fríggjadagur 17. februar 2012síða 15

15 Fríggjadagur 17. februar 2012 · Nr. 21 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Jobmatch er vegurin fram Hanus Samró Tinglimur fyri Fólkaflokkin Ungmannafelagið hjá Fram­ sókn, Framsøkin Ungdómur, og Meginfelag Føroyskra Stu­denta (MFS) hava víst á, hvussu týdningarmikið tað er, at nýútbúgvin sleppa upp í ALS. Verður hetta møguligt, verður tað meiri eggjandi hjá nýútbúnum at flyta heim­ aftur. Tað er niðurstøðan av aftursvarunum, men undir­ ritaði er als ikki samdur. Jobmatch Tað er ótrúliga óheppið og óvisionert, at Framsøkin Ung­dómur og Meginfelag Før­oyskra Studenta síggja ALS sum (s)einastu loysnina, tí tað undirgravar stóra ar­ beiðið, sum MFS hevur bygt upp seinastu trý árini - nevniliga Jobmatch. Endamálið við tiltakinum er: “at skapa og viðlíkahalda samband millum føroyskar fyritøkur og stovnar, útisetar og lesandi føroyingar. Hetta verður gjørt fyri at tryggja framhaldandi vøkstur og menn­ing av tí føroyska sam­ felagnum. Ætlanin er, at hetta millum annað skal gerast við at 'matcha' tann tørv, ið fyritøkurnar og stovnar hava, við tann førleika okkara vit­ unartilfeingi hevur. “ Loysnin Ístaðin fyri at nýta tíð og orku uppá, hvussu umráðandi tað er, at nýútbúgvin sleppa í ALS, átti MFS heldur at arbeitt víðari við Jobmatch um, hvussu tey kunnu menna konseptið, so sambandið millum føroyskar fyritøkur og nýútbúgvin verður betri. Tað er ikki uttan orsøk, at Vinnuhúsið er við til at stuðla Jobmatch, tí tað er í áhuganum hjá vinnuni at fáa nýútbúgvin í starv, tí so kunnu tey gagnnýta vit­ anina. Tað er heldur ikki løgið, at Tórshavnar Komm­ una stuðlaði Jobmatch í 2011, tí tað er í áhuganum hjá samfelagnum, at nýút­ búgvin flyta heimaftur. Tað er til síðst heldur ikki utt­an orsøk, at MFS fær kr. 181.000 frá landinum um árið, tí endamálið hjá felagsskapinum er at betra um viðurskiftini hjá lesandi. Nei, ALS er eingin loysn. Jobmatch er vegurin fram. Kom í gongd við at nýta avanceraðu funkurnar í Excel. Tær lætta nógv um og eru ikki so torførar, tá tú hevur lært at nýta tær ;-) Tilmelding Tekna teg á www.synergi.fo Ella ring og fá meiri at vita á tel. 322 355. Vælkomin til tiltøk hjá Synergi 27. & 28. februar 2012 Excel II Synergi | www.synergi.fo Eftir at makrelur (Scomber scombrus L.) í miklum meingi er komin norður eft­ir og inn í føroyskt og ís­lendskt havøki og stór áhald­andi norðurlendsk- europe­isk polit­iskt ósemja er íkom­in um rættin til hetta virðismikla tilfeingi, so hava stillfør fróðar­fólk í Íslandi, Noregi, Canada og Føroyum tikið seg sam­ an í ein granskingarbólk fyri at lýsa og loysa málið við vitrunnari ellar ratio­ nellari framferð. Eitt av enda­mál­unum hjá hes­ um gransk­ingar­bólki er at finna út av stovna­upp­být­ inum av makreli í Norð­ ur-Atlantshavinum eins og veita høgt kvalifiseraða ráð­geving um, hvussu hetta marina tilfeingið kann um­sit­ast burðardygt. Eitt ann­að endamál er at loysa stóra politiska trætumálið um býti og gagnnýtslu av makrel­inum í Norður-At­ lants­havinum skynsamt. Og grundað á vunnu vit­anini frá verkætlanini, so er mein­ ingin harafturat at spáa um hvussu makrelurin fer at ferðast í næstu framtíð or­ sakað av mannaelvdum og náttúrligum veðurbroyt­ ing­um. Framkomnar genetiskar kanningar Samstarvsbólkurin er sam­ ansettur av umboðum frá granskingarstovnum, uni­ versi­tetum og marina ídnað­ inum í nevndu londum. Mein­ingin er at gera fram­ komnar genetiskar kann­ing­ ar, sum saman við ymsum upplýsingum so sum veiðu­ knatt­støðu, veiðutíð, dýpi, tem­peraturi, vekt, longd og kyn kunnu geva eina greið­ ari mynd av teimum ymsu stovnunum. Vitan frá hesum rannsóknum skal har­aft­ ur­at fáa greiði á hvussu blandinginsstovnurin er sam­ansettur, eftir at hesin soltni, svangi og stóri stimi er komin norður á beitis­ leið­irnar í føroyskum og ís­lendskum gróðrarríkum hav-økjum at eta seg stóran og feitan og harvið helst skerja føðslugrundarlagi hjá øðrum meiri staðbundnum djórum. Makrelstovnar og nDNA markørar Verkætlanin fer eisini at meta um hvaðani makrel­ ur­in í ís­lendskum, norskum og før­oyskum havøkjum kem­ur. Har­afturat verð­ ur áherðsla løgd á at av­ gera um norðureystur-at­ lantiski makrel­urin er ein panmictisk populatión ella felagsstovnur við uppruna í Europa ella ei. Projektið fer eisini at framleiða kunn­leika um skifti í ferð­ ingarmynstrið orsakað av umhvørvisbroytingum eins og geva betri innlit í út­breiðsluna í Norður- Atlants­havinum. Hetta er fyrstu ferð, nDNA-markørar (nDNA = kjarnuDNA, DNA = deoxyribonuleic acid) saman við lívfrøðiligum og um­ hvørvisligum upplýsing­um verða nýttir til at eyðmerkja makrelstovnar í Norður-At­ lantshavinum. Nýggj sekvenserings­ tøkni Ílegu-amboðini ella genet­ isku tólini, sum fara at verða ment í verkætlanini, fara at gera tað møguligt hjá fiskiídnaðinum at skilja stovnar frá hvørjum øðrum í veiðu av blandingsstovni og harvið menna eitt munagott háttalag at umsita marina tilfeingi skilagott. Genetisku am­boðini í umbúna verða grundað á nýggja sekven­ seringstøkni, sum fer at gera tað møguligt at menna genetiskar markørar mun­ andi bíligari. Breiða verkætlanar­ enda­málið kann býtast hesi parta-mál: a. Menna nýggjar genet­isk­ ar markørar við at nýta framkomna sekven­ serings­tøkni b. Nýta nýggju markørarnar til genetiska greining av makrelsýnum frá yms­ um gýtingarøkjum og veiðustøðum í ís­lendsk­ um, føroyskum, norsk­um og canadiskum sjógvi. Hesar genetisku grein­ ingarnar umfata ílegu- margfeldi og stovna- eyðmerking. c. At menna ein genetiskan datagrunn, sum eisini um­fatar lívfrøðiligar og umhvørvisligar upp­lýs­ ing­ar um makrel­stovnar í Norður-At­lants­hav­in­ um. d. At veita fiskiídnaðinum, stjórnum, altjóða felags­ skapum, fiskiveiðu­felags­ skapum, vísindafólkum, íløgumenniskjum og penga­ísetarum vitan um burð­ardygga umsiting av marinum livandi til­ feingi. Fígging Teir tíggju luttakandi ís­ lendsku, føroysku, norsku og canadisku partarnir í verk­ætlanini arbeiða í løt­uni hvør sær og sam­ an við at søkja eftir fíggj­ar­ligum styrki frá ávika­vist national­um og inter­nationa­l­um grunnum fyri at kunna fremja verk­ ætl­anina í verki. Verður verk­ætl­anin mett verd at stuðla av metingarliðum fíggjar­grunna tjóða, so fer verk­ætlanin av barkastokki beinan­vegin. Náttúruvísindadeildin á FF Hóast fíggjarliga niðurpínd, fátæk og virksemisskerd í ólukkumát, so luttekur Náttúrúvísindadeildin á Fróð­skaparseturi Føroya eftir førimuni virkin í verk­ ætl­anini, í sátt og semju saman við Universitetum, granskingarstovnum og vinnu­feløgum í øðrum norð­ urlondum og Canada. Vitrunnin sátt og semja í makrelmáli Hóraldur Joensen februar 2012 Yvirvalda sundurlyndi og samlyndi serfrøðinga Hví ikki Tjørnuvík eisini? Nú um daganar frættist, at løgtingið skuldi umrøða ein langtíðarplan á samferðslu­ øki­num. Tað blivu ymisk økir nevnd, hvar tunellir skuldu ger­ast, vegastrekkir dag­før­ast v. m. Tað er rættiliga løgið, at eitt tað mest torføra fyri ikki at siga vandamesta økið at koyra ikki er við í eini slíkari ætlan. Nú kann verða hon er við, tað bleiv bara onki nevnt um tað. Um veturin er tað ikki tespilit fyri tey, ið búleikast har, at koma aftur og fram frá arbeiði. Væl vitandi um, at har búgva ikki so nógv fólk, so hava hesi eisini eitt ynski og krav at koma trygt aftur og fram eins og  vit onnur hava tað. Nakrar ungar familj­ur hava valt at byggja har, óvist er um ikki fleiri gjørdu tað sama, um farleiðin var betur, ein tunell ella at veg­urin bleiv breiðkaður var ein bati í øllum førum, eigur hendan farleiðin at verða við í tykkara langtíðar sam­ ferðsluætlan. Thomas J. Askham