fríggjadagur 13. apríl 2012síða 46

nr. 43 · 13. apríl 2012 14 VIKUSKIFTI Hóast hann hevur veingir, so heldur gráspurvurin seg fyri tað mesta innan fyri einans 700 metra radius. Av teimum 2.167 gráspurvunum, sum higartil eru merktir í Føroyum, eru allar fráboðanirnar komnar aftur í Føroyum og einans tvær úr aðrari bygd enn henni, har gráspurvarnir upprunaliga vórðu merktir. Sostatt er gráspurvurin ein tann støðufastasti búfuglurin, sum er í Føroyum Gráspurvurin Trúfasti grannin VITAN & vísindi Í hesi greinarøð, sum er í 10 pørtum, skriva vísindafólk á Fróðskaparsetri Føroya um evni, tey granska í. Hesaferð skrivar Eyðfinn Magnussen. Eyðfinn Magnussen Biologur, Fróðskaparsetur Føroya Fuglafrøðingarnir gera seg klárar at fara undir dagsins gerning. Teir skulu ring­merkja gráspurvar, so teir fáa meiri at vita um, hvussu hesin lítli fuglurin bú­leikast í Føroyum. Við at festa ein ring um beinið á fuglinum fáa teir at vita hvussu gráspurvurin ferðast, hvussu leingi hann livir, hvussu stór deyðilig­heitin er á hvørjum ári, um­ framt aðrar upplýsingar, sum hava áhuga hjá fuglafrøðingum, eitt nú um hvat valds­øki fuglurin hevur, og hvar og nær hann søkir sær føði. Tvær høgar jarnstengur verða slignar niður í moldina. Eitt fýra metrar høgt og seks metrar langt net verður spent millum báðar stengurnar. So er bara at bíða til teir fyrstu gráspurvarnir koma í netið. Eitt paradís hjá gráspurvum Klokkan er um fimm seinnapartin, og vit eru stødd í einum urtagarði við gamla Restorff Bryggjarí við Landa­ vegin í Havn. Húsaveggurin á gamla bryggjarínum er tilvaksin av trøum, sum vaksa upp eftir húsavegginum. Hetta er eitt satt paradís hjá gráspurvum, sum í hundraðtali halda til her á húsa­vegg­ inum. Her er alt, sum teir hava brúk fyri. Teir kunnu krógva seg, her er føði at fáa, og teir kunnu eisini gera sær reið­ur millum greinarnar. Tað er eisini her teir halda til um náttina og koma tí flúgv­andi higar í skýmingini. Tað gongur bert ein lítil løta, so sprella teir fyrsti gráspurvarnir í net­ inum. Jógvan tekur varisliga spurv­ arnar úr netinum. Fuglarnir sprella og royna at sleppa burtur. Teimum dáma eyð­sýnt ikki at verða hildnir. Teir trívast ann­ars væl við menniskjum kring seg, tí gráspurvurin búsetist einans har, sum fólk búgva. Jógvan leggur varisliga grá­spurv­ arnar í ein myrkan toyposa og strammar posabandið, so fuglarnir ikki flúgva úr aftur posanum. Hatta vóru bara teir fyrstu í dag. Seinni koma uppaftur fleiri fuglar í netið. Ringurin sigur alt Ímeðan ger Hans klárt til at merkja fuglarnar. Hann finnur tongina fram. Ein metallringur við nummari á verður festur á vinstra bein á fuglinum. Á høgra bein festir hann tveir plastikkringar. Fyrst ein bláan, so ein gulan. Litringarnir gera, at fuglafrøðingarnir kunnu fylgja tí einstaka fuglinum og skráseta hvussu hann ferðast gjøgnum dagin. Tá Hans er liðugur at merkja grá­ spurv­arnar, verða teir sleptir leysur aftur. So er bert at vóna, at teir verða sæddir aftur ella funnir deyðir onkra­ staðni, og at hetta verður fráboðað teim­um, sum standa fyri kanningini. Tí hetta eru virðismiklir upplýsingar hjá teimum, sum kanna gráspurvin. Tá nakrir tímar eru gingnir, taka fugla­frøðingarnir útgerðina niður aftur. Í dag vórðu 32 gráspurvar merktir. Nú er bara at bíða eftir, at teir ringmerktu gráspurvarnir aftur lata frætta frá sær. Tað ganga helst bæði mánaðir og ár, áðrenn hendan søgan endar. Vónandi verða nógvir av teimum merktu grá­ spurv­unum fráboðaðir aftur, men meginparturin av teimum fer helst at hvørva onkustaðni. Soleiðis plagar tað í hvussu so er at vera. Einaferð verða hesir merktu gráspurvarnir til spenn­andi tøl í eini vísindaligari grein í onkrum tíðarriti úti í heimi, og enn ein brikkur verður lagdur í puslispælinum um tann føroyska gráspurvin. Føroyski gráspurvurin Hóast gráspurvurin í dag telist millum okkara vanligastu fuglar, er hann lut­ falsliga nýggur í Føroyum. Teir fyrstu grá­spurvarnir festu búgv her miðskeiðis í 1930’unum. Áðrenn tað var hann bert sæddur her hendingaferðir, men var ikki komin fyri seg enn. Í dag eigur grá­spurvur í flestu býum og bygdum í Føroyum. Fyrstu búsetingarnar vóru suðuri í Vági miðskeiðis í 1930’unum. Í 1944 vóru gráspurvarnir komnir til í Svín­ oyar. Síðani spjaddust teir til restina av land­inum. Teir tóku fyrst búgv á teim­um størru plássunum og vóru seinast í 1950’unum at finna í flestu størru plássum. Miðskeiðis í 1970’unum hevði gráspurvurin búsett seg í helvtini av før­oysku bygdunum. Búsetingin helt fram, og í fyrru helvt av 1980’unum hevði hann breitt seg til tveir triðingar av teimum føroysku bygdunum. Í dag búleikast hann í 94 av teimum 118 føroysku bygdunum. Teljingar vísa, at í 2002 varð støddin av føroyska grá­ spurva­stovninum mett at vera 2.700 pør. Í 2001vóru 2.500 pør. Av hesum er ein triðingur – 800 pør – í Tórshavn. Ringmerkja fugl Hans stendur í urtagarðinum við gamla Restorff Bryggjarí við Landavegin við einum kikara um hálsin. Hann roynir at fáa eyga á, um nakrir av merktu spurv­unum, sum hann fyrr hevur hild­ ið í hondini, sita í trøunum. Jú, hann