fríggjadagur 9. mars 2012síða 18

Fríggjadagur 9. mars 2012 · Nr. 30 18 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kjak Niðursett arbeiðstíð innan dag­stovnaøki Samferðsla í Føroyum F yri dagstovnar merkir tað, at fleiri deila teir tímar, sum eru settir av til virksemi, størv frá 15 til 40 tímar um vikuna, kunna gera puslispæli at leggja arbeiðsætlanir rættuliga tor­ førar. Leiðslan skal fyrihalda seg til fleiri fólk enn tað átti at veri neyðugt og við fleiri fólkum økist vandin fyri fleiri konfliktum. Fyri »kundan«, foreldur ella barn merkir tað, at eingin av teimum vaksnu er til staðar nóg leingi gjøgnum dag­ligdagin, tað vera nógv skift, heildar eygleiðingar av børnum gerast torførar, tí tað er eingin, sum sær barni allan dag, og boð til foreldur kunnu lættliga blíva burtur í meldrinum. Og so er tað »kaosi« sum hendir tá øll hesi skulu avvikla feriu. Fyri samfelagið kann man freistast at halda at hetta er ikki so galið – fleiri hendur til arbeiðis, minni trýst á ar­ beiðs­loysisskipaninar – hvat er problemið? Jú, fleiri av hesum »kvinnunum« hava eina meðal langa út­búgv­ ing aftanfyri seg. Ein út­ búgv­ing sum eigur at koma sam­felagnum til góðar, tí sam­felagið hevur í hesum føri uttan iva gjørt íløgunu í hesi útbúgving, við tí fyri eyga at hækka støði á náms­ frøðiliga økinum. Før­oyska samfelagið skal »eitast« at mangla eina rúgvu av náms­ frøð­ingum. Men, spurn­ing­ urin er um ikki ein stórur partur av tí tørvinum kundi veri loystur við at fleiri av hes­um námsfrøðingum fóru at arbeiða fulla tíð. Tað vil siga at samfelagið fær fulla úrtøku av fólki við út­búgv­ ing, børn og foreldur fáa eina meira »kvalifiseraða« tæn­astu. Fyri kvinnuna merkir tað fyrst og fremst, eitt størri fíggjarligt frælsi. Aðrar »avleiðingar« er møgu­leikin at hugsavna seg væl í sínum arbeiði, at brúka tað neyðuga tíðina gjøgnum dagin, at kunna útinna sítt arbeiði. Møguleikin fyri at levera eitt »professionelt« ar­beiði økist. Hetta er heldur einfalt sett upp – og er ein stórur part­ur av trupulleikanum tann at leiðslurnar ikki bjóða full­tíðar størv út, so møgu­leikin er ikki til staðar at søkja annað enn parttíðar størv. Hetta er ikki nøktandi. Eg vil nú enda við at ynskja tykkum kvinnum ein góð­an Altjóða Kvinnudag. Ólavur Hansen T á Vágatunnilin og Norð­oyartunnilin eru lið­ugt útgoldnir, fella teir til landið, og tað verður frítt at koyra í gjøgnum hes­ ar tunlar. Harafturímóti skal eitt gjald, eitt samhaldfast gjald, leggjast á okkum øll, sum nú búgva í meginøkinum, eitt samferðslugjald. Hetta gjald, sum tildømis kann verða sett til 250 kr. um mánaðin, verð­ ur goldið inn til ein stovn, sum fær til uppgávu at út­ byggja samferðslukervið til tær oyggjar, sum enn ikki hava fast samband. Hugsa vit okkum, at 20.000 fólk gjalda 250 kr. um mánaðin, gevur tað 60 mio. um árið. Yvir 10 ár gevur tað 600 mio., 20 ár 1200 mio., 1,2 mia og í 30 ár 1.8 mia. Fyri hendan pen­ing kunna vit byggja ein Sandoyar­tunnil, innfalsveg til Havnar, tunnil til Hvalbiar og Viðareiðis og vera væl á veg til Suðuroyar, tað einasta, sum skal til er raðfesting. Hesin almenni stovnur, sum burtursæð frá rað­ fest­ingini, er óheftur av tí politisku skipanini, kundi pass­andi ligið á Sandoynni. Nakað av tí, sum skatt­ gjaldarin skal rinda sum sam­ferðslugjald, kundi hann fingið í skattalætta, av ti at lands­kassin ikki longur skal brúka skattakrónur til at útbyggja samferðslukervið fyri. Við hesum gjaldi koma øll at lyfta í felag, vit í megin­ økinum fyrst, sandoy­ingar og suðuroyingar tá teir hava fingið fast samband og eisini tey, sum í dag ikki gjalda skatt, útisiglarar og fólk, sum ar­beiða uttanlands. Eg vóni, at hetta innlegg kann verða við til at seta eitt heitari ljós á tað, til tíðir stirvna kjakið, um menning av samferðslukervinum í Før­oy­um okkum øllum at frama. Viðmerkingar og lesarabrøv til Sosialin skulu sendast til teldupostadressuna: post@sosialurin.fo Ein avbjóðing fyri dagstovnar, samfelagið og kvinnuna! Tá man starvast innan dagstovnaverðina, er eitt sum man skjótt leggur merki til. Næstan øll arbeiða niðursetta arbeiðstíð. Ljóðar kanska ikki so galið – tykist kanska at vísa, at her í Føroyum duga vit, at raðfesta soleiðis at øll tíðin ikki fer til arbeiði. Men er tað nú so gagnligt? Eg vil við hesum innleggi, geva mítt boð uppá, hvussu samferðsluútbygging í Føroyum kann verða framd. Uppskotið varðá fyrsta sinni borið fram á fólkafundi í Klaksvík. Eg vil her útdýpa og klárleggja mínar tankar hesum viðvíkjandi Landsstýrismaðurin hevur aftur og aftur sagt, at tað er eingin munur á at skatta eftirlønir við inngjald og við útgjald. Sigur landsstýrismaðurin sannleikan? Búskaparráðið skrivar í seinastu frágreiðing síni, at skatturin á persónliga arbeiðsinntøku er lækkaður munandi við skattastiganum galdandi frá 2012. Búskaparráðið vísir á, at skatturin á arbeiðsinntøku er nú ájavnur við ella lægri enn skatturin á arbeiðsinntøku í grannalodnunum. Men, broytingin í skattastiganum varð ikki fíggjað við at hækka aðrar inntøkur í almenna geiranum. Búskaparráðið ger vart við, at skattainntøkurnar eru framfluttar úr framtíðini. Hesar skattainntøkurnar minka, sum frálíður, tá ið landskassin bara fær skattin frá inngjøldum til eftirlønir. Skattainntøkurnar hjá kommununum minka eisini, sum frá líður, tá ið tær ikki longur fáa skattainntøkur frá útgoldnum eftirlønum. Niðurstøðan hjá Búskaparráðnum er, at broytingin í skattastiganum er tí grundleggjandi ófíggjað. Er tað rætt, at eingin munur er á skattinum við inngjald og útgjald? Sum dømi kunnu vit rokna út, hvussu ein árlig eftirløn á 216.000 kr. verður skattað í ár ávikavist við útgjald og við inngjald. Fara vit inn á heimasíðuna hjá TAKS kunnu vit roknað skattin út av hesi eftirløn til at verða 69.911 kr. (eftir galdandi skattastiga fyri vanligar A-inntøkur. Um skattastigin fyri 2011 verður brúktur, hevði skatturin verið 71.071 kr.). Samstundis ber til at rokna út, at skatturin við inngjald av somu eftirløn er 40% av 216.000 kr. svarandi til 86.400 kr. Tað ber til at staðfesta, at skatturin við útgjald er 32,36%, meðan skatturin við inngjald er 40% av hesi inntøku Er tað rætt, at tað ber til at skatta inngjald til eftirlønir í útlendskar eftirlønarkassar og samstundis syrgja fyri, at hesi inngjøld ikki verða skattað enn einaferð við útgjald? Rættiliga nógvir føroyingar hava gjørt bindandi avtalur við útlendskar, serliga danskar, eftirlønarkassar um at spara saman til eftirlønir. Ein umráðandi partur av hesum avtalum er støddin á mánaðarligu ella árligu inngjøldunum. Tað ber sambært galdandi avtalurætt ikki til hjá tí eina partinum at broyta gjørdar avtalur uttan at tað kann fáa óhepnar avleiðingar fyri tann partin, sum misheldur avtaluna. Skulu hesir føroyingar eisini rinda skatt av inngjøldum, merkir hetta, at allir føroyingarnir koma at mishalda avtalurnar við eftirlønarkassarnar uttan so, at teir hækka avtalaðu inngjøldini við 40%. Tað eru helst fáir føroyingar, sum megna at hækka inngjøldini við 40%. Avleiðingin kann tí verða, at eftirlønarsamansparingin hjá einum stórum parti av føroya fólki, kann fara fyri bakka. TAKS sigur seg ikki kunna tryggja, at útgjøldini, sum koma úr útlendskum eftirlønarkassum, ikki verða skattað enn eina ferð, hóast skattur er tikin av inngjøldunum í Føroyum. Hetta er nakað útlendski eftirlønarkassin sjálvur skal skipa fyri. Mín spurningur er: Fer tað at bera til hjá hesum parti av okkara landsmonnum at sannføra útlendskar eftirlønarkassar at víkja frá gjørdum avtalum og enntá at brúka tíð og pening uppá at gera serskipanir fyri føroysku kunarnar, so teir ikki verða dupultskattaðir í Føroyum av eftirlønum? Tað eru nógv onnur ógreið viðurskifti, sum standa ósvarað. Hvat hendir við eftirlønarskattingini t.d., um ein av hesum føroyingum flytir uttanlands at búgva, tá hann er vorðin eftirlønarmóttakari? Livst so spyrst. Eyðfinn Jacobsen Advokatur P/F Advokatpartafelagið Faroe Law EYGA MÁLIÐ Hvat er sannleikin um broyt­ ingina av at skatta eftirlønir? Jógvan Philbrow Námsfrøðingur Næstformaður í Pedagogfelag Føroya