fríggjadagur 22. juni 2012síða 15

15 Fríggjadagur 22. juni 2012 · Nr. 71 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 nøvn Tá ið Hanus Kamban í 1978 gav út fyrsta stuttsøgusavn sítt “Dóttir av Proteus” var hann longu langt síð­ani rokn­aður millum fremstu menta­fólk okkara sum týðari, ummælari og við­ merkj­ari í bløðum og tíðar­ rit­um. Hesi seinastu rúm­ liga tretivu árini eru fleiri stuttsøgusøvn komin frá hansara hond, um­framt greinar, ritroyndir og týð­ ingar og ikki at gloyma ævi- søguna um J.H.O. Djur­huus. Hann hev­ur eisini gjørt vart við seg í loft­miðl­unum. Fyri sjón­varpið gjørdi hann tær minniligu heim­ildar­send­ ing­arnar um Áar­stovu­ brøð­urnar báðar, Janus og Hans Andrias. Fyri út­ varpið gjørdi hann m.a. ta væl­umtóktu sendirøðina um javnaldran vestanhavs Bob Dylan. Í flestu stuttsøgum sín­ um fæst Hanus Kamban við samtíðarveruleikan, sosial­ sálar­frøðisligar trupul­ leikar. Viðhvørt hevur frá­ søgnin, eitt nú í seinasta savninum, “Gullgentuni” eitt furðu­kent lag við myrk­um littónum, men yvir­høvur er stílurin roynd­skygdur, real- istiskur, og Hanus dugir væl at lýsa vanlig fólk og gera lív teirra í gerandisdegnum viðkomandi fyri lesaran. Hanus Kamban fekk virði­sløn M. A. Jacobsens fyri yrkisbókmentir í 1980 og fyri fagrar bókmentir í 1986. Í 2004 fekk hann Mentanarvirðisløn Land­ sins. Tvær ferðir hevur hann verið tilnevndur til bók­mentavirðisløn Norður­ landaráðsins. Fyrru ferð í 2004 við søgusavninum “Píla­grímar” og seinnu ferð í 2012 við stuttsugusavninum “Gullgentan” Harumframt fær hann veiting fyri lívið frá Statens Kunstfond. Umframt at skrivingina Millum annað var hann rit­ stjóri á tíðarritinum Fjøln­ir 1967-1969. Í árini 1992-94 var hann formaður í Rit­høv­ undafelag Føroya. Rithøvundafelag Føroya skipar komandi sunnudag fyri einum hátíðarhaldi í sambandi við føðingardagin. Tiltakið verður í hølunum hjá Steinprenti á Skálatrøð (Öströms fabrikk) og byrj­ ar klokkan 16 og í hes­um sambandi leggur føð­ingar­ dagsbarnið fram eitt nýtt savn av týðingum. Rithøvundafelag Føroya Hanus Kamban sjeyti Mánadagin 25. juni 2012 verður rithøvundurin og samfelagsrevsarin, Hanus Kamban sjeyti Í tí mentanarliga og politiska yrkinum hjá Hanusi Kamban er ein fruktbarur dupultleiki millum hvassleika og eym­ leika, sum kann lýsast við nøkr­um fáum orðum úr eini yrking hansara, ið stóð í Sosial­inum í 2006. Undir heitinum ”Sum títt svørð er hvast” finna vit hesi vøkru orð: Set so um tú orkar nýggj fræ í mold; kanska hoyrist ein sangur kanska grønkar ein fold. Kanska leikar har spølið hitt eyma kind; kanska stinnari bak ber mín harða vind. Vit ynskja Hanusi hjartaliga tillukku við føðingardegnum. Vit eru nógv, ið eru honum takksom fyri alt tað, hann hevur orkað. Eisini millum teirra á tí borði, sum fyri árum síðani søktu at honum í ótespiligum ágangi, mugu tey í dag boyggja seg fyri hes­ um fína listarmanni og vísa debattøri. Alt sítt vaksna lív hevur Hanus verið ein íðin skrivandi maður, har tvinnanda tættir hava verið spunnir saman í alt tað lívsverk, hann hig­ar­ til hevur ríkað okkum við: øðrumegin hansara stór­ fingnu bókmentaligu og ment­anarpolitisku av­rik, og so hansara ótelj­andi nógvu politisku og sam­felags­krit­ isku viðmerk­ingar og tíðar­ greiningar. Hanus hevur ongantíð dult, at hann í politiska lívi­ n­um stendur fyri tí demo­ krat­isku javnaðar­hugs­an­ini. Hann skrivaði í eini grein fyri trimum árum síð­ani: ”Frá mínum ungdómi minn­ ist eg, at frá januar 1959 sást eitt nýtt andlit í Havnar gøt­ um, ein maður í svørtum klædn­ingi og við stavi, kvik­ gongdur, málamikil, heils­ andi til allar síður, glógvandi, sprækin av áræði, orku og hug­flogi. Maðurin, sum eg seinni fekk høvi til at hitta, æt Petur Mohr Dam, og tað var hann, sum var høvuðs­ kraft­in, tá ið okkara før­oyska vælferðarsamfelag bleiv út­ bygt og nútíðargjørt. Hann and­aðist, virkin og arbeiðs­ fúsur til tað síðsta, tann 8. november 1968, og hevði tá aftan fyri seg tað mæt­asta politiska lívsverkið í okkara landi í 20. øld.” Í lestrar­árum í trýssunum í Keyp­manna­ havn vórðu Hanus og Atli, sonur P.M. Dams, vinmenn. Seinni tá Atli varð løgmaður í nógv ár, var júst Hanus ein av teimum sum Atli lurtaði eftir – og lurtaði væl eftir. Í hesi traditiónini hev­ur Hanus verið ein av kyndla­ berar­unum fyri demokrat­ isku sosialismuni, og bein­ harð­ur kritikari av politiskari einoygd og fundamentalismu frá politisku útjaðarunum bæði í vinstru og høgru síðu. Ofta sakna vit tey lærdu og so­kallaðu intellektuellu í al­ menna tjakinum. Her hev­ ur Hanus aldrin svikið. Við djarvari og beinraknari rødd hev­ur hann avdúkað og úr­ latið fávitskut trongskygni og duldu skránna hjá sam­ felagsins politisku og fíggj­ar­ligu makthavarum. Mang­an hevur hann givið blóð­fátæka og andleysa al­ menna tjakinum í Før­oy­um ta intellektuellu inn­spræn­ ing­ina, ið hevur hvokkið okk­um upp úr heimføðis­ lig­um svøvni. Hann kann harta okkum, men hevur altíð hjartað á røttum stað, sum boðberi við tí rámandi og semjusøkjandi orðinum, men eisini við tí rúmsátta og kvika heilanum, sum oftani, tá onnur tiga, setir tingini í rættan samanhang og á eina klóka, humanistiska kós. Sum eygleiðari av altjóða viðurskiftum lýsa Hanusar greinar av stórari vitan og gløggum metingum. Uttan mun til, um hann skrivar um niðurtraðkað mannarættindi í einaræðisslondum, ella hann viðgerð ráðandi stór­ veldi ella risafyritøkur og teirra karráu framferð móti verju­leys­um fólkum, um­ hvørvi og náttúru. Á heima­ vølli er Hanus gitin – og frykt­aður - sum høvundurin við tí hvassa penninum, sum tyktar flokkar, ið ikki virða demo­krat­iskar siðvenjur, ella sum einvíst røkja egin og áhuga­mál teirra væl­.bjarg­ aðu. Hanus hevur soleiðis mang­an víst á vandan við einum samfelagi, har stórir partar av fólkinum ikki fáa lut í samfelagsins ágóðum, og har egoisma og grammleiki valda yvir samhaldsfesti og fólkaræði. Vit eru mong, ið vóna og vænta, at tann greiða tala, ið nú í so nógv ár er komin frá Hanusi, verður at ljóða enn í mong ár frameftir. Føroyar hava brúk fyri tí. Vinir úr Javnaðar­ flokkinum Tað hoyrist ein sangur, tað grønkar ein fold – til Hanus Kamban á sjeyti ára degnum