mikudagur 23. mai 2012síða 14

Mikudagur 23. mai 2012 · Nr. 59 14 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Leo Poulsen Í Føroyum er Haldór Lax­ nes kendasti íslendski rit­ høvund­urin, men spyr tú ís­lendingar, serliga á eystur­ landi­num, so er Gunnar Gunnars­son hin kendasti. Gunnar var føddur 18. mai 1889 á Valþjófsstaður í Fljóts­ dali, sum er granna­garð­ur við Skriðuklaustur. Hann var elsti sonur hjá Gunn­ar Helgi Gunnarsson og Katrín Þórarinsdóttir. Familj­ an flutti til Vopnafjørð á vári 1896, og har doyði mamma hansara av lungnabruna 18. september 1897. Deyði mammun­ar setti síni spor hjá unga Gunnari Gunnarssoni. Skúlagongdin hjá Gunn­ ari var so sum so. Hann fekk undirvísing frá einum ferð­ andi lærara nakrar vikur um veturin, og gekk eitt ár í barnaskúla í Vopnafirði. Hann fekk tó eisini drúgva veg­leið­ing og hjálp frá presti­ num á Hof. Hann læs nógv, og um­ framt íslendsku sagnirnar og skaldsøgurnar, læs hann eisini alt tað, hann kom fram at av norðurlendskum týð­ in­g, millum annað Mista paradí­s­ið hjá Milton og Gud­ommiliga komedian hjá Dante. Bara 17 ára gamal skrivaði hann sínar fyrstu bøkur, Vor­ ljóð og Móðurminning, sum vóru stuttar yrkingar. Eftir hundraðáraskiftið læs Gunnar eina grein um fólka­háskúlar í Danmark, og har sá hann ein møguleikja fyri útbúgving, sum hann ikki kundi fáa í Íslandi orsaka­ð av fátækradømi. Hann slapp inn í fólka­ há­skúlan í Askov í Jútlandi í tvey ár, frá 1907 ti l1909. Fólkaháskúlin fekk stóra ávirkan á Gunnar Gunnars­ son, tí har betraði hann sína málkunnan og læs heims­bók­mentir. Har fekk hann møguleikan at vísa síni ritskaparligu evnir og fekk eitt nú tann heðiur at yrkja eina heiðursyrking til skúlan. Søgan hjá Borgættini Gunnar gjørdi av at gerast dansktskrivandi rit­ høvundur­, tí íslendska tjóðin var so lítil. Men heiðurin og æran komu ikki av sær sjálvum. Fyrsta skaldsøgan hjá Gunnari, Trond Ørnen, dámdi ikki útgevarunum, og frá á heysti í 1909 fram til 1912 livdi Gunnar undir vánaligum korum, fyrst í Århus og síðani í Keyp­ manna­havn. Hann kláraði seg sum frægast við inn­ tøku­m frá yrkingum, stutt­ søgum og greinum í tíð­ar­rit­ um og bløðum. Út móti ársloki 1911 út­kom fyrsta bókin hjá Gunnari Gunnarsson á donsk­um. Talan var um eina yrkingarsamling, Digte. Bókin gjørdi ikki tað stóra um seg, men var egnað nýggja kærleikanum í lívi hansara. Hann var komin í hó­s­lag við eina gentu, sum kall­aðist Franzisca Antonia Joseph­ine Jørgensen, og var fødd 4. apríl 1891 í Fredericia. Nýggjársdag flutti Gunnar Gunnarsson inn í eitt lítið kvistrúm í Keyp­mann­a­ havn, og eftir fáum mánað­ um skrivaði hann yrsta bind av Søguni hjá Borgættini, Ormarr Ørglynsson. Um várið játtaði Gylden­ dal at geva bókina út, og harvið var hol komið á og ein framúrskarandi lívsleið byrj­aði. Bygdi Skriðuklaustur Nú gekk sum eftir ísinum hjá Gunnari. Men allatíðina mól hug­ur hansara um Ísland, og hann var í støðugum sam­ bandi við heimlandið fyri at vita, um onkur bóndagarður var til sølu. Í 1938 fekk hann telegram frá einum vini í Íslandi um, at nú var Skriðuklaustur til sølu, men tá svartelegrammið frá Gunnari kom fram, var garð­urin longu seldur. Tað eydnaðist honum tó árið eftir, í 1939, at keypa Skriðuklaustur við til­hoyr­ andi jørð, og so var at fáa bygd­an ein nýggjan garð. Hann fekk ein týskan akri­tekt at tekna sær nýggja garð­in, og tað tók umleið 30 monn­um seks mánaðir at bygg­ja garðin, sum í dag er kend­ur sum Skriðuklaustur. Menninir arbeiddu 10 tímar um dagin í seks dagar um vikuna í seks mánaðir at full­føra arbeiðið. Garðurin gjørdist eitt satt megnarverk, og hjúnini Gunn­ar og Franzisca kundu flyta inn í húsini til jólar í 1939. Men sum øllum kunnugt byrj­aði seinni heimsbardagi í 1939, og tað merkti, at bæði amerikanskir og bretski her­menn komu til Íslands. Hetta førdi til, at íslendingar í hópatali fóru at arbeiða hjá hertøkustyrkjunum, sum so aftur merkti, at tað gjørd­ist sera trupult hjá Gunnari Gunnarssoni at fáa arbeiðsfólk til garðin. Og hetta førdi so aftur til, at fleiri føroyingar vóru á Skriðu­klaustri og arbeiddu fyri Gunnar Gunnarsson í áru­num 1944-1945 og 1946. Í 1948 avgjørdi Gunnar Gunnarsson at flyta til Reykja­víkar at búgva, og í tí sambandi gjørdi hann av at gera íslendska statinum Skriðu­klaustur til gávus. Við teirri treyt, at garðurin skuldi verða til gagns fyri ís­ lendsku tjóðina. Garðurin hevur síðani verið landbúnaðarmiðdepil í fleiri ár fram til 2000, tá garðurin gjørdist mentan­ar­ set­ur og museum. Leo Poulsen Søgan er hon, at ein genta í 1300 talinum hevði fingið ein so vakran ring. Men hon vildi so fegin, at ringurin gjørd­ist størri, og tí fann hon upp á ráð, at leggja ringin í eina eskju saman við einum ormi, sum kundi gera ringin størri. Eftir eina tíð fór gentan at kanna eftir, um ringurin var vorðin størri, men ólukku­ tíð var ringurin líka lítil og smekkur, sum hann al­tíð hevði verið. Hinvegin var Ormurin í Tað er ikki bara Skotland og Loch Ness sum hava ein kendan orm at vísa á. Tað hava Egilsstaðir og Laugarfljót eisini Gunnar gav Íslandi Ein av kendastu íslendsku rithøvundunum, Gunnar Gunnarsson, livdi 32 ár av sínum lívi í Danmark, og skrivaði sínar skaldsøgur á donskum, men í 1939 vendi hann heim aftur til Íslands, bygdi Skriðuklaustur fyri síðani í 1948 at flyta til Reykjavíkar og geva bygning og jørð til íslendska statin Laugarfljót er áin, sum rennur frá Sæfellsfjalli, sum er ein partur av Vatnajøkli Mynd: Leo Poulsen