fríggjadagur 20. apríl 2012síða 6

Fríggjadagur 20. apríl 2012 · Nr. 46 6 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 BREIVIK Breivik ætlaði at gera av við fyrrverandi norska for­ sætis­ráðharran Gro Harlem Brundtland á Utøya. Hann hevði eina bajonet á rifluni hjá sær og sigur, at hann ætlaði at hálshøggja Brundtland. Eftir álopini í Oslo og á Utøya hevði Breivik valt sær kongshúsið sum bumbumál, men kongsfamiljan skuldi ikki fáa skaða. Rannvá G. Fossaberg Í hesi vikuni varð hol sett á 10 viku langa rættarmálið ímóti hópdrápsmanninum Anders Behring Breivik, sum 22. juli í fjør beindi fyri 77 fólkum í Oslo og á oynni Utøya í Noregi. Rættarmálið er alment, og fjølmiðlar kring allan heim fylgja væl við, hvat hendir í málinum. – Tað er ikki fyrr enn tær tíggju vikurnar eru farn­ar, at vit veruliga hava ein mynd av, hvør hesin mað­urin er, sigur Eyðun Joensen, sum er fyrrverandi klin­isk­ur sálarfrøðingur við psykiatriska depilin á Lands­sjúkra­húsinum. Hann hevur meira enn tredivu ára royndir innan sálarfrøðina, og sam­bært honum er Breivik á ongan hátt ein van­ ligur persónur. Ekstremur í allar mátar – Út frá tí, sum fjølmiðlarnir hava sagt frá, hevur Breivik verið ein rættiliga einsa­ mallur persónur og ikki havt nakran afturat sær í hesum mál­inum. Hann hevur gjørt nakað ekstremt alvorligt, men alíkavæl situr hann í rættar­salinum og smílist, sigur Eyðun Joensen. Hóast rættar­málið júst er byrjað, heldur Eyðun Joensen, at Breivik longu nú vísir tekin um, at hann er sperdur. – Tú kanst samanlíkna hetta rættarmálið við ein neva­leik. Longu í fyrsta um­gangi tykist Breivik rættiliga sperdur, tí nú er hann farin at siga seg ikki minnast, og harafturat er hann eisini farin at svara minni og minni, tá hann verður spurdur í rættinum í Oslo, greiðir Eyðun Joensen frá. Hann er ikki vísur í, at Breivik fer at megna trýstið allar tær tíggju vikurar, rættarmálið fer at vera. – Maðurin verður spurdur og nærmast húðflettur hvønn dag, fleiri tímar og í tíggju vikur. Mann skal vera ekstremt sterkur og ísa­kaldur sálarliga fyri at halda til tað trýstið, sigur Eyðun Joensen og leggur aftur­at, at vit møguliga fara at síggja Breivik veruliga bróta saman í rættinum. – Hetta er fyrsta vikan, og onkursvegna tykist hann vera punkteraður longu nú. Undrast á mental­ kanningarnar Anders Behring Breivik hev­ ur verið til tvær mental­kann­ ingar, sum hava givið ymisk úrslit. Fyrra kanningin vísti, at Breivik var paranoid skizo­fren, tá hann framdi atsókn­irnar í Oslo og á Utøya í fjør. Úrslitið av seinnu mentalkanningin var, at Breivik als einki feilti og ikki kundi sigast at hava verið sálarsjúkur um tað mund­ið, tá hann drap tey 77 fólk­ini í Oslo og Utøya. – Eg undraðist, tá eg frætti, at mentalkanningarnar vóru lidnar.Tær mugu hava verið illa gjørdar, tí kanningar av hesum slag plaga at taka fleiri mánaðir, men í hesum føri hava tær tikið fáar vikur, sigur Eyðun Joensen. Tá ein mentalkanning fer fram, verður millum annað kannað, um persónurin er sinni­sjúkur ella býttur og ótilrokniligur. Verður við­ kom­andi mettur at vera sinni­sjúkur, er hann ikki egn­aður til vanligan dóm, men fær tað, sum verður kall­að ein viðgerðardóm. Sam­bært úrslitinum frá fyrru mental­kanningini av Breivik er hann paranoid skizo­fren, og tað er ein sera álvar­som sinnisjúka. – Tað, sum eyðkennir fólk við paranoid skizofreni, er, at tey á ein ella annan hátt kenna seg forfylgd av onkr­ um systemi og hava rang­ hugs­anir um veruleikan, greiðir Eyðun Joensen frá. Hann vil tó ikki sjálvur gera nakra niðurstøðu, um Breivik er paranoid skizo­ frenur ella ikki. – Slíkar niðurstøður kunnu bert gerast eftir nógvar samrøður og ymiskar testir við hesum per­són­ inum, sigur Eyðun Joensen. Men er ein persónur, sum ger nakað so ekstremt, ikki per definitión sjúkur? – Vit vita alt ov lítið um Breivik í løtuni. Uppvøkstur og umhvørvi hava stóra ávirk­an á okkum menniskju. Flestu okkara hava lært at hava stýr á okkum sjálvum, so tá tú hugsar »eg eri so illur, at eg kundi dripið«, so gert tú tað ikki, tí tú hevur lært, at tað er skeivt, greiðir Eyðun Joensen frá. Hava brúk fyri avkláring Málið um Anders Behring Breivik hevur serliga nú og tíðina upp til rættarmálið verið dúgliga fylgt av fjøl­ miðl­unum. Hetta er ógvuliga positivt fyri tey, sum yvir­ livdu, og avvarandi hjá teim­ um, ið lótu lív. – Tað nyttar ikki, at leggja lok á eina slíka hend­ing. Eg haldi, at tað, at fólk hava møguleika at fylgja við í rættarmálinum, er gott fyri øll. Serliga tey, ið eru per­són­ liga rakt at atsókn­unum hjá Breivik, hava spekulerað um mannin og tað, hann gjørdi, og nú fáa tey so møguleika at fáa eina forkláring og ikki minni eina avkláring, sigur Eyðun Joensen. Hann heldur ikki, at stóri áhugin hjá fjøl­ miðlunum á nakran hátt ger tíðina, har tey avvarandi syrgja, longri. – Tey hava brúk fyri at hoyra um tað, ið er hent. Hetta er ein prosess, sum tey skulu og noyðast ígjøgnum fyri at kunna koma víðari við lívinum, sigur Eyðun Joensen. Summi halda, at best hevði verið, um Breivik bleiv tik­in av døgum tann dagin hann bleiv handtikin av norsku løgregluni. Hesum er Eyðun Joensen ikki samd­ ur í. – Eg haldi, tað er gott, at hann ikki bleiv dripin, tí so hevði tað skjótt blivið til tað, at málið bleiv tagt burtur. Ístaðin verða spurnartekin hjá teimum avvarandi og teimum, sum yvirlivdu, minni, tí tey fáa eina ordiliga og neyva forkláring, sigur Eyðun Joensen. rannva@sosialurin.fo Sálarfrøði Maðurin verður nærmast húðflettur hvønn dag í tíggju vikur. Mann skal vera ekstremt sterkur og ísakaldur sálarliga fyri at halda til tað trýstið, sigur Eyðun Joensen, sálafrøðingur kann bróta saman