mikudagur 18. juli 2012síða 30

Mikudagur 18. juli 2012 · Nr. 82 30 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Lagt til rættis: Árni Joensen Minni arbeiðsloysi í Íslandi Í Íslandi var a­rbeiðs­ loys­ið í juni tað minsta í hjálvt­fjórða ár. Í pro­ sent­um var tað 4,8, sum var næstan eitt pro­sent­ stig minni enn í mai. Í meðal vóru 8.700 fólk ar­beiðsleys í juni ella meiri enn 1.000 mánaðin undan. Tá kreppan brast á í Íslandi í september í 2008, var arbeiðsloysið bara 1,3 prosent. Hálvt­ ann­að ár seinni, í febr­ uar í 2010, var tað 9,3 pro­sent. Tey nýggju tølini vísa, at í juni var arbeiðs­loys­ ið í Reykjavík og har á leiðini umleið tvey prosentstig størri enn á bygd. Í høvuðs­staðar­øk­ inum var tað 5,5 prosent og 3,5 prosent á bygd. Í tølunum sæst eisini, at umleið 40 prosent hava verið skrásett ar­ beiðs­leys í eitt ár ella longri. Tað er 440 færri enn ein mánað framm­ an­undan, sigur hag­stov­ an í Reykjavík. Fiskavirkini fáa ikki fólk Tað ljóðar sum ein and­ søgn, men í Grønlandi er tað ein veruleiki, at fiskavirkini í Ilulis­sat, Qasigiann­guit, Uum­ mann­aq og Upernavik hava stórar trupulleikar av at fáa nóg mikið av fólki til arbeiðis um summ­arið. Avleiðingin er, at nógvur fiskur verð­ur frystur og síðani sendur óvirkaður av landinum, og í øðrum føri verður fiskurin so vánaligur, at hann kann ikki brúkast til matna. Fundur hevur verið millum landsstýrið og umboð fyri Norður­ komm­unu, og har var semja um, at tað kann ikki vera rætt at útflyta rávøru, sum kundi givið arbeiðspláss, skrivar KNR. Tí verður nú roynt at finna neyðuga ar­ beiðsmegi aðrastaðni. Gjørdi minni skaða enn væntað Oljan, sum lak úr ís­ lendska farma­skipinum Goðafossi, tá tað strand­ aði við Hvaler í Noregi í februar í fjør, gjørdi ikki so stóran skaða á um­hvørvið, sum fólk stúrdu fyri tá. Umleið 2.000 sjófuglar doyðu av oljuni, og mynd­ug­leik­ arnir bóru ótta fyri, at oljan fór at søkka nið­ur á born og at gera av við alt livandi á botni. Men kanningar hava nú víst, at oljan fór ikki so langt niður í sjógvin, og at djóralívið á botni hevur tað gott, sigur Rune Berg­strøm hjá Kyst­verk­ et við NRK. Hann sigur, at ta fyrstu tíðina var eitt sindur av olju at síggja í kræklingi, men at hon hvarv skjótt. Kanningar av hummara og ymsum fiskasløgum hava víst, at tey eru ikki ávirkað av oljuni. Tey fyrstu árini aftan á ald­ ar­skiftið gekk prísurin á hús­ um og íbúðum í Danmark bara uppeftir, og tá fólk rind­aðu lánini, samstundis sum virðið vaks, gjørdist frí­ virðið størri og størri. Og við veksandi frívirði fylgdu betri møguleikar at læna pengar í bankunum. Búskaparfrøðingar ávar- aðu tó um, at hetta var ein bløðra, sum fór at bresta fyrr ella seinni. Tað hendi í 2007, og hesi fimm árini síðani er frívirðið í donskum húsum og íbúðum minkað heilar 770 milliardir krónur. Fyri ein meðal­eigara merkir tað, at hans­ara frívirði er minkað 540.000 krónur tey seinastu fimm árini, skrivar Ritzau. Eftir einari greining, sum Nykredit Markets hevur gjørt eftir upplýsingum frá Realkreditráðnum, donsku hagstovuni og Tjóðbankanum, eru tað serliga tey, sum eiga sethús, ið hava mist. Eitt nú vísa tølini, at fyrsta ársfjórðing í ár minkaði frívirðið í sethúsum 25.000 krónur, meðan meðalfallið fyri hús og íbúðir var 17.000 krónur. Tað minkaða frívirðið ávirkar ikki gerandisdagin hjá eigarunum sum so, men tað hevur stóran týdning, um eigarin ætlar sær at selja húsini ella íbúðina ella at biðja um fígging til nýggj vindeygu ella annað. Frívirðið í donskum húsum og íbúðum minkað 770 milliardir Síðani tann sonevnda bústaðarbløðran brast í Danmark fyri fimm árum síðani, er frívirðið í einum húsum ella einari íbúð minkað meiri enn eina hálva millión krónur í meðal Fá eldri fólk virkin í politikki Av teimum 169 limunum í norska Stórtinginum eru bara sjey menn og ein kvinna, sum eru oman fyri 65 ár, og fimm teirra hava boðað frá, at tey stilla ikki uppaftur, tá stórtingsval verður í heyst. Hetta hóvar ikki felagsskapinum Seniorsaken Tá stórtingsval var í 2009, vóru umleið 15 prosent av norska fólkinum eldri enn 65 ár, men bara trý valevni úr hesum aldursbólkinum komu í tingið. Hevði hesin aldurs­ bólkurin verið umboð­aður eftir aldurssamansetingini í fólkatalinum, skuldu minst 25 stórtingslimir verið oman fyri 65. Granskarin Jo Saglie sigur við kringvarpið NRK, at flokkarnir gera ov lítið fyri at fáa tey eldru fram. – Allir flokkarnir hava ung­dómsfelagsskapir, sum eru virknir í uppstillingini, men soleiðis er tað ikki hjá teim­um eldru, sigur hann. Tað finnast eldri fólk, sum hava hug at taka lut í politikki á ovastu rók. Ein teirra er Inge Lønning úr Høgra, sum hevur játtað at stilla upp í heyst, hóast hann hevur fylt 74. Lokalfelagið í Hordalandi hevur tó ikki gjørt av enn, um hann skal upp á listan. Javnaldur hans­ ara, Arne L. Haugen í Ar­beið­ ara­flokkinum, hevur hin­ vegin boðað frá, at hann fer úr Stór­tinginum í heyst. Í felagsskapinum Senior­ saken harmast tey um, at tey eldru eru so illa umboðað í Stórtinginum, tí tað er tørv­ur á teimum har, sigur for­maðurin, Tore Henning Larsen, við blaðið Vårt Land. Tað stóra fallið í frívirðinum merkir, at frívirðið er aftur á sama støði, sum tað var fyri ellivu árum síðani (Mynd: Polfoto) Bara sjey av teimum 169 limunum í verandi Stórtingi eru oman fyri 65 ár Mynd: Polfoto