fríggjadagur 7. september 2012síða 11

11 Fríggjadagur 7. september 2012 · Nr. 104 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 BankNordik stuðlar sendingini »So fóru heilarnir avstað aftur,« segði ein gløggur útiseti eftir jóla­frítíðina. Kanska var hann eitt sindur óumhugsin, tí hann endaði við at fáa eina stóra skolu yvir seg, at tey har heima ikki eru komplet idiotar. Men hóast tað helst kann sigast meira diplomatiskt, so er tað púra rætt, at vit – úr­ mæl­ingarnir úr føroyska skúla­verkinum – eru farin niður­aftur í hópatali. Summarið sum ferðafólk í Føroyum er farið afturum. Váttligt G!,  Makrelur í kaos, skráleysur Summar­ festi­valur,  okkurt grindaboð, ólavsball í mjørka, løgmaður við onkrum, sum hann kortini ikki meinti og í fjølmiðlunum klandur um hvør er í familju við hvønn. Onki spennandi, vit ikki hava roynt fyrr. Slett ikki tað. Grasið í Danmark er ikki nakað serliga nógv grønari. Lærustovnarnir eru byrjaðir aftur, og eisini har er alt sum tað plagar. Skemaið er ógreitt og undir­vísingarhølini goymd innast í horninum í onkrum króki í asfaltjungluni. Undir­ vís­ararnir halda seg vera stutt­ligar og tað besta av øll­ um – nakað sum serliga tey, ið júst eru byrjað skulu gleða seg ser­stakliga nógv til – teir væl­sign­aðu »hvad nu hvis«- spurningarnir. Tú veitst. Tú situr har til undirvísing, meðan undir­ vís­arin sigur okkurt, sum tú skilur rímiliga væl, og so bombar ein genta í mest tjekk­ aðu klæðunum við iPhone í hondini og Macbook pro á lør­ unum í tronga, slavna undir­ vís­ingarhølinum, sum ikki er luftað út síðan í mai, væl manikureraðu klønu hondina høgt upp í loft og sigur við sínari skerandi rødd: »Hvad nu hvis de faktuelle kendsgerninger bliver ændr­ ede således, at det var X og ikke Y der udførte den omtalte handling, ville der så ikke blive tale om det diametralt mod­satte resultat?« Ha? Um vit broyta hend­ ingarnar, so alt er øvugt, fáa vit so øvugta úrslitið? Sjálvandi!, vónar tú, at undirvísarin sigur. Men nei. Nú kemur ein longri frágreiðing um, hvussu góður spurningurin er, og hvussu týdningarmikið tað er, at allir spurningar verða svar­ aðir, og at vit ongantíð skulu aftra okkum við at spyrja. Tað er líka við, at tú byrjar at hugsa, hvussu langt tað er frá vindeyganum á 3. hædd niður í túnið. Men kanska er tað í lagi kortini. Hetta er hvørt ár. Tú gert nokk ikki álv­ ara av vindeygaætlanunum hesa ferð. Trupulleikin er bara, at tað steðgar ikki har, tí nú er manikureraða hondin ikki nøgd við svarið og byrjar at spyrja, »Hvad nu hvis« ... og so tímur tú ikki at lurta meira. Onkur hevur funnið mátan og situr og spælir 7 kabalu á teld­uni trý pláss frammanfyri teg. Tú viðurkennir, at vónin fyri hesum tímanum er farin og roynir mentalt at hjálpa við­kom­andi at flyta 5ini á 6ini, sum hevur við sær at eitt konga­pláss verður tømt... Drongurin sær tað bara ikki!!! Men soleiðis er tað bara, og tað er nokk so kent – fyri ikki at siga beinleiðis heimligt at vera í samfelagnum, har tað ikki snýr seg um, hvat tú sigur, men hvussu nógv orð tú klárar at brúka uppá tað. Og hóast tað kann tykjast øgiliga tungt at ganga og stríðast á hægri lærustovnum, har minsta av­ bjóðingin í veruleikanum er at læra sjálvt tilfarið, so royni eg í hvussu so er at ugga meg við, at í februar verður alt betur. Í februar byrjar tíðin at gerast ljósari og tankarnir kunnu spakuliga leita fram ímóti Føroyum, har grasið er grønt og gentunar vakrar, G! er vátt, markrelurin ikki er í dós og øll eru í familju við øll. Spurningurin er bara, hvat tey har heima siga til rúgvuna sjálvútróptum genialum brokk­høvdum, sum bara tosa fyri at tosa – eg eri longu kom­ in í venjing – ið hvørt ár gera inn­rás á oyggjarnar ta stuttu tíð­ina, summarfrítíð er. Kanska gleða tey seg hvørt ár til september. Ja... Hvad nu hvis? Hey aftur flatland Ghetto klumman Hvørt ár flyta nøkur lesandi heim­aftur til Føroyar. Nøkur hava lisið stjórnmálafrøði, onkur sam­felags­frøði, fleiri løgfrøði og ein­støk onkra aðra samfelagsliga út­búgving. Meginparturin endar onkurs­vegna í einum almennum starvi, har tað í seinasta enda er ein landsstýrismaður, sum situr á ovastu rókini. Hesi fólkini, sum seinastu minst fimm árini hava arbeitt við einum samfelagsligum øki, ið hevur havt teirra áhuga leingi enda nú í einum ávísum bási. Ein­um bási, har tey ikki longur al­ment geva tað til kennar, sum tey veruliga meina. Hetta merkir, at vitanin um samfelagið nú verður kon­ sentrer­að í einum stað, har tað í veruleikanum ikki ber til at fáa fatur á henni. Sjúrður Simonsen, stjórn­ málafrøðilesandi við ávísum roynd­um innan embætisverkið, greiddi í Ghetto Føroyum frá, at embætis­fólk altíð lógliga altíð geva sína privatu hugsan til kenn­ar. Tey skulu bara syrgja fyri at gera greitt, at tað er teirra per­ són­liga hugsan, sum ikki hevur nakað við arbeiðsplássið at gera. Veruleikin er tó helst, at tey lata vera, tí tað er so øgiliga skjótt, at útsøgnin kann fáa avleiðingar í arbeiðinum. – Um tað var okkurt, sum eg hevði hug at úttala meg um, so hevði eg í hvussu so er hugsað meg um tvær ferðir, segði Sjúrður Simonsen. Kári Holm Johannesen, sum hevur latið spesiali inn í sosiologi um munin ímillum samveruna í einum stórum samfelag og einum smáum, legði afturat, at vegna sera avmarkaðu støddina av føroyska samfelagnum, so stend­ ur púra greitt, at fólk hava nógv ymisk sosial sambond við hvønn annan. Hetta merkir tí, sam­bært honum, at ein útsøgn í veru­leik­ anum hevur størri avleið­ing­ar í einum lítlum samfelag. – Aðrastaðni hevur tú bara eina relatión til onkran. Ein starvs­ felagi er bara ein starvsfelagi. Í smáum samfeløgum ert tú ikki bara starvsfelagi við fólkini. Tú hittir tey til fótbólt í Gundadali, og børnini hjá teimum ganga helst í flokki saman við tínum børn­um, segði hann. Forðar kjaki Hetta hevur, sambært Kára Holm Johannesen, við sær, at alt samskifti og samspæl millum fólk verður avmarkað á ein hátt, at fólk ikki kunnu kritisera hvønn annan. Hetta hevur síðan við sær, at kjakið í veruleikanum ongantíð veruliga kemur í gongd, og tað er ein demokratiskur trupulleiki, sum ikki bara hevur nakað við embætisfólk at gera, men í veruleikanum er galdandi fyri øll í samfelagnum. Men hetta er nakað, sum tað kann bera til at koma burturúr, heldur Kári Holm Johannesen. – Tíbetur er hendan kraftin ikki tann einasta í samfelagnum. Vit sita jú her og práta, og so eru listin og sjónleikir, og tað er hendan reflelsiva mentanin, sum skal styrkjast fyri at koma úr hesum, segði hann. Eitt orð er ov dýrt Prísurin fyri at geva sína hugsan alment til kennar í Føroyum er ov høgur. Hóast millum onnur embætisfólk í Føroyum lógliga kunnu siga og meina nógv, so aftra tey seg, tí arbeiðsligu og serliga sosialu avleiðingarnar eru ov stórar. Millum annað hetta kom fram í Ghetto Føroyum í gjár, tá sosiologilesandi og stjórmálafrøðilesandi vitjaðu sendingina Ghetto Føroyar er nýggja sendingin hjá Rás2, beinleiðis úr Keyp­ mannahavn. Sendingin er frísk, frek og festlig og eru tað Barbara Holm, Eydna Skaale, Rógvi Nybo og Rólant Waag Dam, ið gera hana saman við Búgva Øster og Magna Høgnesen, sum taka sær av tekniska partinum. Á hesum síðum sæst nakað av tí, borðreitt var við í triðju sendingini. »Dáma« Ghetto Føroyar á Facebook, har tú sært myndir, kanst hoyra kjak og aðrar samrøður, umframt føstu tættirnar, sum eru beinleiðis tónleikur, klumman og miðlaprikið. Kári Holm Johannesen og Sjúrður Simonsen