fríggjadagur 20. apríl 2012síða 15

15 Fríggjadagur 20. apríl 2012 · Nr. 46 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 nøvn Í dag eru liðin 150 ár, síðani Louis Pasteur gjørdi fyrstu royndina av pasteurisering. Ein krukka, sum hevði verið forseglað síðani 3. mars, varð latin upp. Amerikanski sjónleikarin Jack Nicholson, sum hevur vunnið tríggjar Oscar heiðurslønir, fyllir sunnudagin 75 ár. Ein seinnapart á heysti, hugsi tað var í oktober 1977, gráan og samdrignan eins og hesin aprílmorgunin nærum fimm og tretivu ár seinni, kom eg í ørindum fyri 14. september út á Føroya fólkaháskúla at hitta táverandi rektara, rit­hövundin Steinbjørn B. Jacobsen. Í fólkaeygum var hann langt síðani knæsettur sum ein politiskur ribbaldur, hóast hann ongantíð hevði ver­ið uppi í partapolitikki. Hampa­ lesarar og rímkærir før­oy­ ingar úr öllum málsligum heraðs­hornum litu á hann sum eina bókmentaliga kjöt­ kvörn, ið gloypti alt sum heilt var og virðiligt í før­ oyskari yrkingarhevd, mól tað sundur og sputtaði tað út aftur í einari prent-ó- tespu­lögu fyri og aðrari eftir av hálvtýskum klumpum og smáfranskari sós. Og so rópti hann hetta upp á skaldskap. Óreinsettur. Men sum sagt eg kom út á Háskúlan í ørindum fyri 14. september, nývorðin blað­maður, og skuldi gera viðtal við Steinbjørn um ný­føroyskan skaldskap. Íleið­ingin var helst tann at Stein­bjørn um hetta mundið, saman við Gunnari Hoydal, var ritstjóri á Varðanum. Teir báðir hövdu, tað man ikki vera ovsagt, fingið hetta gamla tíðarritið til æru og gjørt tað sjónligt aftur í tí kódnarmjörka sum orðaskifti um føroyska mentan var og tíverri tíðum er enn. Teir vóru uppi í tretivun­ um báðir tá, Steinbjørn og Gunnar, tilkomnir menn, borg­arar, men sjálvur var eg blað­ungur, nítjan ára gamal og ivaleysur um alt. Helt meg vita tað sum vert var at vita um rektaran á Há­ skúl­anum. Hevði ikki bert lisið yrkingar hansara, fleiri av sjón­leikunum (eitt nú Ivaliva), stuttsögurnar og ikki at for­gloyma greinarnar og lesara­brövini. Hartil hevð eg graml um mannin hiðani og haðani og tað skuldi alt vera rættiliga vist. Eitt nú var hann var tjóðveldismaður frá hvirli niður í húðaskógv (tað segði pápi mín). Eitt erpið mentavætti (segði mammu­ beiggin sum valdi fólka­ flokkin). Ein smá­borg­ar­ligur, smástirvnað­ur ulpu­sosial­ istur, sum ikki megnaði at ríva seg upp úr eplaveltunum suðuri í Sandvík (sögdu mao­ istarnir í Skrivarastovu). Fast skorðaður í afturlítandi hugmyndir um tjóðskap frá tíðini um og eftir 1946 (sögdu Framamenn). Sjálvur helt eg hann vera í so burturheftan í eina skaldsliga uppgerð við ættarlið í føroyskum bók­ mentum sum eg í ungøði míni og fleiri við mær í besta lagi hildu vera óviðkomandi. Men maðurin sum tók ímóti mær á skrivstovuni úti á Háskúlanum var annar enn eg soleiðis hevði gingið og bilt mær inn. Har kendist einki bragd av mentaðum stórlæti ella tilgerð. Tvørtur­ ímóti. Maðurin var bragd­lig­ ur, opinlyntur, skálkaligur og álvarsamur hvørt um ann­að, forvitin, bersögin og fyndugur. Hann var hvørki smáborgaraligur ella smástirvin. Langt burtur­ ífrá. Avgjørdur í áskoðanum sínum, gaman í, men rúmligur við, fullur av eygleiðingum og dugdi at koma á óvart við teimum, vitandi og víðlisin. Gav sær eisini stundir at lurta eftir mær. Lýddi við sínum einstaka slagi av ótolnum tolni eftir tí sum eg hevði at siga, öllum hesum sum eg helt vera mínar sjálvfingnu og fríbornu hugsanir, men fyri tað mesta vóru reksur upp úr marx-leninistiskum bóklingum. Hann var ikki óátøkur sorinskrivaranum í skald­söguni Barba og harra Pál, honum dámdi at reson­ nera. At ivast í sær sjálvum og öðrum. Og víst var hann sjálv­ stýrissinni inn í mergin. Men nei, hann hevði ongantíð verið limur í Tjóðveldisflokkinum. Tíansheldur var hann yvir­ givin til romantiska aftur­ skoð­an. Fortíðin, sum hann hevði livað og ættarlið undan honum roynt hana, var upp­ runin til, men ikki samtíðin sjálv. Tað farna gjørdi eina neyð­uga vitan, eitt grund­ ar­lag til stöðutakan nú og fram­eftir, ikki eina aftur­lits­ halgaða fyrimynd. Hvørki samfelagsliga ella í bók­ment­ un­um. Men var hann ikki vinstra­ sinnaður, meðni? Nei. Yvir­ hövur var hallið tann borgar­ liga vegin. Men í hesum sum öðrum galt tað sum kin­verskir spekingar longu vóru komnir til tvey túsund ár áðrenn Mao varð skaptur oman á jörðina, hetta, at sonn orð sjáldan eru fögur og uttan mis­ljóðið er samljómur tögn. Svört tögn. Samanumtikið var henda samrøðan ein gráan seinn­apart í oktober 1977 ørkymlandi fyri meg, unga blaðmannin á 14. september. Kanska tann mest ør­kyml­ andi samrøðan eg nakrantíð havi havt við ein starvs­ felaga. Áðrenn eg kom út á Háskúlan, hevði eg fast undir fótum, vissu um meg sjálvan og mítt. Aftaná var jörðin gløðandi og alt á reki. Men samstundis kendi eg meg upplyftan onkursvegna. Í all­ari óvissuni. Sansaði, um enn kámliga, eitthvørt sum í longdini fataði við og hevur verið mær meira vert enn öll svikalig sjálvvissa. Hetta kann dragast saman í orðunum hjá Jevtusenko, sovjetiska skaldinum, sum Steinbjørn henda seinna­ partin og javnan síðani tók fram í samrøðum um bók­ mentir: Listin er eingin bøn um náði. Viðtalið, fyrrnevnda, varð vituligvís skrivað, tað kom eisini á prent í Fjúrtanda og fekk onkrar hissini glósur í Dimmalætting og Dag­blað­ num. Hvat tá. Tað sum kortini liggur eftir sum ein eldslóð í huganum er samrøðan við Steinbjørn og ikki einans henda samrøðan sær, men tann áhaldandi samrøðan gjøgnum árini, tað mótspælið og óofta eirindaleysa, men altíð góðviljaða mótspælið, sum eg sjálvur fekk og onnur við mær, ta tíðina hann var ritstjóri á Varðanum og seinni við. Hann lærdi okkum tað skapandi ósemjuna. Tann ivan og ikki síðst sjálvsivan, ið er listini so lívsneyðugur. Nú er Steinbjørn farin. Tað kenst tómligt. Saknur er í honum, tað skal Guð vita, men tað er og fer altíð at verða við takksemi at eg hugsi um hann fyrst og fremst. Carl Johan Jensen Sjáldan eru sonn orð fögur Nökur minningarorð um Steinbjørn B. Jacobsen Andlát Ivan Johannesen, úr Miðvági andaðist í heiminum miku­ kvøldið, 77 ára gamal. Andrass Pállsonur Skarðenni andaðist mikudagin 18 apríl á Klaksvíkar sjúkrahúsi 77 ára gamal Hans Jacob Berg, Sandvík, andaðist sunnudagin 15. apríl á Tvøroyrar Sjúkrahúsi 84 ára gamal. Farið verður úr kapellinum í Sandvíkar kirkju hósdagin kl. 18. Jarðarferðin verður úr Sandvíkar kirkju fríggjadagin kl. 13. Tey ið ynskja at minnast Hans Jacob við blómum ella kransi, kunnu eisini velja at lata Sand­víkar kirkju eina pen­ inga­gávu, konta í Eik banka Símin Poulsen úr Oyndar­ firði, ættaður úr Klaksvík and­aðist sunnudagin á Ríkis­ sjúkrahúsinum, 68 ára gam­ al. Kistan kemur heim og í kirkjuna í Oyndarfirði klokk­ an 15.00 mikudagin. Jarðar­ ferðin verður úr Oyndar­ fjarð-ar kirkju leygardagin klokkan 13. Tey, ið vilja lata blómur og krans kunnu lata eina gávu á konto í Bank Nordik. Hildibjørg Gregersen, fødd Hovgaard, ættað úr Vági, búsitandi í Glostrup, andaðist 13. apríl, 81 ára gomul Johannis Pauli Olsen, vanliga nevndur Palli, andaðist á Landsjúkrahúsinum fríggja­ dagin 13. apríl, 68 ára gamal. Steinbjørn B. Jacobsen, ættað­ur úr Sandvík, andaðist á Landssjúkrahúsinum hós­ dagin 12. apríl, 74 ára gamal. Johannis Pauli Olsen, vanliga nevndur Palli, andaðist á Landsjúkrahúsinum fríggja­ dagin 13. apríl, 68 ára gamal. Gunnvør Bærentsen, Tórs­ havn andaðist á Lands­ sjúkra­hús­in­um miku­dagin, 79 ára gomul. Johannis Pauli Olsen, vanliga nevndur Palli, andaðist á Landsjúkrahúsinum fríggja­ dagin 13. apríl, 68 ára gamal. Sunnva Lindekilde Hansen, fødd Matras, ættað úr Ánin­ um, andaðist hósdagin 12. apríl í Helsingør, 74 ára gomul.