mánadagur 23. januar 2012síða 26

Mánadagur 23. januar 2012 · Nr. 10 26 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Kjak Fleiri hava longu ummælt bókina »Tey sóu reytt« hjá Pálli Holm Johannesen, m.a hevur Bergur Djurhuus eina skilagóða umrøðu av bókini í Dimmalætting medio december. Eg loyvi mær kortini at supplera við nøkrum søguligum upp­lýs­ ingum, sum hvørki Bergur ella Páll kunnu vita av, og sum teirra ”keldur” hava lopið um ella dult fyri teimum, antin av berum gáloysni ella við vilja. Audiatur et altera pars Bókin hjá Pálli er avgjørt skriv­að við góðum vilja, men skal man gera doku­men­ tariskan journali­stikk um so feska søgu, mugu keldurnar verða nógvar ferðir breiðari og meira umfatandi, enn hjá Pálli. Hann hevur t.d. mest havt leysaprát við reyd­ lingarnar sjálvar og letur teir vera krónvitni og høv­ uðs­keldur um teirra egna aktivitet. Ein høvuðskelda tykist vera Gunnvør Hoydal, og so verður objektiviteturin hareftir. Hetta gevur bókini, sum Bergur eisini nevnir, risa­stóra slagsíðu. T.d. fær man næstan ta fatan, at Framamenn longu í 60´unum skuldu vera ein frykt­aður maktfaktorur í tí før­oyska útisetalívinum, og at teir høvdu vælvitjaðar og fjølmentar studentafundir. Hetta er faktuelt blóðskeivt. Skal man strukturera Frama­søguna kronologiskt, er tað neyðugt at skilja hvast millum tíðina fram til heystið 1968, tá ið Atli Dam, meginfíggindin hjá framamonnum fór til Kuwait at arbeiða og gav frama­ monnum pláss til at anda og politiskt skotbrá til at missionera og indoktrinera tann politiskt labila skaran av studentaungdóminum. Fleiri framamenn høvdu beinleiðis á orði, tá ið Atli var farin úr Kjøpinhavn: »Når katten er ude, danser musene på bordet!« Eg fari tí at viðgera tað fyrra skeiðið í einum parti fyri seg, meðan tann absurda tíðin aftaná 1968 má viðgerast í einum øðrum parti. Tíðin eftir 68 verður nevniliga merkt av antiautoriterum ung­dóms­uppreistri og so­ nevnd­u­m »hippie-kulturi« aft­urvið markantum frak­ tión­sdannilsi í øllum reyd­ linga-umhvørvinum. Tá fóru teir næstan at berjast líka so nógv sínamillum sum móti tí »kapitalistiska« borg­ araskapinum Fyrsti partur Framamenn vóru líka frá 1962 til 1968 ein pinkulítil smá­komisk kommunistisk sekt í tí føroyska stu­denta­ um­hvørvinum, og tað var av­gjørt ikki Framin, men Stu­dentafelagið, sum tá var okkara stóra fjølmenta for­ um og arena fyri politiskar hólmgongur og debattir, um­ framt alskyns annan kultu­ rellan aktivitet. Frama­menn komu sjálvandi eisini við til okkara fundir, men teir høvdu eina rættiliga margi­ nala rollu, sjálvt um teir við­hvørt royndu at markera seg við ekstremum sjónar- miðum. Atli Dam var tá tann polit­iskt mest dominerandi maðurin í útisetaheiminum, og hann var sam-stundis tann mest óforsónligi mót­ støðu­maðurin hjá frama­ monn­um. Ein ofta citerað teori er, at Framin varð stovn­aður, tí tjóðveldismenn í Før­oyum skuldu ræðast bæði fólkatingsmannin Jó­ han Nielsen, og Atla, sum høvdu fingið so stóra fólka­ eydnu millum útisetar. Atli var oddamaður fyri javn­ að­ar­fraktiónini í Studenta­ fe­lagnum, og hon var tann størsta og hevði á nógv­um fundum til ítriv at petta tey infantilu og fják­utu argu­mentini hjá Frama­ monnum sundur í komm­un­ ist­iskar molar. Atli plagdi at karakterisera frama­menn­ inar sum pubertilar salon­ komm­unistar og fjarstýrdar ørindadreingir hjá DKP. Tað hóvaði teimum lítið, men teir komu í defensivin á fund­um hvørja ferð. Aftur fyri spældu teir raskir menn og kompenseraðu við at útgeva tað láturliga blað­ið Framan, sum kanska impo­ neraði ella forargaði onkr­an heimaføroying, men flest­ ir útisetar hildu, at blað­ið bæði var hjálparleyst, veru­ leika­fjart og stakilla skrivað, burtursæð frá teimum fáu stubbum, sum tann mál­ køni André Niclasen komp­ oneraði. Tá ið man veit, hvussu hvast orðaskiftið var millum okkum socialdemokratar og framamenninar, er tað fantastiskt at síggja, at Páll er komin til tað úrslit, at Óli Breckmann og Dimmalætting skuldu vera teirra størstu fígg­indar. Hetta er ein løg­ in eftirrationalisering, tí frama­men ræddust valla fólkaflokkin, men teir rædd­ ust avgjørt Atla! Páll hevur eisini tað postulat, at fleiri javnaðarmenn vóru í Fram­ an­um. Gaman í, kanska hava teir billað sær inn, at teir vóru socialdemokratar, men tað góðkendi Atli aldrin; hann var forharmaður og roknaði teir sum fráfalnar, so leingi sum teir vóru limir av Framanum. At so nakrir av reydlingunum seinni kvittaðu við Framan og gjørdust limir av javn­ að­arflokkinum, er eitt heilt annað mál. Men fyri okkum var og bleiv Framin ein klika av for­ stokkaðum fantastum, sum for­longdu sær pubertetin við kommunistiskum spølni og fjákalótum. Framamenn søgdu sjálv­ ir um javnaðarmenn, at vit vóru teirra absolutti høv­uðs­ fíggindi, og vit fingu eisini javnan at vita, at vit vóru revisionistar og socialistiskir ”klassasvíkjarar”. Hesi eyk­ nevni høvdu teir tó ikki tik­ ið úr egnum barmi; hetta var plagiat og teir klassisku fótatraðks-flosklarnir, sum teir vórðu mataðir við hjá DKP og teirra einoygda mál­ gagni, »Land og folk«. Tað, sum eyðkendi flestu framamenn, var, at teir næs­ tan aldrin gjørdu sær egnar tankar; men gloyptu øll­ um harraboðum úr Kreml. Vit høvdu nógvar ver­balar samanbrestir við reyd­ling­ar­ nar, bæði í smáum bólkum, á matstovum, á vertshúsum og sjálvandi á størri fundum, og felags-nevnarin var altíð tann, at teir vórðu trongdir upp í ein krók og barnsliga trúttandi bóru í bøtuflaka fyri bæði sovjettiskan, cubansk­an og kinesiskan yvir­gang, uttan nøkur onnur argu­ment enn, at teir høvdu patenterað sannleikan ella, at vit brúktu CIA og Wash­ing­ ton sum keldur. Teir dugdu og vildu ikki síggja, at vit hvørki vildu vita av einum sovjettiskum ella einum amerikonskum sannleika, men heldur lurtaðu eftir Olof Palme, Willy Brandt og øðrum, sum kendu ta triðju leiðina. Endiliga vóru hópin av neutralum euro­pe­iskum tíðindakeldum at oysa úr. Hesar ignoreraðu reyd­ling­ arnir heilt. Forstokkadir betongdreingir Úr tí banalu hendinga-rúgv­ uni kann eg nevna hesi dømi, sum kunnu dokumentera, hvussu heilavaskaðir, teir vóru ella lótust at vera: Teir leikaðu í um VietNam- kríggið næstan sum um, teir vóru teir einastu, sum and­ øvdu ímóti, og vildu ikki við­urkenna, at størsti og mest effektivi kritikarin móti VietNamkrígnum ikki var nakar kommunistur, men javn­aðar­mað­urin, Olof Palme. Og sjálvt um vit al­samt fingu tíðindi um dag­ligt nerva­kríggj og surreal­ist­ iskar tilburðir við Berlin­ múr­in, fyri ikki at tosa um jóla­morðini í 1963 og 1965, um­framt alskyns chikanu av vestur­berlinarum, so trúttaðu teir flestu reydlingarnir, at Berlinmúrurin var eitt polit­ iskt bragd! Heiðurs­mann­in og javnaðarmannin Willy Brandt brúktu teir al­skyns ókvæmisorð um, tí hann ikki vildi lúta fyri komm­un­ist­ iskum trýsti. Hóast óhugnaligar rætt­ ar­gongdir móti skrivandi russ­arum sum Alexander Ginsburg, Andrej Sinjavskij og Julij Daniel, so sótu frama­menn dagliga á Kanni­ bal­in­um og fortaldu, at slíkir skri­bentar høvdu uppiborið langa fongsulsrevsing. T.d. skriv­aði Sinjavskij um Kolyma, sum var minst líka so fúl fanga­lega sum kon­centra­ tións­leg­an, Dachau. Fe­lags­ skap­in Am­nesty Inter­natio­ nal løgdu framamenn fyri svíðandi hatur og agiteraðu hysteriskt fyri boykotti av felagnum, tí A.I. vildi hjálpa politiskum fangum í Sovjet- ruslandi. Systemkritikarin og atomfysikarin, Sacharov var systematiskt svínaður út av Frama­monnum, tí hann loyvdi sær at mót­ mæla ør­skap­in­um í Sovjet­ sam­veldinum. Solzenitsjin var álopin av reydlingunum fyri avdúkingarnar av Gulag-fanga­leg­un­um. Har­ aftur­ímóti hildu fleiri reyd­ ling­ar, at teir kines­isku reyð­ gar­distarnar, sum saboteraðu alla universitetsundirvísing og gamla kinesiska mentan í áravís, vóru maoistiskar hetj­ ur, sum av røttum beindu fyri leivdunum frá tí borgarliga samfelagnum. Tá ið tanks rullaðu inn í Prag í august 1968 vóru onkrir reydlingar eitt sindur fjálturskotnir eina stutta tíð, men skjótt kundu teir mest dogmatisku fanatikararnir fortelja okkum, at invasiónin var ein neyðug og tiltrongd ”hjálp” til tað tjekkiska fólk­ið. Her leggur Páll Jo­ hannesen André Niclasen undir at vera kom­promis­ leys­an í tí mál­inum. Tað er løgið, tí eg minnist væl fundir í Kjøpinhavn á heysti 1968, har júst André fekst at við­ganga, at invasiónin var ein skemdargerð. Hetta fing­ust nógvir av hinum dog­matikarunum ikki til! So her er Páll heldur ikki rætt informeraður! Síðst í 60´unum fóru reydlingarnir Guð hjálpi okkum at verja og vísa stórt forstáilsi fyri bæði Brigade Rosso í Italien og Rote Armé í Týsklandi. Hesir báðir terrorbandar vórðu júst stovnaðir av væl­bjarg­ aðum miðal­klassa­ung­dómi, sum keddi seg og vildi spæla social­ismu. Teirra barn­dóm­ ur líktist ikki sørt tí lýggja og sorgleysa uppvøkstrinum hjá mong­um frama­manni (Ger skálk­in­um gott, hann lønar tær við háð og spott). Postulatið hjá Pálli, at flestir reydlingar seinni eru blivnir javnaðarmenn, kann eg ikki góðtaka: Kjartan, Gunnar og Gunnvør Hoydal eru tað avgjørt ikki. Hans Jacob Debes var tað ikki. Georg Egholm heldur ikki. Líggjas í Bø er beinleiðis javn­aðarfíggindi. Men øll hesi fólk vóru plágað av kolossal­ari undir­luta­kenslu, sum tey kom­pen­ser­aðu fyri við national­ist­isk­ari megalomani, sjálvt um teirra týdn­ingur ikki var nógv størri enn hjá tí hananum, sum heldur, at sólin kemur upp, tí hann gelur! Tey goyðu nógv undir vaðingini og millum skinns og hold, men sluppu ongantíð politiskt ordiliga upp í part. Harumframt vóru tey allatíðina illa camou­fler­ að tjóðveldisfólk! Í øðrum parti fari eg at við­gera tíðina frá heysti 1968 til Berlinmúrurin dettur í 1989. Ein stóran part av tí tíðarskeiðinum var teirra fyrrverandi meginfíggindi, Atli blivin løgmaður heima í Føroyum. Tað var ein hervi­ liga eksistentiel avbjóðing hjá teimum, men ein heilt onnur søga, sum vit koma aftur til í einum seinni blaði. Teir studentikosu reydlingarnir Virgar T. Dalsgaard Fyri okkum var og bleiv Fram­ in ein klika av for­stokk­aðum fantastum, sum for­longdu sær puber­tetin við kommun­ist­isk­ um spølni og fjáka­lótum