fríggjadagur 29. juni 2012síða 51

nr. 74 · 29. juni 2012 15 VIKUSKIFTI ferðarháttur sum sjálvseldáseting verður brúktur, metir Michael Biggs tæna enda­málinum, tí at framferðarhátturin sendir ein sera kostnaðarmiklan boð­ skap til umheimin. Pínan skal vísa um­heim­inum, júst hvussu nógv offrið leggur í sína søk, umframt at hon skal geva viðhaldsfólki ringa sam­vitsku um sítt manglandi ídni fyri søk­ini. Offrini vóna at flyta og broyta al­ mennu hugs­anina um sína søk. Talan er sostatt í stóran mun um útroknaðar støðu­takanir og ikki kensluligar ella spontanar avgerðir. Buddistar og hinduistar fremst Tríggir fjórðingar av tilburðunum eru at finna í India, Vietnam og Suður Korea. Michael Biggs metir, at stóri felagsnevnarin millum hesi er religiónin. Hann dugir tó ikki at siga við vissu, hvønn týdning religiónin hevur. Buddisman leggur til dømis traditionelt dent á frið og er ímóti harð­skapi. Og nógvir buddistar hava greitt frámælt slíkari framferð sum eitt nú sjálvseldáseting. Harumframt eru fleiri dømi um eitt nú kristin í USA, ið eftirgjørdu Thich Quang Duc, tá tey skuldu mótmæla Vietnam krígnum og amerikonskum uttanríkispolitikki. Men Michael Biggs rør frammundir, at ein partur av frágreiðingini kann vera, at talan er um átrúnaðir, ið leggja stóran dent á tað innara, og sum í ávísan mun avnokta materialla lívið. Hann vísir á hugtakið »mentanarlig innovatión«, ið sipar til, at einstaklingar ella bólkar kunnu taka elementir úr einari mentan og nýta tey selektivt til eitt nýtt politiskt endamál – hóast tað ikki beinleiðis sam­ svarar við uppruna týdningin. Eitt nú er traditión fyri at brenna lík í ávísum greinum av buddismuni. Hóast hetta finnur hann ikki nógvar ábendingar um religiøs motivir í skriv­ aða tilfarinum. Tvørturímóti telir tað politiska nógv meiri. Michael Biggs hev­ur víst á, at fyribrigdi er tætt knýtt at polit­iskum ónøgdsemi. Áhugavert er, at talan ikki neyðturviliga er um lívs­ hóttandi støður hjá teimum bólkum, ið velja hesa loysnina; talan kann til dømis vera um rættuliga vanligan politiskan uppreistur. Eitt nú vóru til­burðir í samband við studenta uppreistur mótvegis politiskum útbúgv­ingar­ avgerðum í India. Hetta gevur ábend­ ing­ar um, at tilburðirnir í stóran mun skulu bólkast saman við politiskum upp­reistri, um enn av sera ógvusligum slagi. Hendingarnar skilja seg eisini greitt frá islamistiskum sjálvmorðs­ bumbutilburðum. Hesar hava til endamáls at skaða onnur og fremja ótta fyri, at onnur kanska eiga tørn aftaná, ímeðan sjálveldásetingar av­markað skaðan til ein einstakan úr­valdan persón. Harnæst er ikki nógv í tilfar­ inum, sum gevur ábendingar um »løn aftaná deyðan«, eins og vit kenna tað frá islamistiskum álopum, sum aftur typist vátta, at talan í stóran mun er um politisk motivir. Avleiðingarnar Michael Biggs vísir á, at sera ymiskt er hvørja ávirkan tilburðurnir fáa. Tann fyrsti áðurnevndi tilburðurin fekk stóra politiska ávirkan og elvdi til stjórnar­ skifti. Ímeðan aðrir ikki fáa eins stóra ávirkan. Eitt sindur kyniskt kunnu vit kanska siga, at almenningurin verður kensluliga immunur tá eitt dramatiskt fyribrigdi endurtekur seg ofta í fjølmiðlunum. Hóast endamálið greitt er, at vekja ógvusligar kenslir hjá hyggjarum og lesarum, við vón um at broya eina politiska støðu. Eygnavitni eru skelkað, men mannamúgvan uttanum forðar sløkkiliðnum, sum er ávegis, at koma til. Og Thich Quang Duc brennir út aftaná nakrar minuttir. Amerikanski tíðindamaðurin Malcolm Browne tók eina mynd av hendingini, ið fór sum eldur kring allan heimin í 1963 »At so pínifullur og dramtiskur framferðarháttur sum sjálvseldáseting verður brúktur, metir Michael Biggs tæna endamálinum, tí at framferðarhátturin sendir ein sera kostnaðarmiklan boðskap til umheimin. Pínan skal vísa umheiminum, júst hvussu nógv offrið leggur í sína søk, umframt at hon skal geva viðhaldsfólki ringa samvitsku um sítt manglandi ídni fyri søkini. Offrini vóna at flyta og broyta almennu hugsanina um sína søk. Talan er sostatt í stóran mun um útroknaðar støðutakanir og ikki kensluligar ella spontanar avgerðir.«