mánadagur 23. januar 2012síða 27

27 Mánadagur 23. januar 2012 · Nr. 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Nú er nógv, sjálvandi gott skrivað um kon­sert­ høllina. Jú, ójavnt er býtt. Tað stóð ikki á at blaka 20 milliónir í ein gamlan niðurdottnan saltskúr suðuri á Drelnesi. Tað hevði verið spenn­ andi at vitað, hvat enda­ ligi kostnaðurin er, táið hesin skúrurin er burtur­ beindur og ein nýggj­ur, helst av gulli komin í staðin. Gott hevði eisini verið at vitað, hvørjar ársinntøkurnar av verk­ inum blivu, og somu­leiðis hvørjar útreiðsl­urnar blivu, og so eisini hvør, ið kemur at dríva verkið. Eg ynski svimjaranum í Vági alt tað besta; men minnist meg rætt, so blivu 2 milliónir settar av til fyrireiking frá land­ inum, so har fara nakað nógvar milliónir. Um so er, at svimjihylur skal byggjast, hví ikki leggja hann mitt í landinum, so at allir Føroyingar kunnu fáa gagn av honum. Tað er langt at fara úr Fugloy og til Suðuroyar at svimja. Vágbingar eiga besta svimjaran í dag; men vónandi eru tað aðrir, ið koma framat við góðum úrslitum! Eg haldi, at tað virkar bara eitt sindur løgið fyri mær, at sjálvt um tit eiga eina hetju í svimjing, at landið skal byggja hon­ um ein svimjihyl í tún­ inum. Mær kemur tað fyri, sum til næstseinasta løgtingsval. Tá kappaðust politikkararnir um, at allir skuldu hava flogvøll í sínum túni. Orsøkin til at eg tók pennin í hond, var tann, at eg tonkti um, hvussu lítið Sandoyggin verður vird! Tað er tað sama, hvat hon kemur upp á tal, so eru ikki pengar til nakað. Tað bleiv nú biðið um 4 milliónir til fyrireikan av tunlinum, men tað er rímuligt ongir pengar at finna til tað. Eg hoyrdi, at løgmaður úttalaði seg um, at vit skuldu ikki halda, at vit fingu nakran tunnil við tað fyrsta. »Fittur fýrur«. Tað verður tosað nógv um ferðavinnu; hvussu dýr er Sandoyggin ikki í søgu, og allur útgrevstur liggur undir mold – ikki ein spaki verður settur í jørðina, tað er nakað sum hevði komið innaftur í pengum, um rætt varð atborið. Ja, Sandoyggin hev­ ur mangan verið illa við. Her vóru ágrýtnir menn, sum áttu tríggjar trolarar, og eg veit, hvat bátarnir áttu á bók. Men tá ið kreppan kom, bleiv bara alt blást undan beinunum á teimum og flakavirkini stongd, - Geri so væl Sandoyingar, hettar var tað! Hesir somu menn, sum beinini vórðu sligin undan, hava síðani ført stórar trolarar og hava ríkað donsk reiðaríir, sum teir skilamenn teir eru. Spell varð fyri Sand­ oynna at blíva av við slík­ ar menn. Ikki skal haldast, at eg havi nakað ímóti Suðuroyingum - tvørtur­ ímóti - eg havi bert gott at bera teimum, líka frá tí eg sum blaðungur fór til skips saman við Suðuroyingum, og eg sendi teimum tær bestu heilsanir. Men tað er tungt at fylgja við, hvussu lætt hesir høgra­ sinnaðu tingmenn hava við at loypa bukk um Sand­oynna. N. B Spennandi verður at vita, hvussu nógv er sett av á fíggjarlógini, Sand­ oynni at frama. Neyðaróp úr Sandoynni Beint fyri at val varð út­skriv­ að í vár framdi Javn­aðar­ flokkurin saman við Sam­ bandsflokkinum og Tjóðveldi eina bústaðarpolitiska ný­ skipan, tá lív aftur bleiv blást í Húsalánsgrunnin. Allir flokkar á tingið tóku undir við ætlanunum utt­ an Fólkaflokkurin og tá málið varð við triðju við­gerð atkvøddu núverandi lands­ stýrismenninir hjá flokkinum – Jørgen Niclassen og Jákup Mikkelsen – ímóti. Nú varðar annar nei-sig­ arin av Húsalánsgrunninum og tí er vandi fyri, at ætlaðu broytingarnar eru farnar í vaskið. Yvirskipaða ætlanin við nýskipanini var at fáa Húsa­ lánsgrunnin at virka sum eitt veruligt bústaðar­politiskt amboð hjá politisku skip­ anini at røkka ymsum sam­fe­ lagsgagnligum málum, ið ikki verða rokkin undir vanligum mark­naðar­fortreytum. Í stutt­um vóru broytingarnar: 1) at Húsalánsgrunnurin sjálv­ur ella saman við øðr­ um kann byggja, eiga og reka leiguíbúðir og lest­ rar­íbúðir. 2) at Húsalánsgrunnurin kann veita lán til íbúðar­ stovnar og íbúðarfeløg, sum byggja ella útvega íbúðarhús. 3) at Húsalánsgrunnurin kann veita realkreditt at fíggja føroyskar bústaðir Realkredittlán til føroysku familjuna Longu í heyst fór Fíggjar­ mála­ráðið undir at kanna møguleikarnar og grundar­ lagið fyri føroyskari real­ kredittfígging. Um tað vísti seg at grundarlag var fyri føroyskari realkredittfígging, sum var bíligari enn tann set­ húsafíggingin, sum føroysku peningarstovnarnir bjóða, so skuldi Húsalánsgrunnurin umsita føroyska realkreditt­ fígging til føroysku familj­ una. Í dag er tað soleiðis, at tú sum húsakeypari kann fáa donsk realkredittlán í gjøgnum føroysku pen­inga­ stovnarnar. Føroysku pen­ ingastovnarnir samstarva við danskar realkredittstovnar og formidla lán til føroyskar lántakarar. Bankarnir taka eitt umsitingargjald á 1,9 prosent afturfyri ómakin, tað sonevnda bidragið, og ikki óvæntað rinda føroysku kundarnir munandi meira í umsitingargjaldi enn teir donsku. Hetta kemst m.a. av, at føroysku bankarnir veð­halda fyri donsku real­ kredittlánini. Hvussu er og ikki, so er munurin stórur. Hóast um­ sitingargjaldið hjá donsku realkredittstov nunum varierar nakað, so kemur tað ikki uppum tað eina prosentið, svarandi til helvtina av tí, sum føroyski lántakarin skal rinda. Og tað eru nógvir pengar hjá einari familju. Situr tú t.d. í einum láni á 2 mió. krónur, so svarar eitt prosent í rentu til 20.000 krónur í rentu árliga ella knappliga 1.700 krónur um mánaðin áðrenn rentustuðul. Og tað er her Húsa­ láns­grunnurin kemur inn. Húsalánsgrunnurin kann ikki veðhalda fyri lán, men greiðar ábendingar vóru í heyst um, at Húsalánsgrunnurin í sam­ starvi við onnur kann veita realkredittlán við somu treytum, sum danskir lán­ tak­arar hava. Umframt at verið ein kærkomin eyka láni­møguleiki fyri føroysku familjuna, sum annaðhvørt vil seta búgv ella hevur sett búgv og situr trongliga, so hevði hesin nýggi aktørurin á lánimarknaðinum verið ein veruligur kappingarneyti til bankarnar. Húsalánsgrunnurin byggja leiguíbúðir og lestrarbýli Farna samgonga og Tjóðveldi hevði stórar og ambitiøsar ætlanir við nýskipaða Húsa­ lánsgrunninum. Ætlanin var somuleiðis at útvega leiguíbúðir av ymsum slagi, sum grunnurin fíggjaði annaðhvørt einsamallur ella saman við øðrum. Húsa­ lánsgrunurin hevur eina tøka ogn á umleið 350 mió., sum beinanvegin kundu verið brúktar til endamálið. Við fænum kundi Húsa­ lánsgrunnurin skjótt bygt 100-150 leiguíbúðir kring land­ið til ymiskar mál­bólk­ ar við ymiskum tørvi til ein lagaligan leigu­kostn­að. Í valstríðnum vísti Javn­ aðarflokkurin á, at grunnurin kann útvega íbúð á 60 kvm fyri um 4.000 krónur í høvuðsstaðnum. Hetta vildi loyst stórar trupulleikar á alt ov lítið fjøltáttaða bú­ staðarmarknaðinum og leigu­íbúðirnar kundu verið eitt veruligt alternativ til stóru siðbundnu sethúsini. Somuleiðis kundu fólk við serligum tørvi endiliga fáa teir hóskandi og virðiligu bústaðirnar, sum tey hava longst eftir í so drúgva tíð. Men enn er einki frætt frá samgonguni um hesar møguleikar, sum Húsa­láns­ grunnurin hevur fingið. Í farnu viku kom gaman í kunngerð frá Fíggjar­mála­ ráðnum um fyrisitingarligar mannagongdir og treytir fyri virkseminum hjá grunninum, men eingin politikkur var at hóma. Og havandi í huga, at Jørgen Niclassen, fíggj­ar­ málaráðharri, átti harðastu mótmælini, tá hetta nýbrotið í føroyskari bústaðar­polit­ isku søgu varð framt, so er vandi fyri at málið dettur niðurfyri. Bílig realkredittlán frá Húsalánsgrunninum Aksel V. Johannesen tingmaður Sólvit Simonsen Longu í heyst vóru greiðar ábendingar um, at Húsalánsgrunnurin í samstarvi við onnur kann veita realkredittlán við munandi bíligari rentu enn føroysku peningastovnarnir. Og havandi í huga, at Jørgen Niclassen, fíggj­ ar­málaráðharri, átti harðastu mótmælini, tá hetta nýbrotið í føroyskari bústaðar­polit­ isku søgu varð framt, so er vandi fyri at málið dettur niðurfyri