fríggjadagur 20. juli 2012síða 9

9 Fríggjadagur 20. juli 2012 · Nr. 83 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Dagfinn Olsen Týsdagin veitraði Merkið ov­ast á Trøllkonufingri. Sjey før­oyskir klintrarar høvdu sett sær fyri at koma upp á Trøll­konufingur og týsdagin nád­du nakrir teirra upp á topp­in. Roynt fyrr Partur av manningini hevur áð­ur verið í vási, og var eitt- nú minniligu ferðina, har teir komu upp á Búgvan. Í fjør varð ein roynd gjørd at koma upp á Trøll­konu­fing­ ur. Tað var partur av mann­ ing­ini, sum í ár gjørdi bragd­ið at koma allan vegin upp. Upp á toppin komu feð­ g­ar­nir Herman og Ab­sa­lon Eysturoy og eisini Ak­sel Poulsen og Bjartur Lam­ hauge. Absalon Eystroy var fyrsti maður á toppinum. Við í ferðalagnum vóru eisini brøðurnir Heini og Hjál­mar Hátún og Hans Stokk­en­dal. Teir náddu tó ikki allan vegin upp, men tað var ongantíð væntandi, at øll man­ing­in kundi koma sær upp á toppin. - Síðsta pettið er tungt og so er eisini sera nógv leyst grót. Tað lá líkasum í kortu­ num, at øll manningin ikki kun­di koma upp á toppin, sig­ur Heini Hátún. Søguligt -Men hetta var sera spenn­ andi og søguligt, sigur Heini Hátún um bragdið. - Tað er í grundini sam­ starv, team-work, ið tað snýr seg um, tá ein ger slíka ferð. Men um­ráð­andi er, at alt er sum tað skal, at útgerðin er í lagi. Har er jú onki til hjálpar, tí ong­in hevur verið har, sigur Heini Hátún. Tá hetjurnar komu niður aft­ur av Trøllkonufingri, tók borgarstjórin í Vága Kommu­nu, Albert Ellefsen, ímóti. Í røðu síni kom hann m.a. inn á gomlu søgurnar um menn, ið høvdu roynt at komið sær upp á Trøllkonufingur. Hóast søgur eru um, at menn hava verið uppi á Trøll­konu­fingri, so er hetta iva­samt. Ein gomul søga ella søgn er um ein mann, sum royndi at gera bragd við at koma sær upp á Trøll­konu­ fingur. Á veg niður legg­ur hann til merkis, at hann hevur gloymt ein vøtt. Hann vendir upp aftur eftir vøtti­ num, so errin hann nú er av bragdi­num, ið hann hevur gjørt, men tá hann síðani skal niður aftur, dettur hann nið­ur og doyr. Onnur søga er um, at tá prin­s­urin Fríðrikur sjeyndi vitj­aði í 1840‘unum, var hann áhugaður í at royna at koma upp á Trøllkonufingur, á­hug­að­ur í fjallaklintran var hann, og menn fóru við honum, men ta ferðina nád­ du teir ikki allan vegin upp. Borgarstjórin fegnaðist í røðu síni um, at hesar hetjur­nar nú høvdu megnað at sett merkið ovast á Trøll­ konu­fingur, og harvið er økt um áhugan fyri Trøllkonufingri, Før­oy­um og fjallaklintran, og metti hann, at eittnú ferða-vinn­an kann fáa ágóðan av hes­um bragdinum. tiðindi Fyrsta dagin kunnu einir 50 suðuroyingar vænta sær boð um at koma til arbeiðis. Nú er Nýggja uppsjóvarvirkið á Tvøroyri, Varðinpelagic, nevniliga til reiðar at taka ímóti fyrstu lastini. ES hevur ætlanir um at bjóða føroyingum 10 prosent av teirri tilmæltu makrelkvotuni í landnyrðingspartinum av Atlantshavinum, og at íslendingar skulu fáa líka stóran part. Søgulig ferð upp á Trøllkonufingur Týsdagin eydnaðist tað føroyskum klintrarum at koma upp á Trøllkonufingur á Vágoynni Tað, sum hendir við tær donsku strendurnar í hesum døg­um, fær ivaleyst onkran at hugsa um Alien-filmarnar. Og tað, sum hendir, er bæði óhugna­ligt og álvarssamt. Tí sambært vísindafólkum er tann óhugnaligi snúltarin kom­in inn í umleið helm­ing­ in av teimum donsku fjøru­ krabb­unum, har hann stutt sagt tekur ræðið og ger av, hvussu teir bera seg at, og hvørj­ar eginleikar teir hava. Danskar kanningar hava av­dúkað, at snúltarin geldir kall­krabb­arnar og fær teir til at bera seg at sum kvenn­ krabb­ar. Skifta kyn Kim Mouritsen, sum er hav­ lív­frøðingur og arbeiðir á lærda háskúlanum í Århus, hev­ur saman við nøkrum starvs­brøðrum kannað snúltar­an, og hvussu hann ber seg at. - Tann lítla honlarvan fer til fjørukrabban, finnur sær eitt bleytt stað á krabbanum og pumpar síðani sína krops­vætu inn í hann. Eftir ein­um ári hevur hon breitt seg um allan krabban, sigur Kim Mouritzen við danska kringvarpið. Hann sigur, at snúltarin geld­ir kallkrabban, ger eitt hol undir halan á honum og leggur sín egna eggposa inn í krabban. Fyri snúltaran er tað líka mik­ið, um vertur hansara er ein kallkrabbi ella ein kvenn­ krabbi, og eftir stuttari tíð er tað eisini líka mikið fyri krabban, tí tá er hann kvenn­ krabbi, sama hvat hann var frammanundan. Úrslitið av kanningunum hjá Kim Mouritzen og starvs­ brøðrum hansara er al­man­ na­kunn­gjørt í tí vís­inda­liga tíðarritinum Marine Bio­ logy, og har verður stað­fest, at aftan á ta heldur óhep­nu "vitjanina" gerst kall­krabb­ in nógv meiri líkur kvenn­ krabba, enn vísindin hevur hildið. - Kallkrabbarnir bera seg at sum kvennkrabbar, og í summum førum gerast teir meiri kventrasligir enn kvenn­krabbarnir. Eitt nú missa teir hugin at leypa á aðr­ar krabbar og at berjast, og ofta flýggja teir undan bar­daga og geva seg undir hin­ar, sigur Kim Mouritzen. Missa kynsliga hugin Ein vanligur kallkrabbi vin­ n­ur vanliga tveir av hvørj­ um trimum bardøgum við kven­n­k­rabbar ella kall­ krabb­ar, sum hava fingið snúl­t­ar­an í seg. Men ein kall­ krabbi, sum hevur verið fyri snúltaraálopi, tapir tveir av hvørjum trimum bar­døg­um við ein vanligan kvenn­krab­ ba. Tær donsku kanningarnar vísa eisini, at kvennkrabbar, sum hava fingið snúltaran í seg, missa hugin til tað kyns­ liga, og at tær brúka tað mesta av orkuni til at eta og á tann hátt at halda lív í snúlt­ ara­n­um. - Snúltarin doyr, tá han­ sara egg eru búgvin og troð­ in. Men enn vita vit ikki, um krabbin, sum hevur hýst snúlt­ara­num, doyr, ella um nakr­ir teirra kanska gerast frís­k­ir og kanska enntá skif­ta kyn aftur, sigur Kim Mourit­zen við DR. Snúltari geldir kallkrabba Fram við donsku strondini er ein óhugnaligur snúltari farin at gera um seg. Hann ger seg inn á fjørukrabban á tann hátt, at hann oyðileggur kynsgøgnini hjá kallkrabbanum, so hann gerst kvennkrabbi Upp á toppin á Trøllkonufingri komu feðgarnir Herman og Absalon Eysturoy og eisini Aksel Poulsen og Bjartur Lamhauge. Absalon Eystroy var fyrsti maður á toppinum. Við í ferðalagnum vóru eisini brøðurnir Heini og Hjálmar Hátún og Hans Stokkendal Mynd: Bjørn á Heygum