fríggjadagur 10. august 2012síða 4

Fríggjadagur 10. august 2012 · Nr. 92 4 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Leo Poulsen Trý ymisk festi eru farin á húsagang, og í Sosial­inum mikudagin verða mjólka­ kvoturnar hjá hesum festum lýstar til tvingsulssølu. Talan er um kvoturnar hjá Sp/f Eyðanstovugarður í konkurs, Sp/f Frammistova í konkurs og Sp/f Norði í Stovu Garðurin í konkurs. – Hetta hevur einki við okk­um at gera sum soleiðis. Vit umsita festini, men hesi verða rikin á handilsligum grundarlagi, og kunnu tí fara í konkurs eins og allar aðrar fyritøkur, sigur Bjørn Patursson, stjóri á Búnaðar­ stovuni. Tað var í 1997, at MBM valdi at seta kvotur á mjólka­ framleiðsluna, men trupul­ leikin var framvegis, at hes­ar kvotur ikki vóru um­ setiligar. – Tað vóru fleiri smærri mjólkaframleiðarar, sum fegnir vildu sleppa burtur úr hes­um, men tað bar ikki so væl til, tí kvoturnar ikki vóru umsetiligar. Hetta varð tó broytt við nýggju lógini frá 2004, sigur Bjørn Patursson. Undan broytingini í 2004 vóru eitt stað millum 40 og 50 mjólkaframleiðarar í land­inum, men tá kvoturar gjørdust umsetiligar, minkaði hetta talið. – Nú gjørdust mjólka­kvot­ urnar knappliga ein handils­ vøra, og tað merkti, at ein mjólkaframleiðari nú fekk møguleikan at vaksa við at keypa sær meira kvotur. Tað var eisini hetta, ið hendi, og mjólkaframleiðararnir mink­ aðu nú í tali úr hesum 40-50 niður í teir 28, sum eru í dag, sigur Bjørn Patursson. Ikki festibrævið Stjórin á Búnaðarstovuni leggur dent á, at tað er MBM, ið stendur fyri kvot­unum, meðan tað er Búnaðar­grunn­ urin, ið veitir lán til mjólka­ framleiðararnar. – Tað, sum vit gera, er at varða av festinum, og góð­ kenna teir festarar, sum fáa festibræv. Eg kenni tí ikki tær nærri umstøðurnar hjá hesum trimum festarunum, men eftirsum talan er um festi, rikin á handilsligum grund­ar­lagi kann eg bara ímynda mær, at lánibyran er vorðin ov tung, og at lán­ gevarin tí hevur kravt festini á húsagang, sigur Bjørn Patursson. Men hetta er ikki tengt at festibrævinum sum so. – Tá mjólkakvotan er seld á tvingsulssølu er tað at rokna sum ein sanering, og sjálvt um festarin í fall hev­ ur mist sína mjólkakvotu, hevur hann ikki mist festi­ brævið. Tað merkir so, at fest­arin kann leggja seg á aðra framleiðslu, tað verið seg seyð, kjøtframleiðslu ella grís­ar, um tað skuldi verið, sigur Bjørn Patursson. Tað merkir við øðrum orð­um, at um festarin missir mjólka­kvotuna, missir hann ikki festið. – Tað kann jú hugsast, at festarin keypir sína egnu mjólka­kvotu aftur, og tá er tað jú at rokna sum ein saner­ing. Eg havi eisini var­ hugan av, at prísurin fyri kvoturnar er væl lægri enn hann var í 2004. Tá lá hann millum átta og 11 krónur fyri liturin, meðan hann helst ligg­ur munandi lægri í dag, sigur Bjørn Patursson. Til hægstbjóðandi Tað sigur seg sjálvt, at tað er munur á at keypa eina mjólka­kvotu á 302.352 litrar fyri 11 krónur liturin (3.325.872 krónur) og at keypa sama litratal fyri fimm krónur lit­ urin (1.511.760 krónur). Og júst hesa støddina av kvotu hava tvey av festunum, ið eru farin í konkurs. Hesi eru Eyðanstovugarður og Norði í Stovu Garðurin. Triðja festi, Frammistova, hev­ur eina kvotu á 151.100 litrar. – Mjólkakvotunar eru sum nevnt ein handilsvøra, og tá ein handilsvøra verður seld á tvingsulssølu er tað til hægst­bjóðandi, og tá kann ein og hvør í prinsippinum keypa. Eis­ini tann, ið átti vøruna framm­an undan, sigur Bjørn Patursson. Tað merkir, at um ein uttanfyri standandi ynskir at keypa eina mjólkakvotu á tvingsulssølu, fyri sjálvur at fara undir fframleiðslu, so ber tað til. Tað einasta ið krevst, er helst at gera eina av­talu um at MBM tekur ímóti. Og tó ikki so mikið sum tað. – Tað eru ongar avmark­ ingar í so máta. Hevur onk­ ur hug at fara undir fram­ leiðslu sjálvur og at viðgera og hagreiða mjólkina sjálvur, so finst eingin forðan har heldur. So tað ber í prinsipp­ inum væl til, sigur Bjørn Patursson. Um so nakar hevur hug at taka av tí møguleikanum er ein annar spurningur. Byrja av nýggjum Tað hevur fyrr verið ført fram í Sosialinum, at bøndurnir fáa ov lítið fyri mjólkina. Kapping kann lættliga koma á økið, tí handilsfyritøkurnar so lætt sum onganting kunnu flyta inn útlendska mjólk at kappast í prísi og helst eisini í dygd við føroysku mjólkina. Bjørn Patursson heldur, at tá mjólkakvoturnar í 2004 gjørdust umsetiligar, var eftir­spurningurin størri enn útboðið, og tí gjørdust prís­irnir í hægra lagi. Tað er allarhelst hetta, ið kem­ur aftur um brekku hjá hes­um trimum mjólka­fram­leið­ar­ unum. – Støðan í dag er helst hin øvugta, at útboðið er størri enn eftirspurningurin, og tí kunnu hesar kvoturnar helst keypast við fyrimuni, sigur Bjørn Patursson. Hetta ger seg sjálvandi serliga galdandi, tá talan er um eina tvingsulssølu, og tí at eftirspurningurin er av­ markaður. – Tað er sjálvandi møguligt, at onkur uttan fyri yrkið fer at bjóða, men roknast má við, at møguligir keyparar skulu finnast millum teir festi­bøndur, sum framman undan hava mjólkakvotu, sigur Bjørn Patursson. Tað kann sjálvandi hugs­ ast, at verandi mjólka­fram­ leiðarar hava hug at vaksa um virksemið, og hava pláss og møguleika til tess, men mest sannlíkt man helst vera, at verandi festi keypa mjólkakvoturnar aftur. Harvið ber til at byrja av nýggjum við einari skuldar­ byrðu, sum mjólka­kvot­urnar megna at svara. leo@sosialurin.fo Mest sannlíkt er, at tey trý festini, sum í løtuni eru undir konkursviðgerð, keypa sínar mjólkakvotur aftur og byrja av nýggjum við lániskuld, sum raksturin megnar at bera Mjólkakvotur á tvingsulssølu MJÓLKAKVOTUR Í Sosialinum frá mikudegnum síggjast tríggjar tvingsulssølur yvir mjólkakvotur í festum í konkurs, men hetta hendir eftir vanligum handilsligum treytum Borg l Runavík, tel. 477272 l Klaksvík, tel. 455149 l www.borg.fo GORI 88 Dekkandi 5 Litur. GORI 88 Transparent 5 Litur. 648,- 548,- GORI 22 Grundari 5 Litur. 348,- Træið sigur gori uTTandurða málInG