fríggjadagur 15. juni 2012síða 44

nr. 68 · 15. juni 2012 4 VIKUSKIFTI Politikkur Janus á Ryggi post@sosialurin.fo Einaferð helt bretska X-Faktor sjón­ varps­stjørnan Simon Cowell fyri, at tað kundi verið eitt hugskot at gjørt eina politiska X-Faktor kapping í bretskum sjónvarpi. Sendingin skuldi mannast við kendum politikarum, ið skuldu kappast um vælvildina hjá hyggjarunum. Hug­ takið »X-Faktor« sipar ein persóns­egin­ leika, ið ikki rættuliga kann setast orð á; áskoðaran tekur støðu til um luttakarar hava nevnda faktor X á egnum subjek­tivum grundarlagi. Populisma og óseriøsitetur hugsa flestu okk­ara nokk, men hugskotið er kanska ikki fjart frá politiska veruleikanum. Klass­ iska tulkingin av politikki er, at hann snýr seg um argumentir og skilvísi, og at veljarin fyriheldur seg til tey bestu argumentini og tekur støði í tí, sum er fyri hansara egna besta. Men kann­ ingar vísa, at teir politikarar, ið hava skilt, at politikkur ikki bert skal tala til høvdið, men eisini hjartað hava størsta møguleikan at vinna undirtøku hjá veljar­anum. Kensludimensiónin kemur ofta til sjóndar í setningum sum t.d. »hann sigur mær lítið og einki« ella »eg kenni ikki meg sjálvan aftur í hasum«. Kendi professarin í lingivistikki, George Lakoff frá University of Berkley í USA, vísir í sínari gransking av polit­ iskum retorikki á, at tað er eitt mistak at halda, at rationel politisk hugsan er atskild frá kensluliga partinum av heil­anum; tvørturímóti er politikkur óloysiliga tengdur at tí parti av heilanum, har kenslulig innliving situr. Kenslurnar eru beinleiðis partur av skilvísinum og politisku argu­menta­ tión­ini, tí neyð­ugt er at hava eina fatan av, hvørji grund­leggj­andi ynskir tú hev­ur, áðrenn nakað er at taka støðu til og kjakast um. Ynskir og dreymar eru tengd at innara kenslulívinum og ikki grundað á kaldar og kyniskar útrokn­ ingar. Rationella tilvitan menniskjans er bert broddurin av ísfjallinum, undir hesum býr eitt hav av ótilvitaðum kenslum, ið seta sín greiða dám á okkara hugsanar­hátt og tilvitaðu støðutakan. Tí hevur veljarin ongan møguleika at leggja kenslurnar á hillina, skal hann gera tað, má hann fyrst sleppa sær av við sín egna heila. Samskiftis­avbjóðingin hjá BADH Mikið rok hevur staðist um sitandi sam­gongu, líka síðani samgongu­skjal varð undirskrivað í november 2011. Mótmælisgongur og lemj­andi at­finn­ ingar frá nógvum samfelags­bólkum. Men samgongan tykist einki skilja, sum var hon blottað fyri innlivingarevnum. Umboð fyri samgonguna sita í sjón­ varpsstovuni og kjakast við andstøðu, oftast við einum stórum smíli á and­litinum, ið sjálvandi fær øði í nógv fólk. Vantandi aftursvarini og líkasælan fáa kenslurnar upp at kóka. Politikkurin hjá sitandi samgongu er væl og virðiliga viðgjørdur, men handan mótstøðuna liggur ein grund­ leggjandi menniskjanlig uppgerð, ið ikki hevur fingið rúma almenna við­ gerð. Hví munnu reaktiónirnar vera so sterkar? Mítt besta boð er, at fram­ ferðin hjá samgonguni elvir til eitt sonevnt »mismatch«, eitt misljóð, í hugaheiminum hjá nógvum veljarum. Tað lekir millum teori og praksis. Millum fólk livir ein greið fatan av at politikkur, í hvussu er í ávísan mun, er til fyri teirra skuld, og at fólkaræðið merkir, at teirra sjónarmið vera hoyrd og umboða í førda politikkinum. Men samgongan hevur megna serstakliga illa at ført seg fram sum fólksins umboð og tænarar. Samstundis hevur andstøðan sæð sær eitt gylt høvið at útnytta støð­ una. Andstøðan hevur saman við fak­ feløg­unum megnað at mála eina mynd av eini samgongu, ið forkelar tey ríku við skatta­lættum við at leggjast á teir veik­astu samfelagsbólkarnar; eitt nú gomul og lesandi. Mong sita eftir við ein­ari kenslu av eini samgongu, ið ikki er til fyri tað breiðu fjøldina, men nøkur útvald. Støðan gjørdist ikki betri, tá eitt landstýrisfólk í eini sjónvarpssending skuldi verja ferðastuðulin hjá sær sjálvum við at samanbera landstýrisfólk við ”toppstjórar” í Politikkur skal tala til hjarta, ikki bert viti. Nýggj gransking vísir, at okkara politisku meiningar í stóran mun eru grundaðar á kenslur. Samstundis telist sitandi BADH samgonga helst millum teirra, ið ikki rættuliga hava skilt kenslupartin Mynd: Álvur Haraldsen Eftirlýsing: Politiskur X-Faktor