fríggjadagur 11. mai 2012síða 17

17 Fríggjadagur 11. mai 2012 · Nr. 54 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Árliga føðitalið er minkað niður á 575. Tað er útvið 400 minni, enn tá tað var størst í 1966. Tað er nú líka lítið, sum tað var fyri 100 árum síð­ ani, tá eini 18.000 fólk búðu í Før­oy­ um. Burðaravlopið (fødd minus deyð) er nú komið niður móti 200. Tað vigar bert upp móti helvtini av frá­ flyt­ingini. Og tað er líka so lágt sum síðst í 1800-talinum, tá eini 15.000 fólk búðu í Føroyum. Fólkafráflytingin er nú tætt við 400 fólk árliga. Tekin eru um, at ten­densurin heldur versnar enn batnar. Fyri 2012 benda fyrstu mán­ aðir á, at fráflytingin verður upp­ aft­ur størri enn í 2011. Samanlagt fáa vit eina fólkafráflyting uppá meir enn 2.000 fólk tilsamans frá 2005 til 2012. Av hesum orsøkum er fólkatalið farið at minkað. Við árslok kann væntast, at fólkatalið er minkað við uml. 500 fólkum síðani 2008. Sí mynd 1 Sum sæst á myndini omanfyri eru vit við gongdini hesi seinastu árini í verri støðu enn í 50’- og 60’unum, tá eisini stór fólkaflyting var av landinum. Síðan 2008 er fráflytingin størri, og tað, sum nú ger skaðan dupult stóran, er at burðaravlopið tá lá oman fyri 500, meðan tað nú er komið niður móti einans 200. Sí mynd 2 At ungu Føroyar bløða sæst av mynd­ini omanfyri: talið av ungum fólk­um er minkað, ikki bara av stóra búskaparskrædlinum fyrst í 90-unum, men eisini hesi seinastu árini. Serliga hóttandi er minkingin av ungum kvinnum, ið bláu strik­ur­ nar vísa. Hetta eru jú tær, ið skulu bera nýggju ættarliðini av før­oy­ing­ um í heim. Ein gongd sum henda skapar eina ónda ringrás við støð­ ugt minkandi barnatalið – so av somu orsøk aftur færri ung at veksa upp og seta nýggj ættarlið við. Sí mynd 3 Tað er ongin nýggjheit, at tað ser­ liga eru tey ungu, ið flyta. Men tað er ógvisligt, at heili 85% av frá­ flytingini eru ung mill­um 20-24 ár – og at av fluttu kvin­n­ur­nar eru mest sum allar í hes­um ald­urs­ bólkinum. Myndin av­dúkar eisini høvuðsmeinbogan í fráflyt­ingini, har eitt er at so nógv av teim ungu fara – men verri er at so fá koma heim­aftur seinni. Skerjingarkósin skumpar undir fráflytingina “Á rættari kós” kallar landsstýrið sína búskaparpolitisku ætlan fyri næstu 5 árini. Men hesar eru sam­ tyktu skerjingarnar á nøkr­um væl­ ferðarpolitiskum grund­skip­an­um: • Pensjónir, eldrarøkt o.o. al­ manna­mál: úr 50 mió í 2013 veks­ andi til 118 mió í 2017. • Útbúgving, gransking og ment­ an: úr 9 mió í 2013 veksandi til 57 mió í 2017. • Sjúkrahús, heilsutrygd o.a.: úr 8 mió í 2013 veksandi til 47 mió í 2017. • “Tey bleytu virðini” tilsamans: úr 67 mió í 2013 veksandi til 221 mió í 2017. Haraftrat koma so aðrar samtyktar skerjingar, sum m.a. minkingin av arbeiðsloysisstuðlinum. Er nakað givið úrslit av hesum, er tað minkað virksemi í landinum, minkað tal av arbeiðsplássum, ótryggari livikor hjá øllum uttan teim vælbjargaðu, so helst uppaftur fleiri stinga í sekkin og rýma av landinum, samstundis sum tað minkar enn meir um líkindini hjá ungum føroyingum uttanlands at venda heimaftur. Vandastøðan krevur, at kósin verður sett av nýggjum Skeiva gongdin við fráflytingini og minkandi barna- og ungdóms­ættar­ liðum krevur skjóta og miðvísa polit­iska handling. Men hvør veit, hvat kann gerast? Teir, íð ráða, tykjast at vera líkaglaðir. Heldur ongin einstakur vísmaður hevur svarið. Men vit eiga fakfólk á øllum við­komandi økjum, ið saman kunnu greina støðuna og siga landsins stýri og løgtingi, hvat kann og má gerast. Landsins politiska leiðsla eigur tí sum skjótast at seta eina fakliga nevnd at vísa á møguleikarnar til at venda gongdini. Síðani verða tað løgting og landsstýri, sum á breið­ um politiskum grundarlagi mugu seta út í kortið av nýggjum og gera tað, ið gerast má, fyri at bjarga fólksins framtíð her í landinum. tíðargrein Hans Pauli Strøm Fyrrverandi løgtings- og landsstýrismaður fyri Javnaðarflokkin Ungu Føroyar bløða Tórbjørn Jacobsen Jóannes Eidesgaard Hans Pauli Strøm Hergeir Nielsen Jógvan Sundstein Fyrrverandi politikarar skriva upp á skift Tíðargreinar til vikuskiftisblaðið. Størsta vandamálið av øllum, ið hóttir okkara framtíð, er tann skeiva gongdin við minkandi barna- og ungdómsættarliðum. Metlágt burðaravlop og áhaldandi stór fráflyting av ungdómi átti at fingið landsins stýri at vakna, men tvørturímóti skumpar politikkurin undir fráflyting og fólkaminking. Vit mugu sum skjótast fáa fakfólk saman at koma landsstýri og løgtingi til hjálpar við góðum ráðum, um hvussu ólukkuliga gongdin kann vendast. Kvinnur og menn í tali, 15-24 ár og 25-34 ár 1500 2000 2500 3000 3500 4000 4500 5000 1985 1987 1989 1991 1993 1995 1997 1999 2001 2003 2005 2007 2009 2011 Menn 15-24 ár Menn 25-34 ár Kvinnur 15-24 ár Kvinnur 25-34 ár Nettoflyting, eftir aldri og kyni, 2011 -210 -180 -150 -120 -90 -60 -30 0 30 60 00-14 15-19 ár 20-24 ár 25-29 ár 30-34 ár 35-39 ár 40++ Menn Kvinnur Burðaravlop og nettoflyting í tali, 1951-2012 -2000 -1500 -1000 -500 0 500 1000 1951 1954 1957 1960 1963 1966 1969 1972 1975 1978 1981 1984 1987 1990 1993 1996 1999 2002 2005 2008 2011 Nettoflyting Burðaravlop Mynd 1 Mynd 2 Mynd 3