leygardagur 17. juni 2000síða 7

Hergeir Nielsen: – Hugstoytt Formaðurin í Uttanlandsnevndini heldur tað vera hugstoytt, at danska stjórnin noktar at tosa um búskaparliga skiftisskipan við landsstýri. – Men hetta vísir bara, at danir vilja neyðhalda Føroyum undir teirra valdi, sigur hann SVEINUR TRÓNDARSON ÚR KEYPMANNAHAVN Ein av teimum, sum hevur fylgt við samráðingunum í forsætismálaráðnum er Hergeir Nielsen. Hann er formaður í Uttanlands- nevndini hjá løgtinginum, sum hesaferð fylgdi sam- ráðingunum av fyrstu røð. Hann heldur tað vera sera hugstoytt, at danir sópaðu alt av borðinum. – Men í mínum huga- heimi vísir hetta bara, at danir vilja neyðhalda Før- oyum í ríkisfelagsskapi- num. Teir sópa alt av borðinum, sum lagt verð- ur fyri teir, uttan so mikið sum at vilja tosa um tað. Stjórnin hevur, saman við fólkatinginum, læst seg fastan, sigur Hergeir Niel- sen. Spurdur hvat nú er til at taka, sigur Hergeir, at hann heldur at tað liggja aðrir møguleikar, sum landsstýrið enn ikki hevur roynt, og teir eigur lands- stýrið at royna. – Men annars eri eg samdur við landsstýrinum um, at tað nokk er skila- gott, at altjóða samfelagið kemur upp í samráðing- arnar, tí eg kann ikki hugsa mær, at danir ynskja at koma í ta myll- una. Hergeir Nielsen vísir, eins og aðrir, á, at Dan- mark í altjóða høpi ofta hevur moralska peikifing- urin frammi, men nú eru teir sjálvir í vanda fyri at fáa sama peikifingur í eyga. Hvør tað skal vera, sum skal royna seg, sum meklara, veit Hergeir ikki í løtuni, men fleiri møgu- leikar eru til staðar. – Tað eru so nógvir møguleikar at fáa altjóða samfelagið upp í, sigur Hergeir. Hann nevnir sum dømi, at heita á Norður- landaráðið – ella ST. – Í mínari verð, er her talan um politiskan harðskap tá hann er ringastur. Stjórnin noktar tvørt at tosað um annað enn tað, sum hon skjýtir upp, og teir gera tað fyri at ræða føroyingar til at vera verandi undir donskum valdi, sigur Karsten Hansen, landsstýrismaður Karsten Hansen: Politiskur harðskapur SVEINUR TRÓNDARSON ÚR KEYPMANNAHAVN Karsten Hansen var ikki sørt vónbrotin eftir samráð- ingarnar. Hann hevði, eins og restin av føroysku sendi- nevndini væntað og vóna, at tað fór at bera til at fáa glið á búskaparliga partin av samráðingunum, men tað var av ongum. Danska stjórnin helt upp á sítt, og vildi heldur ikki tosa um, at geva føroyingum upplýs- ingar um, hvussu stjórnin er komin fram til tey fýra árini. – Í mínari verð, er hetta politiskur harðskapur. Ny- rup veit, at føroyingar hava ilt við at trúgva upp á tey fýra árini, og tí roynir hann at kroysta landsstýri út í eina fólkaatkvøðu við bara hesum fýra árunum, sigur Karsten Hansen. Fyri Karsten hevur hesin tvøri atburður bara ein týdn- ing, og tað er, at danska stjórnin brýtur avtaluna, sum hon sjálv gjørdi við Føroya Landsstýri fyri tveimum árum síðani. – Tað er eingin ivi um. Danska stjórnin, sum í alheims sam- anhangi, er tann moralski peikifingurin, letur hánt um ynski føroyinga, og rennur undan lyftum sínum, um at samráðast um eina búkap- arliga skiftisskipan. Hetta varð avtalað í juni 1998, men nú noktar hon at sam- ráðast, sigur Karsten Han- sen. Landsstýrismaðurin við fíggjarmálum heldur seg síggja, at danski forsætis- ráðharrin hevur knýtt ov føst bond til bróðurflokkin í Føroyum, og tí vil hann ikki flyta seg. – Danir hava jú lagt seg út í málið síðani byrjan. Teir sendu skattamálaráðharran upp til Føroya at prædika á landsfundinum hjá javnað- arflokkinum, og tað hevur bróðurflokkurin síðani trútt- að niður í føroyingar. Tì er Nyrup bundin, og hann er bundin av egnum áum. Tað er einki at ivast í, at hann roynir at fáa landsstýri at leggja frá sær, so andstøðan kann koma framat, sigur Karsten Hansen. – Og tí er tað, at Nyrup var so skjótur at skúgva orð Lykketofts til viks, um at ríkisveitingin hvørvur líka- mikið um vit vera verandi ella um vit fara. Hann kann keypa andstøðuna til aftur, og halda henni har eina tíð, og síðani taka ríkisveiting- ina burtur, sigur fíggjar- málaráðharrin. Men hetta eigur ikki at ræða føroyingar, tí hóast alt, so var ikki annað væntandi av dønum. Danir hava víst, at teir vilja varðveita Før- oyar í ríkisfelagsskapinum líkamikið hvat tað kostar. – Men tað kann fara at vísa seg, at danir í altjóða høpi koma at gjalda ein sera høg- an prís fyri hetta. Lykketoft: Blokkurin rýkur óansæð Danski fíggjarmálaráðharrin segði undir samráðingunum, at føroyingar undir øllum umstøðum skulu av við ríkisstuðulin. – Eru liviumstøðurnar í Føroyum betri enn í Danmark, so verður ríkisstuðulin tikin burtur, í einum um neyðugt, segði Lykketoft SVEINUR TRÓNDARSON ÚR KEYPMANNAHAVN Undir samráðingunum mill- um Føroyar og Danmark í kvøld segði danski fíggjar- málaráðharrin, at føroying- ar undir øllum umstøðum skulu venja seg við tankan um, at ríkisveitingin úr Danmark er ein saga blott – líkamikið um føroyingar taka fullveldi ella ikki. – Danski fíggjarmálaráð- harrin segði, at eru livium- støðurnar í Føroyum á sama stigi, sum tær eru í Dan- mark, so verður ríkisveit- ingin tikin burtur í einum, um vit meta tað er rætt, sig- ur føroyski starvsbróður hansara, Karsten Hansen, sum tó sigur, at danir royna at fjala henda veruleika fyri føroyingum. – Nyrup royndi tó at káva útyvir tað, sum fíggjarmála- ráðharrin segði, tí tað var ikki akkurát tað, sum hann hevði brúk fyri, leggur Kar- sten Hansen afturat. Landsstýrismaðurin við fíggjarmálum fær stuðul frá Jørgini Nielsen, sum váttar orðini hjá Mogens Lykke- toft. – Vit royndu at kroysta stjórnina til at koma við upplýsingum um teirra bú- skaparliga útspæl, men tað vildi stjórnin ikki tosa um. Tá segði Lykketoft, at sær danska stjórnin, at livium- støðurnar í Føroyum eru hægri enn tær eru í øðrum pørtum av Danmark, so fell- ur ríkisveitingin burtur. Óli Breckmann: – Hundurin ikki hálvbardur enn – Danska stjórnin ræðist tankan um at missa Føroyar, tí fara vit so er ikki óhugsandi, at Grønland fer sama veg, og tað heldur danska klaver- ið ikki til, sigur Óli Breckmann, aftaná triðja samráðingarumfar SVEINUR TRÓNDARSON ÚR KEYPMANNAHAVN – Hóast danska stjórnin ikki vil samráðast, so eigur landsstýrið ikki at helma í fyrr enn avtalan er komin upp á pláss. Danir eru heilt greitt bangnir fyri at missa Føroyar, tí fara vit, so er ikki óhugsandi, at Grønland fer sama veg, og tað heldur danska klaverið ikki til, sig- ur Óli Breckmann, fólka- tingslimur, sum var í forsæt- ismálaráðnum, tá tíðinda- fundurin var. Eftir hansara meting, so er útspælið hjá donsku stjórn- ini ógvuliga tætt knýtt at politisku andstøðuni í Før- oyum, og so at teimum velj- arakanningum, sum eru gjørdar í Føroyum seinastu tíðina. – Nyrup avlesur veljara- kanningarnar í Føroyum. Tær vísa, at undirtøkan ikki er fyri ætlan landsstýrisins, og so leggur hann bara nøk- ur ár afturat. Tá fáa hansara menn í Føroyum ein møgu- leika at koma framat, men um ikki annað, so eigur landsstýrið at halda fast bara fyri at gera Nyrup fortreð, sigur Óli Breckmann, sum ikki er serliga hugtikin av framferðarháttinum hjá danska forsætisráðharra- num. Men samstundis veit Óli Breckmann væl, at tað nokk er skilabetri at arbeiða við onkrari alternativari leið, heldur enn at halda fast við tað, sum nú liggur á borði- num. – Tað er ein máti at koma víðari upp á, og í tí førinum er tað landsstýrið, sum ger av, hvørja leið tað velur, sig- ur Óli Breckmann. Hann er tó ikki bangin fyri at koma við góðum ráðum, og peikar á tann møguleika, at landsstýrið ger eina avtalu við donsku stjórnina, sum bara landsstýrið og løgting- ið góðtaka. Hetta merkir, at suvereniteturin ikki verður tikin við í fyrsta umfari, men nýtist ikki at merkja, at hon verður innanfyri ríkisfelags- skapin fyri tað. – Landsstýrið hevur víst, at tað er sinnað at ganga langt fyri at fáa eina avtalu, men higartil hevur Nyrup bara sagt nei. Nú haldi eg so, at Nyrup skyldar Føroya fólki, at siga, hvat hendir, um hesin sáttmálin ikki kemur í lag, sigur Óli Breck- mann. Óli leggur afturat, at Ny- rup skal vita, at sjálvstýris- kreftirnar í Føroyum eru nógvar og góðar. - Hundurin er ikki hálvbardur enn, og tí eigur landsstýrið ikki at helma í fyrr enn stríðið er liðugt, sigur Óli Breckmann, sum ikki er bilsin av, at henda støðan er íkomin. – Hon er næstan mytologisk, leggur hann afturat. – Danir halda, at teir hava uppfunnið heimsins bestu loysn, men tað kann fara at vísa seg at vera ein høgur prísur teir fara at gjalda. Hetta er oyðimarkargongd burturav, sigur Óli. Annars fýrir Óli ikki fyri at siga, at hann heldur, at danir og sambandssinnaðir føroyingar púra hava mis- skilt útspælið hjá landsstýri- num um oljuna. – Tað vísir bara, at landsstýrið vill gera nógv fyri at fáa hetta upp á pláss. Danir avvístu hesum, men tá teir fara eftir oljuni, verður ógvuliga langt mill- um sambandsfólkini í Før- oyum, sigur Óli Breckmann at enda. 13 tíðindablaðið sosialurin Nr. 114 - 17. juni 2000 12 tíðindablaðið sosialurin Nr. 114 - 17. juni 2000 Móttøka Texaco Faroes Group Sosialurin - 311820 Í sambandi við at Texaco Faroes Group letur upp skrivstovu í Føroyum verður móttøka í hølum felagsins Undir Bryggjubakka 1, Tórshavn (har sum Advokatfelagið var) týsdagin 20. juni frá kl. 13.00 – 16.00. Leygardagin kl. 14 sendir íslendska Rás 2 beinleiðis á føroysku Rás 2. Talan er um eina samsending í sam- bandi við íslendska tjóðar- dagin. Tað verður kendi ís- lendski útvarpsmaðurin Magnús Einarsson, sum verður vertur í eini bein- leiðis sending við tónleiki og práti við lurtararnar. — Eins og føroyska Rás 2 gjørdi nógv burturúr norska tjóðardegnum 17. mai, so hevði Rás 2 avgjørt at senda tveir tímar leygardagin við íslendskum tónleiki og nøkrum innsløgum í sam- bandi við íslendska tjóðar- dagin. Hetta er tað, ið stendur á skránni. Men hósdagin varð av- gjørt at royna eina samsend- ing við íslendsku Rás 2. Klokkan 14 leygardagin er sendingin “Á linunni með hlustendum” (á tráðnum við lurtarum) á skránni við Rás 2 á Rás 2 leygardagin: Íslendska Rás 2 beinleiðis á Rás 2 tjóðardagin kenda útvarpsmanninum Magnús R. Einarsson. Hetta er ein undirhalds- sending við práti og tón- leiki, og leygardagin ber sendingin sjálvandi dám av, at tjóðardagur er í Íslandi, og prátað verður við fólk, sum ikki bert eru íslending- um kunnug, men eisini før- oyingum. Tað eru Eimskip og Før- oya Tele, sum sponsorera sendingina. Hetta merkir, at skráin verður nakað broytt leygar- dagin. KT-Rásin verður endursend kl. 13 ístaðinfyri kl. 16, tá Breytin verður endursend. Samsendingin við íslendsku Rás 2 verður sostatt millum kl. 14 og kl. 16 leygardagin. “Á linuni með hlustend- um” er ein tann mest væl- umtókta útvarpssendingin á Rás 2 í Reykjavík, sum nú hevur 15 ár á baki. John Johannessen Úr Keypmannahavn –Tað hevur uttan iva stóra ávirkan á føroyska bú- skaparheimin, at danska stjórnin framvegis nýtir skiftistíðina sum ræðu- mynd í fullveldismáli- num. Hetta sigur Høgni Hoy- dal í sambandi við, at danski forsætisráðharrin á tíðindafundinum hósdag- in eftir ríkisrættarligu samráðingarnar enn eina- ferð gjørdi greitt, at bú- skaparliga skiftistíðin ikki verður longur enn fýra ár, samstundis sum hann Harða linjan á- virkar búskapar- heimin samanbar livikorini í Før- oyum uttan blokk við livikorini í øðrum londum í vesturheiminum. Høgni Hoydal vísir á, at búskapur eisini er sál- arfrøði, og at áhaldandi hørðu útsagnirnar frá danska forsætisráðharra- num gera, at bankar og vinnulív kenna seg ó- trygg. –Tað er beinleiðis ó- hoyrt av forsætisráðharra- num at rópa upp í miðlu- num við hóttanum móti landsstýrinum. Hetta lík- ist ongum, staðfestir Høgni Hoydal. John Johannessen og Eyðun Klakstein Á samráðingarfundinum við donsku stjórnina í gjár legði landsstýrið eitt nýtt uppskot um búskparliga skiftistíð fram. Landsstýr- ið skjýtur upp, at møgu- ligar oljuinntøkur verða mótroknaðar í blokkstuðl- inum. Landsstýrið mælir til, at blokkstuðulin minkar stigvíst til hann er burtur um 15 ár. Um Føroyar fáa oljuinntøkur innanfyri næstu 15 árini, verður tann stuðulin, sum er latin eftir tey fýra árini, sum stjórnin vil lata í skiftistíð, roknaður sum lán og skal gjaldast aftur. Landsstýrið sigur, at tað hevði verið órímuligt at tikið ímóti blokkstuðli í 15 ár, um Føroyar fáa triv- aligar inntøkur frá olju- vinnuni, og óansæð hvør loysn verður vald, fer tað at hava við sær munandi sparingar fyri statskassan. Oljuinntøkur skulu mótroknast Landsstýrið mælir í nýggjum uppskoti til, at møguligar oljuinntøkur skulu mótroknast í blokkstuðlinum Føroyska landsstýrið og danska stjórnin sótu á fundi í slakar fimm tímar í gjár. Landsstýrið kom í forsætismálaráðið stutt fyri klokkan fýra og varð eitt sindur seinkað á sam- ráðingarfundin av tíðind- afólki, sum vildu hava orð á løgmann og varaløg- mann. Samráðingarnar end- aðu umleið klokkan 9 hóskvøldið, og hálvan tíma seinni komu løg- maður og danski forsæt- isráðharrin á tíðindafund- in, har føroyska og danska pressan var væl mannað. Eini 10 føroysk fjøl- miðlafólk dekkaðu sam- ráðingarnar í Danmark, men eisini donsku fjøl- miðlarnir vóru væl um- boðaðir. Samráddust í slakar fimm tímar Atli Dam, fyrrv. løgmaður um samráðingarnar: Sjálvstýrisuppskotið hjá Javnað- arflokkinum eigur at verða roynt JAN MÜLLER - Eg hevði alla tíðina vænt- að, at danir fóru ikki at góð- kenna eina longri skiftistíð. Eg hevði eisini vantað, at í teirri støðu var landsstýrið noytt at royna at sparka bóltin longur fram á vøllin fyri at fáa tíð at umrøða seg. Men úrslitið verður í sein- asta enda tað sama sigur Atli Dam, fyrrv. løgmaður í eini viðmerking til samráð- ingarnar í Danmark. Hann sigur annars, at landsstýrið hevur handfarið samráðingarnar alt í alt ógv- uliga illa, ófólkaliga og harðligt. - Við slíkum kunnleika til søgu og kommunikatión átti landsstýrið ikki at brúkt slík kalliorð og tala um revolvar- apolitik oa. men heldur havt nýtt orkuna til at roynt at fingið ta loysn, sum man veit kann savna tríggjar fjórðingar av føroyingum, og tað er sjálvstýrisuppskot- ið hjá Javnaðarflokkinum. Atli Dam sigur, at eitt samráðingarumfar aftrat kemur einki at broyta. Hann heldur tó, at alt tað prakt- iska kanningararbeiðiðið, sum higartil er gjørt, kann nú brúkast í eini loysn, sum savnar eitt størri tal av før- oyingum. Atli P. Dam, fyrrverandi løgmaður Eingin nýggjur fundur ásettur Tað er ikki greitt, nær næsti samráðingarfundurin mill- um landsstýrið og stjórnina verður. Á fundinum hósdag- in avtalaðu partarnir at ar- beiða víðari við ymsum tættum av samráðingunum, men tað varð ikki avtalað, nær partarnir skulu hittast aftur. Vit hava skilt, at danski forsætisráðharrin hevur hug at draga samráðingarnar út til eftir donsku fólkaatkvøð- una um evruna, sum verður 28. september. Um hetta verður veruleiki, so hittast partarnir ikki aftur fyrr enn einaferð í august mánaði. Annar møguleiki er, at næsti fundurin verður áðr- enn fólkaatkvøðuna, og um so verður, er august mánaði eitt gott boð til næsta sam- ráðingarumfar. Tíðindaskriv frá Uttan- landsnevnd løgtingsins Christiansborg 15. juni 2000 Uttanlandsnevndin varð vald aftaná seinasta løg- tingsval, og í nevndini sita: Hergeir Nielsen, formaður, Heðin Mortensen, næstfor- maður, Jógvan við Keldu, Edmund Joensen, Jóannes Ejdesgaard, Jákup Sverri Kass og Jenis av Rana. Sambært stýrisskipanar- lógini gevur Uttanlands- nevndin løgtinginum til- mæli í øllum uttanlands-, marknaðar- og verjumálum, eisini um viðurskiftini við Danmark, og hevur nevndin havt eina røð av kunnandi og ráðgevandi fundum — innanhýsis og saman við landsstýrinum og embætis- fólkunum — um ríkisrætt- arligu støðu Føroya og í hesum sambandi samráð- ingarnar við donsku ríkis- stjórnina. Hóast ætlan landsstýr- isins um at halda samráð- ingarnar við donsku ríkis- stjórnina í trúnaði, so valdi danska stjórnin at ganga pørtum av andstøðuni á møti og gera tær almennar. Síðani tá hava øll skjøl verið almenn uttan eitt, sum ligg- ur í Uttanlandsnevndini og er undirskrivað av Edmund Joensen, Jóannes Ejdes- gaard og Marjus Dam. Hóast almennu gongdina í málinum, so hevur hesin partur av andstøðuni fýlst á kunningar- og ráðgeving- arstøðið, og upp til triðja samráðingarumfarið tann 15. juni hava frammanfyri nevndu harafturat hvassliga og skrivliga funnist at hes- um. Uttanlandsnevndin hevur viðgjørt hesi viðurskifti enn eina ferð, og nevndin held- ur, at hon á fullgóðan hátt er kunnað av og hevur ráð- ført seg við landsstýrið und- ir allari málsviðgerðini av samskiftinum við donsku stjórnina. Harafturat er Uttanlands- nevndin í tráð við arbeiðs- setningin hjá nevndini, farin á fundarstaðið í Keypmann- ahavn til samráðingarum- farið 15. juni. Nevndin varð kunnað og ráðførdi seg við landsstýrið undan samráð- ingarfundinum, undir sjálv- um samráðingunum og beinanvegin aftan á, at hesar vóru endaðar. Uttanlandsnevndin heldur ikki, at tað er verkliga gjør- ligt at náa einum hægri og meira tíðarførdum kunning- arstigi, og harmast um, at umboðini hjá Javnaðar- og Sambandsflokkinum frá- Uttanlandsnevndin fylgdi samráðingunum velja møguleikan at taka lut í nevndararbeiðnum tá á stendur. Nevndin harmast eisini um, at hesir flokkar heldur nýta møguleikan at sáa iva um sjálvan arbeiðs- setningin í teirri nevnd, sum løgtingið hevur hevur valt teir í. Viðmerkt verður, at nevndarlimirnir hava ikki møtiskyldu, men standa til svars mótvegis flokkum, feløgum og veljarum sínum. Soleiðis samtykt á nevnd- arfurni tann 15. juni 2000. Hergeir Nielsen, formaður