksgjøld í bankum og ymiskar mat­vørur. Avleiðingin av flat­skatt­inum fyri hesi lágløntu er eftir míni metan, at meðan tey fáa ein sera lítlan skattalætta samstundis sum teirra lønir mestsum standa í stað, so dýrkar alt í Føroyum. Niður­støðan av hesum má vera, at keypikraftin ella real­lønin hjá hesum sam­felags­bólki minkar, og tey gerast fátækari. Samstundis sum tey lág- og miðal­løntu stríðast fyri at fáa end­ arnar at røkka saman fáa fólk við høgum inntøkum stóran skatta­ lætta, og gerast harvið enn ríkari. Jú hægri inntøkan er, tess hægri er skattalættin, vísir seg at vera andin í skattauppskotinum, sum skal viðføra búskapar­vøkstur og fáa fólk fara at arbeiða meir. Ein annar trupulleiki við skatta­ upp­skotinum er vandin fyri, at fólk við høgari løn ikki fara at økja sína nýtsu av skattalættanum, tí tey hava nóg mikið av pen­ingi frammanundan, júst tí tey eru hálønt. Hinvegin er stórur møgu­ leiki fyri, at tey væl­bjargaðu í stað-in fara at økja sína uppsparing, gjalda niður skuld ella kanska ferð­ast meira, og trupulleikin við tí er, at tað skapar ikki nakran bú­skapar­ vøkstur í Føroyum, og sostatt fær skattalættin lítla og onga effekt. Úrslitið av flatskattinum verður, at føroya fólk verður deilt upp í eitt A-lið og eitt B-lið, og at gjógvin millum rík og fátøk verður nógv størri enn hon er í dag. Arbeiða meir? Ein annar stórur trupulleiki við skattauppskotinum er pástandurin hjá fíggjar­mála­ráðharranum um, at fólk fara at arbeiða meira av skattalættanum. Til hetta kann viðmerkjast, at stórur partur av føroysku arbeiðs­fjøldini ikki hevur møguleika at arbeiða meira enn hon ger í løtuni. Tey alment løntu hava ongar ella ringar møguleikar at arbeiða meira ella arbeiða eyka. Hondverkarar eru glað­ir fyri at hava arbeiði og arbeiða lítla og onga yvirtíð, og tey á fiskavirkum arbeiða, tá fiskur er á gólvinum. Hinvegin er stórur vandi fyri, at tey háløntu fara at arbeiða minni av skattalættanum, og ikki meira, sum Jørgen Nicla­sen pástendur. Ein háløntur persónur, sum til dømis fær 4000 kr í skattalætta um mánaðin, kann fara at arbeiða minni, og framvegis hava meira tøkan pening enn frammanundan skatta­lætt­anum, og fara fólk at arbeiða minni, so verður í hvussu so er ongin búskaparvøkstur. Ein annar trupulleiki við pá­ stand­inum um, at øll helst skula arbeiða meira, eru tey umleið 1700 arbeiðsleysu, sum eru skrásett í ALS. Hvar eru tey í hesum sam­bandi? Hvussu er við teirra møgu­leik­um at koma aftur á arbeiðs­marknaðin, tá tey sum framman­undan arbeiða, fara at arbeiða eyka? Jú, tað sigur seg sjálvt. Tað verður verri hjá arbeiðsleysum at koma aftur á arbeiðsmarknaðin, tá tey, sum longu eru har, fara at arbeiða meira. Spurningin sum man at enda kann seta formonnun­um í sam­ gongu­flokkunum og serliga fíggjar­ málaráð­harranum er, hvussu teir argumentera fyri, at væl­bjarg­ aðir persónar, ið for­vinna væl av peningi, skulu hava ein meirinntøku upp á fleiri 1000 kr um mánaðin, samstundis um sum Palliba og Marsanna fáa ein skatta­lætta upp á 50 kr um mán­aðin. Hvussu skal hetta gagna okkara samfelag og okk­ara búskapi? Kunnu tit svara upp á tað? Nei, betur hevði verið at givið fólki við lág- og serliga miðalinntøum hendan skatta­lættan, tí tey hava veru­liga brúk fyri honum, og latið tey háløntu goldið ein hægri skatt, tí tey hava ráð til tað. Skattalættin hjá samgonguni Magnus Samuelsen Handilsskúlalærari Viðmerking til ta nýggju flatskattaskipan, ið samgongan hevur í umbúna. Vísið øllum skattalætta aft­ur við bekostningi av pen­sjóns­inngjaldan, hetta verð­ur bert ringt fyri okkara eftir­komarar. Tað sær út sum um, at tað bert bllívur trupulari hjá teimum lágløntu í okkara landi. Løntakarin er tvungin at fáa sína løn ígjøgnum ein pen­ingastovn, og nú skal ein gjalda fyri at fáa sínar egnu pengar út. Og so úttalislið á skrift hvat Helgi Abrahamsen sigur. Helgi má rokn­ast at verða ein hóttan ímóti fólka­ræðinum, tá hann finst at aðal­stjóranum í Al­ manna­ráð­num, Eyðun Mohr Hansen, fyri at vera í Vágs­botni leygar­dagin at hoyra hvat onnur, sum ikki hava somu áskoðan um henda blokk­stuðul, sum Helgi og hans­ara líkara hava. Dupultspælið hjá Ed­mundi og Sjúrði, fólka­tings­limum, er har til at siga, Sjúrður Skaale, atkvøð, sum tú plagar at siga, eftir »tínum innara Sjúrði«. Allir floksformenninir søgdu kvøldið fyri valið, at teir fóru ikki at hækka blokkin, uttan for­maðurin í Sam­bands­flokkin­um, hann segði bein­leiðis, at tað var eitt aðalmál hjá flokkinum. Gott hevði verið, um Sjúrður Skaale tók formenninar í álv­ara við teirra útsøgn kvøldið fyri valið. Flatskatturin og Fólka­flokk­ur­ in. Nú skulu tey væl­bjarg­aðu, tey sum hava tær høgu lønirnar fyri at fáa sín enn stóra skattalætta, fara eftir pensjónsuppsparingini og fáa skattapening við inn­gjaldingina, so tey fáa henda sín pening, sum tey halda seg hava fullan rætt til, og eisini fullan rætt at breiðka gjónna millum tey ríku og tey, sum ikki fáa endarnar at røkka saman, og so hetta, at formaðurin í Fólkaflokkinum aftur og aftur júkar upp í saman at loysa seg at ar­beiða. Jú sjálvandi skal tað loysa seg at arbeiða, men ikki bert fyri at tey, sum hava tær høgu lønirnar, skulu fáa enn størri skattalætta. Jørgen Niclasen átti at vit­að, at ein stórur partur av okkara fólki hevur ikki møgu­leika at fáa 40 tím­ars viku til lægst løntu tíma­løn, og so tosar hann um niðursetta tíð hjá konu­fólkinum við høg­um prosent­tali og hjá mann­ fólki við eitt sindur lægri prosent­tali hjá kvinnuni í fiski­vinn­uni er hetta ikki sjálvval. Tær eru heima, tí tað er einki arbeiði, og tær sum arbeiða á sjúkrahúsunum og bú­stovn­um eru í niðursettar tíð, og er tað fyri at enn fleiri kunnu koma í arbeiði, og er tað rós fyri leiðslurnar undir teim um støðum, tær hava. Politiak­arar, tað eru tit, ið skapa for­treytirnar, so tað kann vera lviiligt í okkara samfelag. Gjógvin blívur størri og størri ímillum tey ríku og tey, sum hava ov lítið sum nú er, tað eru nógv í okkara samfelag, sum ikki kunnu seta tann mat á broðið, sum børn skulu hava fyri at tey kunnu mennast til tað heilsu­ krav, sum krevst av einum likami, her á 62 stigum norður. Sosialurin nr. 138. »Óli Breck­mann heitur um skallan«. Tíð hansar er liðug í tinginum, sjálvt um hann ongantíð hevur arbeitt í tinginum, hann hevur fingið sína løn, og hevur hon verið góð afturat sínum. Fyri ein og hvønn, sum hevur fylgt við ígnøgnum árini, hevur man lagt til merkis, at hann ikki hevur verið í nevndum og nevndararbeiði, so her hevur tað verið at fáa pengarnar so lætt sum møguligt, at brúka mussa­ skøðið, tað kann verða nokk til at fáa úrtøku afturat sínum, og kann man so ávirka skattalættar, sum tað hevur verið – framvegis til tey vælbjargaðu, so er alt at vinna. Til vanliga lønmóttakaran, ansa eftir klassamuninum í samfelagnum. Grøvin breiðk­ast og breiðkast. Teir, sum vilja hava henda skattalætta, hava kikara við einum eyga og strekum forstørrilsisglasi fyri sær sjávlum. Limafeløg og fakfeløg – standið saman William Dam Kjak