mikudagur 4. apríl 2012síða 19

19 Mikudagur 4. apríl 2012 · Nr. 41 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Óli Jacobsen olijacobsen@olivant.fo Komandi partur Komandi tvær Miðvikurnar verða um eitt bjargingarbragd hjá havnarmonnum í 1913, sum hevur verið lítið kent. Hetta var tá ið Fortuna var bjargað, og skiparin á Beskytteren fekk sekkin vera feskur. Men tá nakað var fráliðið mátti tað, sum var eftir av fuglinum, saltast í tunnur. Seinni kundi hann so nýtast útvatnaður til døgurða. Men hetta var kanska ikki tað sama. Hetta broyttist alt, tá ið vit fingu ravmagn og tað bar til at frysta. Í fyrsta umfari hendi hetta við, at turkihúsið í Syðrugøtu fekk frystiboksir, sum fólk kundu leiga. Hetta var eitt ótrúligt framstig, hóast ferðingina aftur og fram í turkihúsið. Tað lætti ikki minni um, tá ið frystiboksirnar komu. Seiður var góður Seiður var eisini eitt gott ískoyti til matin. Bæði Norðragøta og Syðru­ gøta vóru góð seiðapláss. Hetta merkti, at tað fekst væl av seiði við nót. Tað vóru fleiri nótir í báðum bygdum, sum menn áttu í. Vit áttu part í Ullnótini. Eg minnist, tá ið Hans í Bar­tal­ stovu kom við nótaboðum. Tá var at sleppa sær avstað sum skjótast. Helst hava teir við seiðakikara sæð torvur av seiði inni við land, og tá ráddi um at gera skjótt av. Við nót kundi fáast nógvur seið­ ur, og tað kundi vera nógv í part. Tað var eisini eitt stórarbeiði at fáa hann til sættis. Hann skuldi jú kryvjast og greipast at hanga upp. Men í fyrsta umfari fekst møgu­ leikin at fáa feskan seið og livur saman við eplum til døgurða. Tað smakkaði ótrúliga væl. Livurin var kryddað við salt og pipar, og hetta gav ein sera góðan smakk. Slík livur smakkaði eisini sera væl uppá breyð. Sum frá leið fekst so eisini ræst­ ur seiður, og upp aftur seinni turrur seiður. Turra seiðin plagdu vit at hanga upp undir mønuna inni í hjallinum. Tað vanliga var at buka seiðin, men eg minnist eisini norðuri í Streymnesi, at pápi plagdi at eta turran seið óbukaðan. Eitt annað forkunnugt íkast til døgurðamatin var, tá ið pápi og beiggjarnir komu av skipi við saltmati sum kjálkum og lippum.   Munur var á konufólka- og mannfólkaarbeiði Í hesi tíðini var greiður munur á hvat var mannfólkaarbeiði, og hvat ið var konufólkaarbeiði. At mjólka var greitt konufólkaarbeiði. Tað var nærum skomm hjá manni at mjólka. Hetta kravdi eina raska konu! Bjarta, yngsta dóttir Hensiu, greiðir frá hvussu hon minnist mammu sína á hesum økinum: Beiggjarnir vóru inniløgumenn. Teir vóru ofta á floti, fingu nógvan fisk, og eisini skutu teir fugl og harur. Men teir tóku onki upp av hes­ um, tí tað var konufólkaarbeiði, hjá okkum í hvussu er. Fiskin kruvdu teir kortini. Teir kundu fáa nógvan fugl, lom­ vigar og álkur. So settu vit okkum, mamma og systrarnar í kjallaran at royta, eg minnist, at onkuntíð fingu teir heilt nógvan fugl. Vit sótu í tímavís og royttu, fingrarnir vóru viðtiknir. So at svíða og reinsa fuglin. Tað var tað sama við fiskinum, har var tað mest mamma, sum skar av fiskinum og gjørdi frikadellur, knettir og fiskabollar og nakað var brúkt til flak. Hon kundi standa í tíma­vís og taka upp. Um hon fekk hjálp, so var tað av okkum systr­ unum, men eg minnist ikki, at vit hjálptu nakað serligt til við tí. Eisini fortaldi mamma mær frá einaferð Jákup, beiggin, hevði verið og dyrgt. Eg haldi tað var við Hjalgrim Poulsen, kendur sum hýruvognskoyrari. Tá teir komu aftur fór mamma út á støðina at taka ímóti, tí um teir høvdu fingið eitt sindur, vildi hon byrja beinanvegin, tí hon skuldi til Havnar morgunin eftir til frisør. Teir fingu so nógv av fiski, at mamma gjørdi 100 knettir og 200 frikadellur, so hon stóð til kl. 4 um náttina, og síðani við rutuni til Havnar um morgunin. Stórt húsarhald Tað var eitt stórt húsarhald. Mamma gjørdi nógv burturúr mat­ in­um. Hon dugdi sera væl at fáa alt at smakka væl. Høvdu vit grind til døgverða, so var fast, at hon bakaði pannukøkur omaná. Suppur gjørdi hon ofta om­aná døgurða, reyða og hvíta sago­suppu, blaksuppu, fruktsuppu, rabarbu­ suppu, bollamjólk og budinga­ suppu. Um summarið fingu vit koldskål, sum sjálvandi var heimagjørt, um­ framt ymiskar mjólkarættir. Mjólk­ in mátti jú brúkast, hon kundi ikki fara til spillis. Tá eg var barn, høvdu vit ikki køliskáp. Vit ótu eisini ofta rómastamp. Tá onkur kúgv hevði kálvað, gjørdi mamma ketilost. Hon gjørdi nógvar ferðir upp í grýtuna, og so bóru vit í spannum út í fleiri hús, sum ikki høvdu kúgv, men sum ynsktu at fáa ketilost. Soleiðis var lívið tá. Sunnudag fingu vit betri døg­ urða og betri dessertir om­aná. Tá fingu vit sviskugreyt, floyalsgreyt, buding, rabarbugreyt, onkra lekra súreplakaku, ís og frukt.   Ítriv Um kvøldarnar spældu vit ofta kort, vetrarkvøldini. Har dámdi mammu so sera væl at spæla whist, hon elskaði at melda hálvasól, tað var tað allarbesta. Vit spældu spøl, tá vit vóru inni, men vit spældu mest úti, tað var niðri á sandi, sum var okkara besta spælipláss, bæði í brimi og í góðum veðri. Har var ongin, sum kom oman at siga hvussu vandamikið tað var í brim­ inum. Vit fóru til hús, tá ið vit vóru svong ella køld Børnini hjá Hensiu og Poul Andreas við makum eru: Begga f. 1943 og Kári – 2 børn, 4 barnabørn og 1 langommubarn Jórun f. 1945 og Per - 1 son og 3 barnabørn Jákup f. 1946 og Lena – 4 børn og 7 barnabørn Zakaris f.1947 og Julia – 5 børn og 5 barnabørn Michael f. 1949 og Ása – 5 børn og 6 barnabørn Ingrid f.1952 og Hans Jákup – 5 børn og 8 barnabørn Elin f. 1954 og Wilmar – 8 børn og 6 barnabørn Bjarta f. 1956 og Osvald – 4 børn Øll børnini búgva í Føroyum og øll ommubørnini uttan eitt búgva í Føroyum. Onkur er tó í Danmark í lestrarørindum. Tey hava øll á ymiskan hátt givið síni íkøst til okkara samfelag. Tann, sum hevur skrivað hesa røð er javngamal við Beggu, og vit gingu í skúla saman í Gøtu skúla. So vit nærkast teimum 69 árunum bæði. Nøgd við lívið Nú henda samrøða er komin at enda sigur Hensia: Tá eg nú líti aftur eftir, so má eg siga at eg eri sera væl nøgd við lívið, og eg má takka Gudi fyri góða heilsu, og at hann hevur givið okkum ríkar løtur og eina so stóra familju. Nú er familjan blivin so fjølment, so um vit telja børnini hjá okkum við teirra makum, teirra børnum við makum og børnum, so eru vit 117 í tali og fýra eru á veg, sum vit vita um. Tøkk til Hensiu Nú eru vit komin til endan á hesi áhugaverdu røðini við Hensiu. Havi altíð vitað, at Hensia er eitt skila­fólk. Tað hevur eisini leingi verið havt í huganum at hava eina samrøðu við hana. Tíbetur eydn­ aðist tað sera væl. Dóttirin Bjarta skal eisini hava tøkk fyri hennara medvirkan. Her hevur verið talan um bæði søgu úr Streymnesi og Gøtu um lívið hjá “vanligum” fólki, og hvussu tey hava búleikast. Tey eru nógv, sum hava sagt frá, hvussu væl teimum hevur dámað hesa frásøgn, og hon er uttan iva eitt íkast at lýsa lívið hjá fólki fyrra partin í farna øld. Veruliga gongur søgan heilt aftur í 19. øld, og hon fevnir tískil um meira enn 100 ár. Tað er sjálvsagt ikki orð fyri, hvussu alt er broytt hesa tíð. Jákup, sonur Hensiu, er “makrelkongur” í Gøtu. Hetta hevur Óli Petersen eisini fingið ein stuttliga mynd burtur úr Í Sosialinum frá 26.8. 2011 er hesin stubbi: Íslendski stoltleikin er føroyskur Leygardagin var longu nú víða­ gitna bygningsverkið, Harpan, alment tikin í nýtslu. Harpan er eitt risa konsert- og opreahús, ið upprunaliga var ein partur av einari størri bygningsætlan, sum orsakað av búskaparliga kollapsinum í Íslandi varð skor­ in niður til bert at umfata Harp­ una í fyrsta umfari. Og tað er gøtumaðurin, Ósbjørn Jacobsen, ið hevur verið leiðandi arkitektur í verkætlanini frá byrjan til enda Ein skuri í Suðri Hensia eigur ikki minni enn einki í Hørpu. Ósbjørn er ommusonur hennara, hann er sonur Michael