hósdagur 4. mars 2004síða 7

[ 12 ] [ mars 2004 ] [ mars 2004 ] [ 13 ] Tá flestu okkara droyma um fronsku Rivieruna, ímynda vit sum oftast okk- um liggjandi á sólríkum strondum, skoðandi tær róligu miðjarahavsbylgjur- nar, ið blíðliga skola yvir suðurfranska meginlandið. Eisini er tað eftir hesari paradísstrond, ið tú finnur heimsins mest romantisku býir. Næststørsti býurin í Fraklandi eitur Marseilles, og hesin havnarbýur liggur eisini eftir teimum gyltu strondunum, tó at hann ikki er meinlíkur hinum býunum. Nei, ofta hevur verið tikið til, at meðan aðrir býir við dreymakendum og dragandi lyftum um glitrandi náttar- gongutúrar eftir Rivieruna lokka ferðafólkið til sín, kundi Marseilles við sín-um ráa lyndi ikki lagt pettið í, um ferðafólkið kom til sín ella bara gjørdi av at verða heima. Í hesari greinini fara vit at hyggja nærri at spennandi býnum, Marseill- es, ella sum hann hevur verið nevndur: Fraklands óslípaði gimsteinur. Frá hevnandi rómverjum til landfarsótt... 2604 ára gamla søgan hjá Marseilles byrjar, tá ið grikkar bygdu býin uml. 600 f.kr við tí fyri eyga at gera ein handilsbý. Flutn- ingur sjóvegis gjørdist hornasteinurin í handilinum í Marseilles, og mong handilsskip sigldu til og frá Marseilles. Marseilles varð vorðin ein blómandi havnar- býur, og hetta kom at seta dám á lívið og mentanina - enntá tann dag í dag. Marseilles fekk tó ikki frið at blóma, men varð niður- brendur av rómverjum í ár 46 f. Kr. - rómverjar endur- reistu hann eisini stutt eftir. Rómverjar hava ikki verið teir einastu, ið hava gjørt seg inn á Mar-seilles, men aðrir víðagitnir menn sum Charles d’Anjou, Lud- vík 14. og Adolf Hitler hava eisini hertikið og gjørt seg inn á Marseilles. Ólukkan kemur sjáldan einsamøll - heldur ikki í Marseilles. Miðskeiðis í 18. øld herjaði sóttin og beindi fyri helvtina av býarfólki- num. Eftir hesari ræðuliga vanlukku kom býurin fyri seg aftur og stóð skjótt aftur í blóma. Trupulleikarnir stinga seg upp aftur, tá Frakland miss- ir síni hjálond og samstund- is sín størsta handilsfelaga í Afriku eftir seinna ver- aldarbardaga. Marseilles kom skjótt í eina búskapar- liga kreppu, ið var í hæddini í sjeytiárunum. Arbeiðsloys- ið var stórt og einki tamar- hald var á innflytarum frá eitt nú Algeria. Lógarloysi og skøkjulevnaður vaks eis- ini stórt í hesum tíðar- skeiði. Av somu orsøk var ferða- vinna ikki nakað, ið Mar- seilles gjørdi sær stórar vónir um. Ferðastovur kring heimin mældu fólki frá at fara til Marseilles í áttati- árunum og kístu tey ístaðin til hinar býirnar nærindis. Býarsálin Búskaparligu kreppurnar, tær mongu mentanirnar og tað, at býurin er ein havna- býur, hevur verið við til at sett ein serstakan dám á Marseilles. Tú hevði kunnað kallað hann fyri ein kosmo- politiskan skansa við Miðj- arahavið. Tó at fransmenn leingi hava hildið lítið um Mar- seilles-búgvar, so er líkt til, at hesin hugburður er um at broytast - ið hvussu so er millum tey ungu í Frak- landi. Ein kanning staðfesti, at Marseilles var tann best umtókti býurin í Fraklandi - París lá á triðja plássi sam- an við Bordeaux. Meðan grannabýirnir vón- leyst jagstra sínar innflytar- ar út av landinum - við kendum politiskum odda- monnum sum Jean Marie Le Pen - so fagna Marseill- es-búgvar teimum fjøl- broyttu mentanunum, ið leita sær hagar. Hvør íbúgvi hevur sína serstaku ættar- søgu, ið hann við stoltleika sigur tær, um tú spyrt hann. Tað er tað sjarmerandi sinnalagið og mentanin, ið hevur havt við sær eina framgongd innan ferðavinn- una á heili 14% síðstu trý árini. Glæsiligu ferðaskipini eru nú byrjað at leita sær til Marseilles, og ferða- skrivstovurnar hava broytt hugsan um ráa arbeiðara- býin í Golfe du Lion og eru farnar at senda ferðafólk í hópatali hagar. Alt er líkt til, at Marseill- es enn einaferð man fara at blóma. Zidane og hini í Marseilles Tær ósemjur, ið hvør íbúgvi man hava sínámillum, ger fótbólturin semju við. Fót- bóltsliðið í Marseilles, L’Olymique de Marseilles, er nakað, ið øll eru errin av og ganga sera høgt uppí. Sagt verður, at um liðið tapur, hvørvur sólin í nakrar dagar. Liðið hevur vunnið franska meistaraheitið tíggju ferðir og harafturat eisini vunnið UEFA-cup í 1993. Størstu dystirnir verða leiktir á risastóra Velodrome vøllinum, ið rúmar 60.000 áskoðarum. Sami vøllur, har navnframi fótbóltsleikarin Zinedine Zi- dane gjørdi sítt gjøgnum- brot. Samanumtikið kann sig- ast, at fólkið í Marseilles er fjøl-broytt, opinskárað og bersøgið. Sum íbúgvarnir sjálvir taka til: "Tað er ikki eitt idylliskt, men eitt sen- suelt, uppreistrarsinnað og kensluborið lív, ið tú livir í Marseilles, Fraklands óslíp- aða gimsteini". Høvuðsstaðurin í Fraklandi, París, liggur miðskeiðis har norðuri í landinum við Seine- ánna. Seine-áin býtir býin í tvey, og í ánni liggja tvær smáar oyggjar, Ile de la Cité og hin minna St. Louis. Upprunaliga varð París grundlagt við oynna Ile de la Cité og við vinstra áar- bakkan, hóast ein føroying- ur helst hevði sagt á norð- ara áarbakka. Men hetta sipar til rætningin, vatnið rennur, og verður henda vending dúgliga nýtt. Í fyrstu øld e.Kr grund- løgdu rómararnir París sum landspartahøvuðsstað. Sum tíðin leið, vaks býurin í rundum skapi. Miðbýurin í París er býtt- ur upp í 20 arrondisse- ment. Louvre liggur í 1. arrondissement og er mið- depil í einum "spirali". Sein- ast í spiralinum er 20. arrondissement, og tað er hitt minst "fína". Henda být- ingin speglar nøkunlunda menningina í býnum. Hvørt arrondissement hevur sína egnu lítlu stjórn við egnum býráðshúsi, posthúsi, løg- reglustøð og øðrum. Tað milda veðurlagið hev- ur stóra ávirkan á býarlívið. Tað ger tað møguligt at hava uttandura caféir og marknaðir umframt nógv annað. Fólk og tilflytan Støðugt hevur París vaksið - bert avbrotið av kríggi og sjúkum - síðani París varð kosin høvuðsstaður í 10. øld. Í 19. øld eru alsamt fleiri fólk flutt til býin orsak- að av árinunum av ídnaðar- kollveltingini. París hevur leingi verið eitt friðskjól hjá teimum, sum hava flýggjað undan kríggi og forfylging úr ymsum pørtum av Eu- ropa. Tó komu fólk í stríð- um streymum eftir 2. heimsbardaga og væl inn í 70-árini úr Italiu, Spaniu, Portugal og Jugoslavia eins og fyrrverandi hjálondunum Norðurafrika, Senegal, Viet- nam og aðrastaðni. Henda nýggja tilflyting hevur skapt hópin av búskaparligum og sosialum mótsetningum. Parísiska býarmyndin Politiska og mentanarliga støðið hjá París sæst aftur í minnisvarðum og arkitek- turi. Hetta avspeglar ta longu søguna hjá býnum. Millum elstu bygningarnar telist katedralurin Notre Dame á Ile de la Cité, sum menn fóru undir at byggja í 1163. Men kendast av øllum er sjálvandi Eiffel-tornið. Hetta tornið, sum er 320 m høgt, varð bygt í 1889 av fraklendinginum Gustave Eiffel. Upprunaliga var ætl- anin, at tað bert skuldi standa eina stutta tíð, men tað var so mikið væl dámt, at tað stendur enn. Millum nýggjastu stóru bygningar í París telist La Défense. Hesin er ein ný- mótans triumfbogi; hann er fýrakantaður og sera stór- ur. La Defénse, nútím- ans trimumf bogin Louvre er eitt stórsligið listasavn mitt í býnum, sum var kongshús í miðøldini. Millum annað hýsir hetta listasavnið Mona-Lisu, sum da Vinci málaði í síni tíð. Louvre, Pompidou mið- depilin og d’Orsay savnið eru tey kendastu, men tó eru søvn í øllum støddum, sum borðreiða við alskyns áhugamálum. Um romantikkur hevði ein høvuðs- stað... París er uttan iva ein av vakrastu, mest romantisku og mentanarríkastu býun- um í heiminum. Ein ør- grynna av søvnum eru at finna bert eitt hanagleiv frá hjartanum í býnum. Nógv listafólk, høvundar og hugs- arar hava búð í ‘Dreym- arinnar býi’ onkuntíð í lívi teirra. Teirra millum teljast Picasso, Rodin og Victor Hugo. Nógv hava roynt at lýst vakurleikan hjá París, men øll hesi løgd saman koma ikki upp á knøini av kensluni at spáka eftir teimum steinløgdu gøtunum, teim- um stórslignu boulevardun- um ella fram við áarbakkun- um. ÓSLÍPAÐI GIMSTEINURIN Í FRAKLANDI Heilin, hjartað og sálin í Fraklandi: EIN LÝSING AV HØVUÐSTAÐI FRAKLANDS, PARÍS Atlantic airways pdf.