mikudagur 18. juli 2012síða 21

21 Mikudagur 18. juli 2012 · Nr. 82 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Tíðargrein Uni Holm Johannesen uni@sosialurin.fo … sang fólkakæri bólkurin Safir á stóra tónleikatiltakinum Voxbotn, meðan teir 3000 áhoyrarnir - meginparturin lesandi útisetar, ið eru heima í summarfrí - sum ein trónandi heild tóku undir við, at tað er yvirhøvur einki stuttligt at hava ábyrgd, lán og útbúgving eftir óvitandi barnaárini við playmo­ bilum, lego og glerpípum. Tað syndarliga er, at fá av teimum, sum stóðu og sungu við, tíma at vera vaksin í Føroyum, har armóð og vónloysi hótta framtíðina. Fá teirra tíma at hava ábyrgd í Før­ oy­um, fá teirra tíma at hava lán í Før­oyum, og fá teirra tíma at brúka sína útbúgving í Føroyum. Fólkafráflytingin, sum okkum er fyri, stendur við og versnar. Í stór­um tali floyma ungdómar úr Føroyum. Streymurin sleppur at standa við uttan politiska skipanin tykist geva fráflytingini ans. Sam­ felagið er í beinharðari kapping um okkara fremsta ríkidømi, okkara dýra­barastu ogn, sum eru fólkini, ið her búgva. Um tað enn ikki er púra greitt, skal eg sláa tað rimmar fast: Vit tapa. Vit fáa bank. Støðan er tann, at serliga okkara unga ættarlið rýmir úr Føroyum og allarflestu teirra hava ongan hug at venda aftur higar. Okkara ættarlið, sum av røttum nú skal brynja seg at flyta føroyska samfelagið fram í framtíðini, er ikki her. Politiska skipanin er farin undir at spjaða okkara unga ættarlið – og í somu stund at avlaga framtíðina. Trúgvin upp á framtíðina Vantandi handlingar stimbra í hesum døgum undir og eiga sín av­gjørda lut í stóru fólkafrá­flyt­ ing­ini. Eg skal ikki siga, um tað er politiska skipanin, sum ikki trýr upp á framtíðina í hesum landinum, ella um okkara fólkavaldu bara eru óvanliga stuttskygd – men tað er í øllum førum púra galið við rað­fest­ ingunum. Kanning, sum Norðuratlantsbólk­ urin læt úr hondum í 2007, vísti, at ein triðingur av teimum, ið fara til Danmarkar at nema sær útbúgving, høvdu fegin tikið eina bachelor – ella ein part av útbúgvingini – í Føroyum, um hetta bar til. Serfrøðingar, stovnar og viðmerkj­ arar hava seinastu árini skrivað eina rúgvu av tilmælum, sum hava verið á einum máli um, at eitt máttmikið lestrarumhvørvi er alneyðugt krav, um fólkafráflytingin av okkara unga ættarliði skal steðga. Vantandi út­búgvingarmøguleikar er tað, sum noyðir størsta partin av føroyska ung­dóminum av land­in­um. Einki av hesum verður ført út í lívið. Støðan er nú, at flest øll fara av landinum, tá tey hava lokið mið­ náms­útbúgving. Veruleikin er, at tess longri føroyingar verða í Dan­ mark ella aðrastaðni, tess størri tilknýti fáa tey til nýggja heim­ staðin. Samstundis verða lík­ind­ini størri fyri, at tey ikki flyta heim. Norðurnorski býurin Tromsø er dømi um útjaðarøki, ið stend­ur seg væl í kappingini um fólka­til­ feing­ið. Býurin var í somu støðu sum Føroyar fyri gott og væl 50 árum síðan. Tey ungu valdu heimbýin frá. Fólkafráflytingin var alarmerandi. Við sínum 66.000 íbúgv­um fór býráðið undir sína størstu byggiverkætlan nakrantíð – eitt risastórt universitet, sum skuldi draga ungdómar úr øllum heim­inum til sín. Tað eru 9.000 les­ andi og 2.500 starvsfólk á hesum fróð­skaparsetrinum í dag, og ein­ asta plássið í Norðurnoregi, sum er í vøkstri nú, er Tromsø. Orsøkin er fremst av øllum hetta altjóða og kappingarføra fróðskaparsetrið. Reykjavík, Akureyri og Aalborg eru dømi um tað sama. Eitt kappingarført fróðskaparsetur er alneyðugt fyri føroyska sam­fe­ lagið. Tá ein norðurnorskur býur kann draga ungdómar til sín, so kunnu Føroyar sjálvandi eisini. Ung lesandi hava áræðið og stimbra í nógv størri mun undir broytingar í einum samfelag enn aðrir aldurs­ bólkar. Flestu teirra eru enn ikki bundin at arbeiðsmarknaðinum og hava ikki stovnað egna familju og kunnu av somu orsøk loyva sær meira, tá tey geva sína meining til kennar. Teymarnir at arbeiða, skapa og úttala seg eru fríari. Men tað eru hesi somu fólkini, sum Føroyar útflyta í stórum nøgdum, serliga tí lestrarmøguleikarnir eru ov fáir. Henda neyðuga skapanarorkan fer okk­um til spillis. Eitt kappingarført fróð­skaparsetur við 2.000 lesandi, sum virkaðu og brúktu sínar peng­ ar í føroyska høvuðsstaðnum, hevði givið samfelagnum stóran íblást­ur. Óteljandi møguleikar høvdu brád­ liga tikið seg upp, sum við tíðini hevði kastað pengar av sær kring alt landið. Sorgarsøgan er, at politiski viljin er ov lítil og stuttskygdur. Hóreiggingin Samfelagið er okkum øllum til láns. Tað eru skyldan hjá tykkum ábyrgd­ arhavarum, at komandi ættarlið arvar eitt eins gott samfelagið, sum tykkum var latið. Tað er tíverri ikki kósin í dag. Meðan reyðu ávaringarlampurnar lýsa alsamt týttari og fleiri standa og rætta landsstýrinum hjá Kaj eina hjálpandi hond ganga okkara fólkavaldu og hóreiggja sær. Nøkur einstøk dømi burtur úr rúgvuni: Irrationella lokalpatriotisman fær ongan enda, og løgtingslimir arbeiða fyri nøkur útvald fólk heldur enn alla tjóðina. Smálutir sum vegir og tunnlar hava størri týdning enn fólkafráflytingin. Íløgur, sum ikki flyta nakað grundleggjandi, men eru løtuvinningar hjá ávísum politik­arum. Alt var ein ruðuleiki fyri jól. Tað lukkaðist løgmanni og sitandi sam­gongu at øsa óteljandi borg­ ar­ar og økja gjónna millum sam­ felagsbólkarnar í hesum landinum við forskattingini av pensjónum og flatskattinum. Hugurin var eingin at grundgeva fyri hesum stóru sam­felagsligu broytingunum, hóast nógvar óvissur – sama óvissan er birt í fólkunum. Mistrivni og størri ójavni seta nú sín greiða dám á samfelagið. Hetta fer helst at gera tað enn trupulari at savna tjóðina, tá tað verður neyðugt. Okkara fólkavaldu royna enn sum áður at verja sínar fyrimunir við koyripengunum, hóast fjøl­miðl­ arnar hava fleiri ferðir víst á henda hamrandi órættvísa skeivleikan. Fyri at seta krúnuna á verkið eru tað samgongulimir, sum tváa sínar hendur í fjølmiðlunum og siga, at teir brýggja seg ikki um politisku átøkini hjá samgonguni, teir styðja. Eg skal minna tykkum á, at fólka­fráflytingin er álvarsamari enn at ávirka mál, sum eru meinaleys í stóra høpinum, ella halda lív í einum politiskum flokki. Tað verða færri pengar at brúka, um fólkafráflytingin ikki steðgar. Fyritøkur og handlar mugu snara lyklinum, tí færri brúka tæn­ast­ urnar. Eftirspurningrin verður ov lítil, og fólk verða uppsøgd. Barna­garðar mugu lata aftur, tí barnafamiljurnar verða færri. Sam­felagið verður ikki ment at varð­veita vælferðina, og enn minni at taka roynistøk. Hetta er tað, sum fer at henda við tíðini, um ábyrgdar­havararnir, sum sita við evsta valdinum, ikki taka sær um reiggj nú. Samfelagið skal liva víðari Løgmaður bar alment fram í mai, at fólkavøkstur er aðalmál hjá sitandi samgongu. Føroyar hava mist sløk 1000 fólk, síðan hann setti seg í løgmansstólin á heysti 2008. Kaj Leo Johannesen hevur fyrr ført fram, at hann er ikki tann, sum fer av skipinum – hann fer heldur niður við skipinum. Góði Kaj, fullfør ikki hóttanina, um tað ikki eydnast tær at venda skútuni. Samfelagið skal liva víðari eftir tykkara tíð. Tit eiga tykkara stóra lut í at syrgja fyri, at vit, sum fram­ haldandi vilja búgva her, kunnu tað undir sømiligum um­støðum. Tað eru fá, sum bíða spent eftir at vera vaksin í Føroyum. Allarflestu teirra tíma ikki at vera vaksin her. Støðan er nú, at fá teirra tíma at hava ábyrgd í Føroyum, fá teirra tíma at hava lán í Føroyum, og fá teirra tíma at brúka sína útbúgving í Føroyum. »Eg tími ikki at vera vaksin…«