fríggjadagur 16. mars 2012síða 55

nr. 33 · 16. mars 2012 15 VIKUSKIFTI norðan­fyri. Í fyrsta umfari kann hetta tykjast natúrligt. Men um hugt verður nærri eftir, so sæst, at rennurnar eru smalastar úti á landgrunninum, og síðani breiðkast inn ímóti landi. Á landi vita vit, at smáir løkir so líðandi vaksa til breiðar áir, so hvørt tær nærkast sjónum. Er tað, vit síggja á botninum norðan­fyri, leivdir av stríðum streymum uttan av landgrunninum og inn ímóti landi? Kann hugsast, at talan er um smeltivatn av stórum ísnøgdum norðar­laga á landgrunninum undir seinastu ístíð? Vit vita tað ikki, so hetta eru enn bert leysar gitingar. Nýggj botnkort, men ikki sjókort Hesi nýggju botnkortini, sum higar­ til bert hava verið nýtt í teldu­simu­ ler­ingunum av streymi og aldum á Náttúru­vísindadeildini, koma út í næstum sum partur av nýggjari skipan, sum er ætlað til bátar og skip, ið felagið Munin mennir. Eisini verða innsavnaðu dáturnar partur av grundarlagnum undir nýggjum botnkortum, sum Jarð­feingi er í ferð við at framleiða til nýggja atlasið, ið NÁM eftir ætlan gevur út í 2013. Talan er kortini ikki um nýggj sjókort! Fram til seinasta ársskiftið hevði Farvandsvæsenset í Danmark einka­rættin til at gera sjókort í øllum ríkinum. Hesin stovnurin varð endaliga avtikin um ársskiftið, og einkarætturin til at gera sjókort liggur nú hjá Kort og Matrikelstyrelsen í Danmark. Hetta merkir, at botnkortini, sum føroyskir stovnar framleiða, løgfrøðiliga ikki eru til at sigla eftir. Tó skal nevnast, at Lands­verk ger mátingar av dýpinum til við­líkahald av sjókortum í havnum og inn­siglingum. Innsavnaðu dáturnar Tað er Havstovan, sum hevur savnað inn og góðskutryggjað dýpdar­máting­ arnar eftir slóðini hjá rann­sóknar­ skipinum Magnusi Heinasyni síðani 1999 og hevur latið tey til Náttúru­ vísindadeildina. Eisini eru líknandi mátingar eftir slóðini hjá vaktar- og bjargingarskipinum Tjaldrinum í ár 2000 og mátingar hjá Landsverki inni á firðunum. Hetta eru alt mátingar, sum eru gjørdar við vanligum einstrálu- ekkoloddi. Í savninum á Náttúruvísindadeildini eru eisini dýpir frá sonevndum 3D seis­miskum kanningunum eystur av Munkagrunninum og í Hetlandsrennuni. Hetta eru sera neyvar mátingar, sum eru tøkar fyri hvørjar 10 m í kannaðu økjunum, sum Jarðfeingi hevur lagt til rættis til hetta serliga endamálið. Tøku mátingarnar hjá Landsverki eru í stóran mun frá 1980-árunum, tá ið Landsverk, ella Landsverkfrøðingurin, ið stovnurin kallaðist tá, hevði bát siglandi aftur og fram í firðunum við 10-20 m ímillum slóðirnar. Í nøkrum støðum, serliga í havnarløgum og har sum stórar útbyggingar hava verið, eru slóðirnar enn tættari. Landsverk hevur fyrr givið hesar mátingarnar út í máli­ borðskortum, og tey eru eisini at síggja á korttænastusíðuni www.kortal.fo. Framtíðar botnkort Í dag eru ekkolodd, sum hava fleiri strálur og kunnu gera munandi neyv­ ari mátingar. Fyri nøkrum árum síð­ ani útvegaði Landsverk sær eitt av hes­um fleirstráluekkoloddunum. Tólið hjá teimum hevur 240 strálur og mátar neyvt í einari breiðari slóð undir bátinum. Nýggju mátingarnar eru so mikið neyvar, at burturblivnar súkklur og annað burturkast, sum liggur á botninum, síggjast á nýggju kort­unum. Útgerðin hjá Landsverki er serliga ætlað til innaru leiðirnar og er best egnað til dýpir grynri enn 70 m. Á hes­um dýpinum er mátaða slóðin heilar 245 m breið. Í nýggja rannsóknarskipinum, sum væntandi verður farið undir at byggja í næstum til Havstovuna, er lagt upp til, at slík útgerð ætlað til djúpan sjógv verður ísett. Tað verður byrjanin til næsta ættarlið av há-neyvum botnkortum fyri føroyska sjóøkið. Dømi um botnkort, sum er framleitt á Náttúruvísindadeildini í sambandi við teldusimuleringar av sjóvarfalsrákinum Dømi um uppmáting við fleirstráluekkoloddi, sum Landsverk hevur gjørt av farmaskipinum Ólavi Gregersen, sum sakk í 1984 og liggur á botninum við Flesjarnar í Tangafirði. Mynd: www.landsverk.fo University of the faroe islands mynd: landsverk.fo