fríggjadagur 11. mai 2012síða 16

Fríggjadagur 11. mai 2012 · Nr. 54 16 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kjak Tørvur á einari langtíðar­ætlan fyri Tórshavnar Kommunu A vbjóðingar og mennandi verkætlanir Borgarstjórin í Tórshavnar Komm­unu er javnan frammi við ætlanum um stórar, ambi­tiøs­ar og kostnaðar­ miklar íløg­ur og verkætlanir. Og nú tað stundar til eitt kommunuval, verður ivaleyst næstan onki markt fyri, hvørji val­lyfti verða fráboðað almenn­ing­in­um. Tær stóru avbjóðingarnar, sum standa fyri framman í Tórshavnar Kommunu á íløgu­økinum er td. nýggjur 50 metra svimjihylur, nýggj­ur Vesturskúli, nýggjur musikk­ skúli, golfvøllur, íløgur fyri at hýsa møguligum oyggja­leik­ um, innandura fótbóltshøll og multiarena - bara fyri at nevna nøkur dømi úr rúgv­ uni. Talan er um íløgur og verk­ætlanir, sum nakrar eru kendar, og nakrar íkoma knapp­liga. Somuleiðis er talan um stórar íløgur og verk­ætlanir, sum verða fíggjar­liga og rakstrarliga krevj­andi – ein leyslig meting kann verða íløgur fyri 600- 800 mió.kr. - alt eftir, hvussu hart verður lagt fyri. Har­ afturat skal roknast við nýggjum og munandi hægri útreiðslum til rakstur av hes­ um anleggum, og sum fer at krevja eina endurskoðan og øðrvísi raðfesting av rakst­ rar­útreiðslunum. Neyðugt verður tí at rað­festa íløgurnar yvir eitt longri tíðarskeið, meta um rakstrarligar avleiðingar og annars lýsa, hvat kommunali búskapurin hevur fíggjarlig evni at bera komandi árini. Tað er trupult at síggja, hvussu samgongan í komm­ ununi arbeiðir við øllum hes­ um verkætlanum, og hvørj­ ar td. ikki eru við og hví. Tí er neyðugt at gera nærri greiningar av, hvør veru­ligi tørvurin er á íløgum og verk­ ætlanum, og hvussu høvuðs­ staður okkara skal síggja út í td. 2020 – ein heildarætlan fyri menningina av høvuðs­ stað­num við neyðugum rað­ festingum. Tað eru eisini nógvir ymiskir váðar, sum ein kommuna stendur yvirfyri – eitt nú vantandi vinnuligt virk­semi, fallandi inntøkur, fólka­minking og kommunal út­javning. Tilvildarligar rað­ festingar og ongar ítøkiligar ætlanir Stórar og fleiri íløgur sam­ stundis ella innan eitt styttri tíðarskeið hjá komm­un­uni, kunnu ikki fíggj­ast yvir raksturin, og tí er neyð­ ugt við lántøku og skatta­ hækkingum. Hægri lang­ freistað skuld td. hevur við sær fíggjarútreiðslur til av­ dráttir og rentur - harafturat koma tær fíggjarligu bind­ing­ ar, sum fylgja við langt inn í framtíðina. Búskaparliga handli­frælsi, kunnu vit siga, broytist í mun til skuldina og óvissar útreiðslur og inn­ tøkur. Tað er heldur ikki bara at tryggja fígging og afturgjald av skuld – metast skal eisini um totalbúskapin, tvs. hvat krevst í eyka ella nýggjum rakstrarútreiðslum, tá verk­ ætlanin verður sett í rakst­ ur. TK arbeiðir ikki í løtuni við langtíðarætlanum fyri rakstur og íløgur – og tí er tað lættari politiskt at yvir­bjóða hvønn annan við stór­um og kostnaðarmiklum verk­ ætlanum, sum tað i veru­ leik­anum ikki er fígging ella rakstrarinntøkur til. Langtíðarætlan fyri framtíðar menning av TK Tað, sum vantar hjá TK til at leiða og stýra samlaða bú­ skapinum fyri kommun­una eru leiðslu- og stýringar­am­ boð. Býráðið eigur tí at gera eitt leiðslu- og stýr­ingar-am­ boð, sum er ein lang­tíðar­ ætlan fyri rakstur og íløg­ur fyri komandi 10 árini og yvir meira enn eitt sam­gongu­ tíðar­skeið. Í hesari ætl­an eigur kommunan at gera metingar um inntøkur, út­ reiðslur til rakstur og íløgur, skatta­prosent, fígging, skuld, gjaldføri – hetta sæð í mun til tørvin hjá borgar­unum á tænastum og trivnaði í komm­un­uni - nú og í fram- tíð­ini. Sostatt snýr tað seg um at skapa nakrar hóskandi bú­ skaparligar javnvágir millum skattaprosent, eginfígging, lántøku og tænastur til borg­ aran og menning av høv­uðs­ staðnum annars. Avleiðingarnar av hægri rakstrarútreiðslum og hægri lántøku uttan eina langtíðar­ ráðlegging hevur við sær, at kommunan noyðast at hækka skattaprosentið ella fremja tilsvarandi sparingar og rationalis­eringar. Serliga um hetta verður gjørt yvir styttri tíðar­skeið. Tí kann ein langtíðarætlan verða við til at tryggja, at búskaparligu samanhangini eru hóskandi og skattaborgaran veit, hvat hesin fær fyri skattapeningin – stórt gjøgnum­skygni og málrættað politiskt arbeiði til gagns fyri heildina. Støðulýsing og langtíðarætlan Mælt verður til fylgjandi: 1. Fyrst og fremst gera tørvs­metingar um rakstur (evt. nýggj­ar tænastur) og íløgur – borg­arar og vinna – ein støðu­lýsing og tørvs­met­ing fyri komandi árini 2. Gjørd verður eina váða­ grein­ing fyri komm­un­ una 3. Gera samlað yvirlit yvir allar størri og smærri íløg­ ur og verkætlanir kom­ andi 10 árini 4. Kostnaðarmetingar av hvørjari einstakari íløgu ella verkætlan – íroknað fíggingarmøguleikar 5. Útrokningar av inn­tøku­ grundarlag, útreiðslum og skattaprosenti – íroknað metingar um skuld, fígg­ ing og gjaldføri 6. Gera eina samlaða lang­ tíðarætlan og áseta játt­ an­arkarmar fyri rakstur og íløgur fyri tíðar­skeið­ið 2013-2023, íroknað tíðar­ ásettar raðfestingar og býtt á málsøkini. Tal­an er um at gera eina bú­ skaparliga heildarætlan fyri menningina av komm­ un­uni komandi árini. Uttan langtíðarætlanir fyri rakstur og íløgur og uttan at vit tora at gera politiskar raðfestingar er vandi fyri, at menningin í kommununi fer at ganga ov seint fyri seg komandi 5-10 árini. Tórshavn tann 7. mai 2012 Viðmerkingar og lesarabrøv til Sosialin skulu sendast til teldupostadressuna: post@sosialurin.fo Allir borgarar, ið hava valrætt í Føroyum høvdu møgu­leika at fara á fólkaatkvøðu herfyri, men flestu før­oyingar hildu ikki, at tað var neyðugt at fara á val og gera sína ávirkan galdandi í hesum umfari. Áhugavert, tí sum oftast er valluttøkan til onnur val her í landinum í hægra endanum av 80%. Hesuferð hildu einans eitt sindur meira enn 30 %, at tað var neyðugt at fara á val fyri at verða við til at vísa politikarunum, hvat fólksins vilji er. Men hetta halda teir ráðandi fólkavaldu ikki er áhugavert. Lands­ stýris­maðurin við komm­unu­málum segði áðrenn fólka­atkvøðuna, at ein høg valluttøka var ein sigur. Vil tað so siga, at tá valluttøkan var so lág, at talan er um ein ósigur? Løgmaður heldur fast við, at fólkið hevur talað, og so kann mann freistast til at hugsa, um tað sama hevði verið galdandi, um talan hevði verið um onkra aðra fólkaatkvøðu. Sum við øllum úrslitum, so kann mann venda og snara tey til sín egna fyri­mun. Men nú hevur fólkið talað, og so tosa vit ikki meira um hetta. Nú er kjakið um kommunusamanlegging jarðað. Fólkið hevur talað. Ja, gamaní hava fólk talað, men talan er um minni enn eina helvt av teim­um, sum hava valrætt í Føroyum. Hvussu ber tað til, at tað ikki er áhugavert at kjakast um? Er tað veru­liga so, at fyri tí um ein fólkaatkvøða hevur verið, ja so skal ikki kjakast meira. Kjakið um kommunu­saman­ legging hevur órógvað meira, enn tað hevur gjørt gagn, var tað onkur, sum segði. Hvat? Er tað ikki tey ymisku úttalilsini frá politikarunum, um hvat skal henda á økinum, sum ørkymlar fólk? Tað kann ongantíð órógva nakað ella nakran at kjakast. Hvat fólkaræði hava vit, um vit skulu hava fólkaatkvøður fyri at fáa restina til at halda munn? Sjálvandi fer tað at verða eitt kjak um kommunusamanlegging. Somu politikarar, sum siga, at fólkið hevur talað, hava ætlanir um at leggja mál út til kommunurnar at umsita. Tað er somuleiðis áhugavert. Fólkið kann sleppa at siga sína hugsan, men tað kann gera tað sama, hvat tey siga. Vit leggja út hóast alt. Herfyri varð sagt, at einki skuldi leggjast út, fyrr enn tær kommunalu eindirnar gjørdust størri, og nú verða samstarvsøki gjørd ístaðin. Tá spurt varð um lágu vallutøkuna hetta kvøldið, svaraði landsstýrismaðurin við kommunumálum, at luttøkan var lág, men um tú roknaði valluttøk­una í teim­um smáu økjunum saman, so var hon høg. Alt í lagi meðni, hví hava tit so spurt fólkið í teim­um størru økjunum (Havnin og Klaksvík)? Hví skulu tey knappliga spyrjast, tá tey í áravís hava fingið at vita, at ein størri kommuna ikki kann sig nei, tá ein minni kommuna vil leggja saman við henni? Eftir sita nógv og klóra sær í nakkanum og hugsa: hvat var tað, sum hendi her? Hví skal fólkið spyrjast av teimum fólkavaldu í hes­u­m máli? Umboða tey fólkavaldu ikki fólkið ella hvussu? Hava tey ikki fingið álit á eini fólka­atkvøðu til eitt løgtingsval at taka avgerðir fyri fólkið? Hevur hetta málið størri týdning enn okkurt annað mál? Ikki veit eg. Eg gleði meg í øllum førum at fara á fólka­atkvøðu og verða við til at avgera, um pensjóns­ aldurin skal hækkast. Eyðgerð Mørkøre Kruse Lesandi EYGA MÁLIÐ Tann áhugaverda fólka­atkvøðan­ Annfinn Brekkstein Býráðslimur hjá Sambandsflokkkinum